Μουνιχιών

Το όνομα, ετυμολογία και η θέση του μηνός

Καμμία εξήγηση και για αυτό το όνομα του μηνός που βρίσκουμε κατά την εγγραφή της χρονολογίας των προγόνων, φαίνεται να συνδέεται με κάποιο ιδιαίτερο φαινόμενο του φυσικού έτους, σίγουρα όμως ακολούθούσε μετά τον Ελαφηβολιώνα, και ως εκ τούτου, πρέπει να ήταν ο τρίτος και ο τελευταίος μήνας της Άνοιξης στους μήνες του ημερολογίου.

Η ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΜΗΝΟΣ

Ο ι΄μην παρ΄Αθηναίοις ούτω καλείται.

ΑΡΠΟΚΡΑΤΙΩΝ, ΛΕΞΙΚΟ.

Ο δέκατος μην παρ΄Αθηναίοις.

ΣΟΥΪΔΑ, ΛΕΞΙΚΟ

Και ούτος μην Αθήνησι δέκατος.

ΦΩΤΙΟΣ, ΛΕΞΙΚΟ

Αρκετά από τα βότανα του κήπου, το 1/3, που ωριμάζουν μέσα στο καλοκαίρι εμφανίζονται αυτόν τον μήνα και για αυτό ονομάζεται και «θερινός»:

Του τρίτου δε, όν καλούσι θερινόν, του Μουνυχιώνος.

ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΣ, ΙΣΤΟΡΙΑ ΦΥΤΩΝ 7.1,2.

Ακολουθούσε μετά τον Ελαφηβολιώνα και προηγούνταν του Θαργηλιώνος:

Τικτουσι δ΄οι πλείστοι των ιχθύων εν μησί τρισί, Μουνυχιώνι Θαργηλιώνι Σκιρροφοριώνι.

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΕΡΙ ΤΑ ΖΩΑ ΙΣΤΟΡΙΩΝ 5.1 1.121.30

Ο Μουνιχιών απαντούσε στον Βοηδρομιώνα στο αντίθετο τέταρτο του έτους ακριβώς, ώς ο πρώτος από τους μήνες κατά τον οποίον η θάλασσα «άνοιγε» για την εμπορική ναυτιλία σε αντίθεση με τον Βοηδρομιώνα , κατά τον οποίο η Θάλασσα «έκλεινε» για κάθε είδους ναυτιλιακή δραστηριότητα.

Αι δε λήξεις των δικών τοις εμπόροις έμμηνοι εισιν, από του Βοηδρομιώνος μέχρι του Μουνιχιώνος, ίνα παραχρήμα των δικαίων τυχόντες ανάγωνται.

ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΣ, ΙΣΤΟΡΙΑ ΦΥΤΩΝ 7.2

Το νωρίτερο Ιουλιανό όριο του είναι η 28η Μαρτίου, και το αργότερο η 24η Απριλίου, το κανονικό του όριο είναι η 8η Απριλίου.

ΤΟ ΕΤΥΜΟΝ ΤΟΥ ΜΗΝΟΣ

Δεν υπάρχει καμμία αμφιβολία, βάσει γραμματικών αρχών, για το έτυμο του ονόματος. Παράγεται από το «ΜούνΙχος» (όπως θα δούμε και παρακάτω), επίσης υπήρχε και ο λιμένας της Μωνυχίας στον Πειραιά. Η παράδοση παρουσιάζει τον Μούνιχο ώς έναν αρχαίο ήρωα βασιλιά, υιό του Παντακλέους, που πρώτος κατοίκησε στην περιοχή και έχτισε τον ναό της Αρτέμιδος Μουνιχίας.

Μουνυχία, τόπος παραθαλάσσιος εν τη Αττική· Ελλάνικος δε εν β΄ Παντακλέους [Αρποκρατιων].

Μουνύχιον, τόπος περί τον Πειραιά, ένθα εστίν ιερόν Μουνυ[Ι]χίας Αρτέμιδος [Σχόλια στον Κλήμη τον Αλεξανδρινό, Προτρεπτικός 42§17]

εκλήθη δε Μουνύχιον, ως φησν ο Διόδωρος, παραφέρων τα Ελλανίκου, λέγων ως ότι Θράκες ποτε, στρατεύσαντες κατά των οικούντων τον Μινυαίον Ορχομενόν τον της Βοιωτίας, εξέβαλλον αυτούς εκείθεν, οι δε εξανάστάντες ήλθον εις Αθήνας, επί Μουνύχου βασιλέους· ο δε επέτρεψεν αυτοίς οικήσαι τον τόπον τον περί την Μουνυχίαν· όστις ωνομάσθη παρ΄αυτών εις τιμήν του βασιλέως. [Ουλπιαννός, σχόλια σε Δημοσθένη, σελ 103, Περί Στεφάνου 91.6, παρ. Σουϊδα, Έμβαρος είμι].

Μουνύχου δ΄ακταίσιν εκδήσαντο πλεκτάς πεισμάτων αρχάς.

ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ, ΙΠΠΟΛΥΤΟΣ 761

Ετσι και ο Καλλίμαχος:

Πότνια Μουνυ[Ι]χίη λιμνοσκόπε χαίρε Φεραίη [Υμνος στην Αρτέμιδα 259].

Είναι βέβαιο δε, ότι η Άρτεμις υπό του τίτλου «Μουνυ[Ι]χία» είχε έναν ναό σε αυτή την τοποθεσία, και λατρευόταν με έναν ιδιαίτερο τρόπο. [Σχόλια στις Σφήκες του Αριστοφάνους 873, «ουκ έτι Κολαινίς: Παυσανίας 1.1.4].

Στα Αργοναυτικά:

Αμφι τε Μουνυ[Ι]χίης Εκάτης Φρουρής τε δράκοντα [938].
. . . . . . . . . . . . . . . .
ταύρους τ΄ανδροφάγους οι αμειδέα θύσθλα φέρουσι
Μουνυ[Ι]χίη. κ΄,τ.λ. [1079]

Η εορτή της Μουνιχίας Αρτέμιδος εορτάζεται αυτό τον μήνα:

Μουνυ[Ι]χιών. . . ο δέκατος μην παρ΄Αθηναίοις ούτω καλείται· εν δε τούτω τω μηνί Αρτεμίδι έθυον Μουνυ[Ι]χία.

ΑΡΠΟΚΡΑΤΙΩΝ, ΛΕΞΙΚΟ.

Αθηναίοι δε μηνός ονόματι γεραίρουσι την θεόν· ο γαρ δη Ελαφηβολιών τούτο εστίν· εν ετέρω δε γε μηνί.

ΛΙΒΑΝΙΟΣ,1.232.15 , 5 Άρτεμις.

Η πρώτη αναφορά και χρήση αυτής της ονομασίας για αυτή την αιτία μας παραπέμπει πίσω στην εποχή του Μουνίχου:

Μουνυ[Ι]χιών, ωνομασθή δε από της εν Μουνυχίας [τόπο] Αρτέμιδος, ηρώος τινός καθιερώσαντος αυτήν επί του Πειραιώς ακρωτηρίω, εν τω μηνί τούτω.

ΦΩΤΙΟΣ, ΛΕΞΙΚΟ.

Ακόμη, η αληθινή εξήγηση φαίνεται όμως να είναι αυτή, η Μουνυχία είναι το παλαιότερο λιμάνι στην Αθήνα, η ονομασία δώθηκε από τον ίδιο τον Σόλωνα στον μήνα του ημερολογίου του, την οποία θεώρησε ότι θα ταίριαζε καλύτερα λόγω της χρήσης της θάλασσας, στον μήνα της Ανοιχτής Θάλασσας.

Το έτυμο της ονομασίας της τοποθεσίας προέρχεται από τους ― μούνιχες, και ο κλασικός αναγνώστης γνωρίζει πολύ καλά ότι αυτό είναι επίθετο που συναντάμε στον Όμηρο για να περιγράψει τις οπλές των αλόγων, οι οποίες είναι συμπαγείς και σκληρές. Το Μουνύχιον ήταν το «άκρον» ή το «ακρωτήριον» μια φυσική χερσόνησος, το όνομα δώθηκε για πρώτη φορά παρμένο απο τα χαρακτηριστικά της τοποθεσίας, δηλαδή την Προεξοχή, την Δύναμη, και την Σκληρότητα, και από την τοποθεσία πολλοί θεωρούν ότι μεταφέρθηκε και στην ονομασία του μηνός. Το όνομα, ως εκ τούτου σωστά χαρακτηρίζει το μήνα Μουνιχιών, μήνα κατά τον οποίο οι άνθρωποι έκανε χρήση της τοποθεσίας της Μουνυχίας.

ΜΟΥΝΙΧΙΩΝ ή ΜΟΥΝΥΧΙΩΝ;

Αρκετοι φιλοι ρωτούν γιατι γραφω τον μηνα Μουνιχιωνα με ”ι” και οχι με ”υ”, τους πληροφορω οτι, εκ του μοῦνος (μόνος), (ή Μοῦνος) παράγεται και το Μούνιχος, όμοιο του και το πασιγνωστο ”Φρύνιχος” και το ”Οἱώνιχος” του Αριστοφανους (Ιππης 1287), εξ’ου και το ”Οιωνίχου μουσεῖον” κατα τον Ησύχιο ( Κοκκιος στην εκδοση των Αποσπασματων των Κωμικων Τομ. Α΄σελ. 102,306), και την αττική επιγραφη ”Καβείριχος” (Αττικες Επιγραφες Τομος Β’,β’, σελ. 401) και στο αποσπασμα του Βάτωνος, ”Τυνδάριχος” , ”Τυνδάριχος ο Σικυώνος” ( παρ’Αθην. σελ.662,δ’Πρβ. και Πολυδ. στ’71), επισης, και στο ψηφισμα των Βυζαντιων ”Βοσπόριχος” (Δημσθεν. σελ. 255,90),κατα τον Θεοκριτο ”Αμύντιχος”, (Ειδ.Ζ’, 132),κατα τον Λουκιανο, ”Λάμπιχος” (Νεκρ. Διαλογοι Ι’, 4).

Στα επιγράμματα του Καιβελιου, συνειλεγμενα απο επιγραφές αναφέρεται στη σελίδα 3 το: ”Τε(ττ)ιχον οικτίρας ανδρ΄αγαθον παριτω”και στη σελιδα 205 : ηροσε δ’αυταν Βούτιχος”. Πρβ, και Σῖμος-Σίμιχος-Σιμιχίδης-ίδας και Στρόμβος-Στρόμβιχος-Στρομβιχίδης.

Κακως απο την Φωτίου Βιβλιου. σελ.151,9 ανεγνωσθη απο τους βιβλιογράφους: ”τας δε Κολυμβώσας Αλκμάνους προς τῆ κεφαλη Τυ[ρο]νίχου του Χαλκιδέως ευρεθηναι φασιν” ή Τιτωνύχου αντί του σωστού Τυννίχου, ( Πρβ. Πλάτ. Ιων . σελ. 534 δ’: ”μέγιστον δε τεκμήριον τω λόγω Τύννιχος ο Χαλκιδεύς”.

Ενας τεράστιος αριθμος ονομάτων εχουν την καταληξη – ΙΧΟΣ, (βοιωτικα, απο την Δωρικη και Αιολικη διαλεκτο): Γερήνιχος, Θεωδόριχος, Ομολώϊχος, Θιοδώριχος, Μύριχος, Λιόντιχος, Ζώτιχος κτλ. Το Μέγα Ετυμολογικόν αναφέρει , σελ. 160,45 : …γίνεται ασίφηλος και ασύφηλος, ως δίφρος και δύφρος ή μούνυχος και μούνιχος, σ’ ένα αλλο σημειο αναφερει ,(σελ. 589,48): Μουνυχία: τόπος του Πειραιως από Μουνυχίας Αρτέμιδος ή από Μουνύχου του Παντακλέους.

Κακώς στους κώδικες τους Αρποκρατίωνος, (σελ.207, 2 ) , αναφέρεται: ‘‘Ελλανικος δε εν Β΄ Ατθίδος ωνομάσθαι φησιν από Μουνυχίου τινος βασιλέως του Παντακλέους’‘, ενω θα επρεπε ”..Μουνύχου”, οπως αναφέρεται στο Λεξικο του Φωτίου (σελ. 276, 19) και στου Μπέκκερ τα Ανέκδοτα , (σελ. 279, 24), και στα σχόλια του Δημοσθένους, (σελ 299, 10).

Από του Ερμαννου υφηγησαμέννου εξεδώθει, στον Ιππόλυτο του Ευριπίδου (στιχ. 761) : ”Μουνύχου δ’ ακταίσιν εκδήσαντο πλεκτάς πεισμάτων αρχάς”, αντί του …Μουνυχίου , απο τους αντιγραφείς του. Αλλά στην Μεταμορφώσεων Συναγωγή, ο Αντωνινος ο Λιβεραλις, κεφ ΙΔ’ ( Μυθογρ. Ουεστ, σελ. 215, 9) απαντα με το – Ι , προενηνεγμένος τυπος: ”Μούνιχος ο Δρύαντος εβασίλευε Μολοσσών”. Αυτή είναι η παλαιά και η γνήσια εκφορα, διότι το όνομα σχηματίστηκε αναντιλέκτως από το …μοῦνος (ἤ Μοῦνος) δια της καταλήξεως ΙΧΟΣ. Σε αγγείο έχει βρεθεί γεγραμμένο ….ΜόνΙχος, τουτέστι …ΜούνΙχος, (Συλλ. Επιγραφων. Ελλην. Τόμ. Δ’ σελ. 28).

Από του Μουνίχου ονομάστηκε και η Μουνιχία, και η Αρτεμις καλείται Μουνιχία, δηλ Μουνιχία Άρτεμις ή Αρτεμις Μουνιχία την οποία τιμούσαν τον μήνα καλούμενο Μουνιχιώνα. Αποδείξεις δια του -Ι , του ”Μουνιχία” και του ”Μουνιχιών”, βρίσκομε στις αμέτρητες αττικές επιγραφές, ετσι αποκαθίστανται και οι παλαιοί γνήσιοι τυποι στα βιβλία των παλαιών , Ερουερδηνα (Μνημοσ. 1882, σελ 91), Βλαϋδέσιου (Ορν. Αριστοφ. σελ. 114), Στάλλιου ( Ζητ. Γραμματ. Θουκυδ. σελ. 42, εκδοση β’.)

Ο Κιρχόφιος εξέδωσε το 1867 (Ευριπιδου Τόμος Β’ σελ.161): “ΜουνΙχου δ’ακταίσιν εκδήσαντο κτε”.

Στους Εθνικους Στεφανου του Βυζαντίου βρίσκουμε το: Μωνυχία, λιμην της Αττικης ου την εις τοπον σχέσιν φησι Θουκυδιδης Η’, των Μωνυχιάσι τεταγμένων άρχων” και ”Μουνυχία λιμην Αττικής από Μονύχου και ιερου Μουνυχίας Αρτέμιδος. Ο οικητωρ Μουνύχιος και Μουνυχιάς. Τα τοπικα Μουνυχίαθεν, Μουνυχίαζε και Μουνυχίασιν ου την εις τόπον σχέσιν Θουκυδίδης Η’ των Μουνυχιάσι τεταγμένων ἀρχων”. Το ”Μουνυχίασι” ο Θουκυδίδης το ειχε γραψει ΜουνΙχίασι και δηλώνει την εν τόπω σχέση και ΟΧΙ την εις τόπο, επομένως και ο μην Μουνιχιων εκ της Αρτεμιδος της Μουνιχίας απο το ιερο του ΜουνΙχου.

Ο ΠΕΙΡΑΙΕΥΣ ΚΑΙ Η ΜΟΥΝΙΧΙΑ

Ο Πειραιεύς είναι Δήμος της Ιπποθοωντίδος φυλής. Ο Γενάρχης είναι ο Ιπποθόων, ο γυιός του Ποσειδώνος και της Αλόπης. Η Αλόπη είναι η κόρη του Κερκύονος του ληστού της Ελευσίνος, που σκότωσε ο Θησέας. Ο Αλόπη γέννησε κρυφά από τον ληστή πατέρα της, φοβούμενη μην κάνει κακό στο βρέφος το εξέθεσε στα όρη, κει το βρήκαν οι βοσκοί και το παρέδωσαν στον Κερκύονα , ο οποίος και σκότωσε την κόρη του. Το βρέφος Ιπποθόωντα το έδωσε παλιν στους βοσκούς να το πετάξουν στα αγρίμια , εκείνοι όμως το ανέθρεψαν κρυφά για να το παραδώσουν έπειτα στον Θησέα. Ο Ιπποθόων βοήθησε τον Θησέα στους Άθλους και διέπρεψε ως ήρως της Αττικής.

Ο δημότης ονομάζεται ομοίως Πειραιεύς ή ο εκ Πειραιώς. Οι πρόγονοι συγγραφείς τον σημειώνουν ως νήσο, δήμο, λιμένα και πόλη. Η ονομασία Πειραιεύς πηγάζει από το ρήμα «πειρώ» που σημαίνει ―διαπερώ― περνώ απέναντι, το πέρασμα στην απέναντι ακτή.

Η Γεωλογία της περιοχής μας λέει ότι ο Πειραιεύς κατά το τέλος της τριτογενούς περιόδου του Καινοζωϊκού αιώνα αποτελούσε Νήσο. Με τις προσχώσεις του ποταμού Κιφησού, αποτέλεσε Χερσόνησο και τέλος Αλίπεδον, δηλαδή ξεχωριστό πεδίο από την υπόλοιπη Αττική. Σε αυτή την χερσόνησο προεξείχε το ύψωμα η Μουνιχία, εκει εκτισθει και η Ακρόπολη του Πειραιώς (λόφος Καστέλλας).

Κατά την προϊστορία της Αττικής, από το Αλίπεδο του Πειραιώς πρώτη κατοικήθηκε η Μουνιχία και πρώτη αυτή παρουσιάζει ίχνη πολιτισμού πανάρχαιου. Εκείνα τα χρόνια ο Πειραιεύς, και για πολλούς αιώνες, ήταν ακατοίκητος ένεκα των λιμναζόντων υδάτων του Αλίπεδου που σχημάτιζε Άλας ή Έλη σε εκείνη την περιοχή. Η μόνη επικοινωνία γινόταν μέσω της Μουνιχίας για το εμπόριο και την συγκοινωνία.

Λόγω της μορφολογίας του εδάφους ο Πειραιεύς έγινε μέγας εμπορικός λιμένας και πόλη του εμπορίου. Ιδίως στην εποχή του Θεμιστοκλή, που συνέδεσε το Άστυ των Αθηνών με τα Μακρά Τείχη, περιλαμβάνοντα και την Μουνιχίαν και το Φάληρο. Το τοπωνύμιο Μουνιχία και Μονιχία δεν αποτελούσε ιδιαίτερο δήμο, ανεξάρτητο από τον Πειραιά , αλλά Κώμη, δηλαδή προάστιο του Πειραιώς. Ως τοπωνύμιο, πήρε την ονομασία Μουνιχία από τον Μούνιχο ή Μόνιχο ή Μονίχιο που σημαίνει τον μοναδικό άρχοντα της Χερσονήσου, Αυτη είναι η παλαια και η γνήσια εκφορά, διότι το όνομα σχηματίστηκε αναντιλέκτως από το …μοῦνος (ἤ Μοῦνος) δια της καταλήξεως ..―ίχος (Αιχμή, ακίς, δυνατός). Σε αγγείο εχει βρεθεί γεγραμμένο….ΜόνΙχος, τουτέστι …ΜούνΙχος, (Συλλ. Επιγραφων. Ελλην. Τόμ. Δ’ σελ. 28). Απο του Μουνίχου ονομαστηκε και η Μουνιχία, και η Αρτεμις καλειται Μουνιχία, δηλ Μουνιχία Αρτεμις ή Αρτεμις Μουνιχία την οποια τιμούσαν τον μηνα καλουμενο Μουνιχιώνα. Εδώ λατρεύεται η Μουνιχία Άρτεμις. Ο Δήμος του Πειραιώς μαζί με άλλους τρεις δήμους, Θυμοιτάδες, Ξυπέτης, και Φαλήρου αποτελούν Τετράκωμο.

Close Menu