Μεταγειτνιών

Το όνομα, ετυμολογία και η θέση του μηνός

ΣΤΟΝ ΚΥΚΛΟ ΤΟΥ ΜΕΤΩΝΟΣ

Μεταγειτνιών. Ο Β’ μήν παρ΄Αθηναίοις

ΑΡΠΟΚΡΑΤΙΩΝ, ΛΕΞΙΚΟ

Δεύτερος μήν παρ΄Αθηναίοις

ΣΟΥΪΔΑ, ΛΕΞΙΚΟ

Μήν Αθήνησι δεύτερος

ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ 280.26

Είναι ο δεύτερος μήνας μετά τον Εκατομβαιώνα, στη σειρά του επίσημου έτους:

Από της πρώτης ημέρας αρξάμενοις του Εκατομβαιώνος μηνός. . . και αύθις του Μεταγειτνιώνος μηνός, από της πρώτης ημέρας αρξαμένοις.

ΑΝΤΙΦΩΝ 6.44

Διελθόντος του ενιαυτού τούτου, Εκατομβαιών, Μεταγειτνιών.

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ, ΟΛΥΝΘ. 3.6

Περί τρείς μήνας, Σκιρροφοριώνα, και Εκατομβαιώνα και Μεταγειτνιώνα.

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΕΡΙ ΖΩΩΝ 5.17

Η θέση του στο φυσικό έτος τοποθετείται αργότερα του θερινού ηλιοστασίου:

Του χειμερινού μεν γαρ αρχή μετά θερινάς τροπάς του Μεταγειτνιώνος μηνός κ’,τ.λ.

ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΣ ΙΣΤΟΡ. ΦΥΤ. 7.2

Η θέση του στο Ιουλιανό ημερολόγιο, η νωρίτερη ημερομηνία στο πρώτο κύκλο είναι ή 25η Ιουλίου, και η αργότερη, η 20η Αυγούστου, η κανονική του είναι η 16η Αυγούστου.

ΣΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ ΣΟΛΩΝΟΣ

Από το όνομα του μηνός Μεταγειτνιώνος δεν προκύπτει οποιαδήποτε αναφορά που να προσδιορίζει τη θέση του μηνός στο φυσικό έτος. Ο Μεταγειτνιών ακολουθεί του Εκατομβαιώνος και είναι ένας από τους μήνες του καλοκαιριού, ο ίδιος είναι ένας από τους μήνες του μεσοκαλόκαιρου. Αυτό επιβεβαιώνεται από τα όρια του κατά το αρχικό σεληνιακό ημερολόγιο του Σόλωνος, στο οποίο η αρχική του ημερομηνία ήταν η 22η του Ιουλίου του και η αργότερη η 17η του Αυγούστου, το σωστό και το πιο κανονικό του όριο είναι η 13η του Αυγούστου. Η παραδοσιακή εξήγηση του ονόματος προϋποθέτει, και έχει να κάνει, με την ανάμνηση ενός γεγονότος, στην πραγματικότητα, ενός πολύ ενδιαφέροντος γεγονότος στην Αθηναϊκή ιστορία, αλλά συνδέεται με μια τέτοια εποχή, όπως το κατακαλόκαιρο, που είναι η καλύτερη στιγμή του έτους για την αλλαγή κατοικίας.

Η συγκέντρωση των Αθηναίων σε μία Πόλις αποδίδεται στον Θησέα, [Θουκυδίδης 2.15] και το γεγονός αυτό, όπως ξέρουμε, τιμήθηκε για πάντα από τότε με τα Συνοίκια, την επίσημη Αθηναϊκή εορτή, και όπως γράφει και ο Πλούταρχος, τα Μετοίκια. Η ιδιαίτερη σημασία του γεγονότος αυτού ανήκει στην ιστορία των Παναθηναίων. Αλλά τα Συνοίκια συνδέονται με την 16η του Εκατομβαιώνος [Πλούταρχος-Θησεύς 24, Σχόλια Ειρήνη Αριστοφάνους 1019, Πλούτος Αριστοφάνους 657, Σχόλια Θουκυδίδου 2.15], πράγμα που σημαίνει ότι ο Συνοικισμός έλαβε χώρα τον Εκατομβαιώνα και όχι τον Μεταγειτνιώνα. Ο λεξικογράφος Αρποκρατίων, παρόλαυτά μας γράφει ότι ο Απόλλων Μεταγείτνιος λατρευόταν κατά το μήνα αυτόν:

εν δε τούτω Απόλλωνι Μεταγειτνίω θύουσιν, ως Λυσιμαχίδης εν τω περί Αθήνησι μηνών [στο λήμμα, Σουίδας].

Ο Φώτιος, γράφει ότι ο μήνας ονομάστηκε έτσι για να τιμήσουν αυτή την αλλαγή διαμονής:

Ωνομάσθαι δε φασιν από της μεταβάσεως της εις το άστυ, ταύτης τω μηνί τούτω γενομένης υπό Θησέως [ Λεξικό Φώτιος].

Και από τον Πλούταρχο μαθαίνουμε ότι η εορτή στην οποία εορτάζονταν η ανάμνηση αυτού του Μετοικισμού ονομαζόταν Μεταγείτνια- και εορταζόνταν αυτό το μήνα:

ἆρα οὖν ξένοι καὶ ἀπόλιδές εἰσιν Ἀθηναίων οἱ μεταστάντες ἐκ Μελίτης εἰς Διόμεια, ὅπου καὶ μῆνα Μεταγειτνιῶνα καὶ θυσίαν ἐπώνυμον ἄγουσι τοῦ μετοικισμοῦ τὰ Μεταγείτνια, τὴν πρὸς ἑτέρους γειτνίασιν ευκόλως και ιλαρώς εκδεχόμενοι και στέργοντες. [ Πλουταρχος, Ηθικά – περί φυγής 6]

Τα Συνοίκια τότε, και τα Μεταγείτνια, ήταν ξεχωριστά μεταξύ τους, παρόλο που και τα δύο προέκυψαν από την ίδια αιτία στην Αθηναϊκή ιστορία. Τα Συνοίκια μνημόνευαν τον Συνοικισμό και είχαν τοποθετηθεί στην ημέρα του γεγονότος, στο μήνα Εκατομβαιώνα, και τα Μεταγείτνια μνημόνευαν την αλλαγή διαμονής και γειτονιάς, την Μεταγειτνίασις, ως αποτέλεσμα του πρώτου, και είχαν τοποθετηθεί κατά πάσα πιθανότητα την ίδια ημέρα του επόμενου μηνός [Σχόλια Θουκυδίδου 2.15]. Και ως εκ τούτου το όνομα του μηνός Μεταγειτνιώνος προέρχεται κυρίως από το- Μεταγείτνιος- και τελικώς δηλαδή από το –μετά- και το –γείτων.

Close Menu