Εκατομβαιών

Το όνομα, ετυμολογία και η θέση του μηνός

ΠΡΟΣΟΧΗ: Τὸ όνομα αὐτού του μηνὸς προέρχεται ἀπὸ τὸ ―Ἕκατος―, κατὰ τὴν έννοια τοῦ ―ἑκὰς― ἤ τοῦ ―ἕκαθεν―, καὶ του ―βαίνω― , καὶ ΟΧΙ ἀπὸ τὸ ―ἑκατόμβη― ἤ ἀπὸ τὸ ―ἑκατὸν― καὶ τὸ ―βοῦς― ὅπως δίνουν οἱ περισσότεροι Ξένοι καὶ Ἕλληνες σύγχρονοι μελετητὲς λόγω Αγνοίας τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης.

Ἑκατομβαιών: Οὗτος γὰρ ἧν ὁ α΄ μήν.

ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΔΗΜΟΣΘΕΝΗ, ΤΙΜΟΚΡΑΤΗΣ 707. 17

Μήν τῶν Ἀθηναίων ὁ πρῶτος.

ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ 247.1

Νέα Νουμηνία• ἡ πρώτη ἡμέρα τοῦ ἐνιαυτοῦ. ἥτις ἐτὶ νουμηνία Ἑκατομβαιῶνος μηνὸς.

ΦΩΤΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟΝ σελ. 201

Εἰσιτηρία• ἀρχὴ τοῦ ἔτους ἱερὰ , ἐν ἧ οἱ ἐν τῆ ἀρχῆ πάντες προϊᾶσιν, οὕτος ἐκαλεῖτο. ταύτην δὲ τὴν ἡμέραν πρώτην τοῦ ἔτους Ἀθηναίοι νενομίκασιν.

ΣΟΥΪΔΑΣ ΛΕΞΙΚΟΝ

Τὸ ὄνομα «εἰσιτηρία» διδόταν ἐπίσης καὶ στὴ θυσία ποὺ προσφερόταν εἰς τὸ ὄνομα τῆς βουλῆς ἤ προσφερόταν σὲ κάποιον νέο μέλος πρὸς τιμὴν τῆς εἰσόδου του στὴ Βουλή.

Ὁ Ἑκατομβαιών ἦταν ὁ πρῶτος ἐπίσημος μὴν τοῦ Ἀρχοντικοῦ ἔτους τῶν Ἀθηναίων:

Ἐπειδὴ γὰρ οὑτοςὶ ὁ βασιλεὺς εἰσῆλθεν, ἐξὸν αὐτοῖς ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας ἀρξαμένοις τοῦ Ἑκατομβαιῶνος μηνὸς κ΄τ.λ.

ΑΝΤΙΦΩΝ 6.44

Καὶ μετὰ ταῦτα διελθόντος τοῦ ἐνιαυτοῦ τούτου, Ἑκατομβαιών κ΄τ.λ.

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΟΛΥΝΘ. 6

Ἡ πρώτη κυρία ἐκκλησία τοῦ ἀρχοντικοῦ ἔτους εἶχε τοποθετηθεῖ μὲ νόμο στὴ ἑνδεκάτη τοῦ μηνός:

Αἱρεῖσθαι δὲ . . . πέντε ἄνδρας. . . τῆ ἑνδεκάτη τοῦ Ἑκατομβαιῶνος μηνός .

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΚΑΤΑ ΤΙΜΟΚΡΑΤΟΥΣ 26

Ἐπὶ τῆς πρώτης πρυτανείας τῆ ἑνδεκάτη.

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΚΑΤΑ ΤΙΜΟΚΡΑΤΟΥΣ 23

Ὁ Ἑκατομβαιών ἀκολουθοῦσε ἀμέσως μετὰ τὸν Σκιρροφοριών:

Περὶ τρεῖς μῆνας, Σκιρροφοριῶνα, Ἑκατομβαιῶνα κ΄τ.λ.

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΠΕΡΙ ΖΩΩΝ 5.17

Τῆ γὰρ τετράδι ἐπὶ δέκα τοῖ Σκιρροφοριῶνος κ΄τ.λ.
τῆ δὲ πέμπτη τοῦ Ἑκατομβαιῶνος κ΄τ.λ.
ἡμερῶν εἴκοσι διαγενομένων.

ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ ΠΑΡ. ΒΙΟΙ ΑΓΗΣΙΛΑΟΣ 28

Γίνεται δὲ τοῦτο περὶ Σκιρροφοριῶνα λήγοντα . . . πάλιν τὸ τρίτον. . . Ἑκατομβαιῶνος.

ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΥ ΠΕΡΙ ΦΥΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΙ 3. 5.1,3

Τέμνουσι γὰρ δὴ νῦν τοῦ Σκιρροφοριῶνος καὶ Ἑκατομβαιῶνος.

ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΥ ΠΕΡΙ ΦΥΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑΙ 4. 11,5

Προηγοῦταν τοῦ Μεταγειτνιῶνος:

Περὶ τρεῖς μῆνας, Σκιρροφοριῶνα καὶ Ἑκατομβαιῶνα καὶ Μεταγειτνιῶνα.

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΠΕΡΙ ΖΩΩΝ 5.17

Διελθόντος τοῦ ἐνιαυτοῦ τούτου, Ἑκατομβαιὼν, Μεταγειτνιών κ΄τ.λ.

ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΟΛΥΝΘΙΑΚ. 3.6

Ἡ θέση του στὸ φυσικὸ ἔτος εἶναι γύρω στὸ καλοκαίρι, κοντὰ στὸ θερινὸ ἡλιοστάσιο. Μερικὲς φορὲς πολὺ λίγο πρὶν ἀπὸ αὐτὸ καὶ μερικὲς μετὰ απὸ αὐτὸ, κάποιες φορὲς συνέπεφτε μὲ τὸ θερινὸ ἡλιοστάσιο:

Ἅς δὲ ἡμεῖς ποιούμεθα ἀρχὰς, ἐνιαυτοῦ μὲν περὶ θερινὰς τροπὰς, ὡς Ἀθηναῖοι κ΄τ.λ.

ΣΙΜΠΛΙΚΙΟΣ , ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ ΦΥΣ. 5. 400.23β

Θέρους δὲ περὶ τὸν Ἑκατομβαιῶνα θυννὶς (τίκτει) περὶ τροπὰς θερινάς.

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΠΕΡΙ ΖΩΩΝ, 5.11 122.3

Τέμνουσι γὰρ δὴ νῦν τοῦ Σκιρροφοριῶνος καὶ Ἑκατομβαιῶνος, ὡσπερεὶ πρὸ τροπῶν μικρὸν ἤ ὑπὸ τροπάς.

ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΣ ΠΕΡΙ ΦΥΤΩΝ ΙΣΤΟΡΙΑ 4.11,5

Σὲ ὅτι ἀφορᾶ τὴν θέση τοῦ μηνὸς στὸ Ἰουλιανὸ ἡμερολόγιο, ἡ νωρίτερη ἡμερομηνία στὸν πρῶτο κύκλο ἦταν στὸ 3ο ἔτος τῆς Ἰουλιανῆς ἐποχῆς τοῦ κύκλου του, δηλαδὴ περὶ τὴν 25η Ἰουνίου, καὶ ἡ βραδύτερη ἦταν στὸ 14ο ἐτος, δηλαδὴ τὴν 22α Ἰουλίου, τὰ πραγματικὰ ἤ κανονικὰ ὅρια τοῦ μηνὸς ἦταν στὸ 1ο ἔτος, δηλαδὴ τὴν 16η Ἰουλίου.

Το όνομα του Μηνός

Ἑκατομβαιών• ὄνομα μηνός• Ὑπερίδης ὁ τοῦ Ἀμφιόνός φησιν ἀπὸ τοῦ πλείστας τούτῳ τῶ μηνὶ θύεσθαι ἑκατόμβας κεκλῆσθαι.

ΑΡΠΟΚΡΑΤΙΩΝ ΛΕΞΙΚΟΝ

― ‘Εκατομβαιών• μήν Ἀθηναῖος. ἐκλήθη δὲ οὔτος ἀπὸ τοῦ πλείστας ἑκατόμβας θύεσθαι τῶ μηνὶ τούτῳ.

ΣΟΥΪΔΑΣ ΛΕΞΙΚΟΝ

― Ἐκ δὲ τῆς ἑκατόμβης καὶ μὴν ἀττικὸς Ἑκατομβαιών, διὰ τὰς ὡς εἰκὸς τότε ἐπιφανεῖς ἑκατόμβας.

ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ, ΣΧΟΛΙΑ ΟΔΥΣΣΕΙΑ Α.25.1386,51

Αὐτὲς οἱ ἀναφορὲς ἐπεξηγοῦν τὸ ὄνομα καὶ τὸ χρεώνουν νὰ προέρχεται ἀπὸ τὸ ― Ἑκατόμβη ― , ἀλλὰ ὡς πρὸς τὴν ἐτυμολογία ὑπάρχουν ἀρκετὲς ἐνστάσεις.

α΄). Ὑποθέτουν τὸ συμβάν μίας πράξεως τὸ ὁποῖο εἶναι αμφισβητίσημο, ἤ τοὐλάχιστον δὲν ὑπάρχει ἐπαρκῆ ἀπόδειξη ἀπὸ ἀρχαῖο κείμενο, δηλαδὴ γιὰ περισσότερες θυσίες ἤ θυσίες Ἑκατόμβες ποὺ προσφέρονταν αὐτὸν τὸν μῆνα ἀπὸ ὀποιονδήποτε ἄλλο μῆνα στὸ Ἀττικὸ ἔτος. Δὲν ἔχουμε ἐπίσημες ἀναφορὲς γιὰ ἑορτὲς γιὰ τὸν μῆνα αὐτὸ ποὺ νὰ ἀπαιτοῦν εἰδικὲς θυσίες, ἐκτὸς τῶν Κρονίων στὴν 12η, τῶν Συνοικίων στὴν 16η, καὶ τῶν Μεγάλων Παναθηναίων , μία φορὰ κάθε τέσσαρα χρόνια, στὴν 28η.

β΄). Γιὰ νὰ προέλθει τὸ ὄνομα τοῦ Ἑκατομβαιὼν ἀπὸ τὴν Ἑκατόμβη, ὅπως παραδέχεται καὶ ὁ ἴδιος ὁ Εὐστάθιος ( ΣΧΟΛΙΑ ΙΛΙΑΔΟΣ Δ 46 444.19) θὰ πρέπει νὰ ὑποθέσουμε ὅτι ἡ μορφὴ τοῦ ἐτύμου εἶναι ἡ ― ἑκατόμβα ― ,καὶ ὄχι ἡ ― ἑκατόμβη ― , δηλαδὴ ἡ δωρική, καὶ ὄχι ἡ ἰωνικὴ μορφὴ αὐτῆς τῆς λέξεως, καὶ αὐτὸ θὰ ἦταν ἀντίθετο ὡς πρὸς τὴν ἀναλογία τῶν ἐτύμων τῶν ἀττικῶν μηνῶν σὲ κάθε ἄλλη περίπτωση, καὶ ὄχι ἑνὸς τοῦ ὁποίου μπορεῖ νὰ ἀνιχνευθεῖ ἀπὸ τὴ δωρικὴ, ἀντὶ γιὰ μία καθαρὰ Ἰωνικὴ μορφή.

Τὸ Ἑκατομβαῖος θὰ μποροῦσε νὰ ἔχει προέλθει ἀπὸ τὸ ― Ἑκατόμβα ― , καὶ ὑπῆρχε μία πολὺ γνωστὴ ἑορτὴ στὸ Ἄργος ποὺ ὀνομαζόταν τὰ ― Ἑκατόμβαια, καὶ πιθανότατα ἀπὸ ἐκεῖ προέρχεται, ὀνομαζόταν ἐπίσης καὶ Ἡραῖα, , ἕνα ὄνομα ποὺ λαμβάνεται μὲ τὸν ἴδιο τρόπο, ἀπὸ τὸ Ἥρα, ἡ δωρικὴ μορφὴ τοῦ Ἥρη, τὸ ὄνομα τῆς Ἥρας , ἀλλὰ ἡ ― Ἑκατόμβη ― ,θὰ πρέπει νὰ προυποθέτει τὸ ―Ἑκατομβεῖος ―.

Οὔτε αὐτὴ ἡ ἐξήγηση μπορεῖ νὰ δικαιολογηθεῖ , ἡ ὁποία ὑποθέτει ὅτι τὸ ὄνομα προέρχεται, ὄχι ἀπὸ τὴν ἑκατόμβη, ἀλλὰ ἀπὸ τὸ ― ἑκατὸν ― καὶ τὸ ― βοῦς ― , ἐπειδὴ σὲ λέξεις τόσο σύνθετα ἀναμεμειγμένες ἀπὸ ἕνα ἀριθμητικὸ ὁποιουδήποτε εἴδους καὶ ἀπὸ τὸ βοῦς, ἡ μορφὴ τῆς καταλήξεως προὑποθέτει νὰ εἶναι ― Βοῖος―, ὄχι ― Βαῖος ― :

Ἑκατόμβη. . . ἑκατὀμβοιος. . . . τουτέστιν ἑκατὸν βοῶν τιμῆς ἄξιος• οἱ γὰρ παλαιοὶ πρὶν ἐπινοηθῆναι τὰ νομίσματα τὰς συναλλαγὰς διὰ τῶν τετραπόδων ἐποιοῦντο. ὅθεν ὕστερον ἐφευρεθέντων τῶν νομισμάτων, βοῦν ἐξέτυπον ἐν αὐτῶ.

ΜΕΓΑ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ

Ἑκατόμβοιος• ἑκατὸν βοῶν τιμῆς ἄξιος, ἤ ἑκατὸν χρυςῶν νομισμάτων. οἱ γὰρ ἀρχαῖοι, ὑπερτιμῶντες τὸ ζῶον τὸν βοῦν, διὰ πολλὰ μὲν καὶ ἱερὸν ἐστιν, ἐνεχάραττον τῶ μὲν ἑνι μέρει τοῦ νομίσματος βοῦν, τῶ δὲ ἑτέρω τὸ τοῦ βασίλεως προσῶπον.

ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΙΛΙΑΔΑ Β 449 παρ. Φ 79 Ἑκατόμβοιον.

Ἑκατόμβοι• οἱ γὰρ Ἀθηναίοι ἐν τοῖς ἑαυτῶν νομίσμασι βοῦν ἐνετύπουν.

ΣΧΟΛΙΑ ΙΛΙΑΔΑ Ζ 236

Ἔκοψε δὲ καὶ νόμισμα, βοῦν ἐγχαράξας. . . ἀπ΄ἐκείνου δὲ φασι τὸ ἑκατόμβοιον καὶ τὸ δεκάμβοιον ὀνομασθῆναι.

ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΥ ΒΙΟΙ, ΘΗΣΕΥΣ 25, ΣΟΛΩΝ 23

Ἀντίβοιον, ἰσόβοιον, ἀντὶ βοός καθαγιαζόμενον.

ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟΝ στὸ ἐννεάβοιον.

Χρυσέα χαλκείων ἑκατόμβοι’, ἐννεαβοίων.

ΟΜΗΡΟΣ ΙΛΙΑΔΑ Ζ 236

Τὸν δὲ δυωδεκάμβοιον ἐνί σφισι τῖον Ἀχαιοί.
Πολλὰ δ’ ἐπίστατο ἔργα, τίον δέ ε τεσσαράβοιον.

ΟΜΗΡΟΣ ΙΛΙΑΔΑ Ψ 703

ἔτσι προέρχεται καὶ τὸ ὄνομα τοῦ μηνὸς, καὶ θὰ πρέπει νὰ ἦταν Ἑκατομβοιών καὶ ὄχι Ἑκατομβαιών.

Οἱ παραπάνω ἀναφορὲς ἐνισχύουν τὴν ἔνσταση περὶ ὀνόματος αὐτοῦ τοῦ μῆνα, (παρόλο ποὺ ἐπιβλήθηκε ἀπὸ τὸν ἴδιο τὸν Σόλωνα, στὴ μορφὴ τοῦ ― Ἑκατομβαιὼν ― καὶ ὄχι τοῦ ― Ἑκατομβοιών, ἴσως ὁ Σόλων γνώριζε κάτι ποὺ θα δοῦμε παρακάτω σὲ αὐτὸ τὸ ἄρθρο )― ,καὶ δεικνύουν ὅτι προέρχεται ἀπὸ τὸ ― ἑκατὸν ― καὶ ― βοὺς ―, καὶ ἀκολουθοῦν τὴν ἀναλογία τῶν σύνθετων λέξεων , σὲ γενικὲς γραμμές τέτοιες λέξεις τόσο σύνθετες ἐμφανίστηκαν στοὺς νόμους τῆς Ἀθήνας, τόσο πρὶν ὅσο καὶ μετὰ τὴν ἐποχή τοῦ Σόλωνος:

Καὶ μὴν κἄν τοῖς Δράκοντος νόμοις ἐστιν ἀποτείνειν δεκάμβοιον

ΠΟΛΥΔΕΥΚΗΣ 9.6 1029.61

Ἐπίβοιον• ὅταν τις τῆ Ἀθηνᾶ ἔθυον βοῦν, ἔθυε τῆ Πανδώρα ὄϊν μετὰ βοός• καὶ ἐκαλεῖτο τὸ θῦμα ἐπίβοιον.

ΣΟΥΪΔΑΣ ΛΕΞΙΚΟΝ

Κατὰ τὴ δικὴ μας γνώμη καὶ μάλλον καὶ κατὰ τοῦ Σόλωνος, τὸ πραγματικὸ ἔτυμον καὶ ἡ σημασία τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ τοῦ μηνὸς ἦταν κάτι πολὺ διαφορετικὸ ἀπὸ τὶς παραπάνω ἀναφορὲς καὶ πολὺ πιὸ σκόπιμο γιὰ τὴν ἐποχὴ τοῦ χρόνου κατὰ τὴν ὁποία ταυτίζεται. Τὸ ἡμερολόγιο τῆς Ἠλείας καὶ αὐτὸ τῆς Σπάρτης, συμφωνοῦσαν σὲ ὅλα τὰ ὀνόματα τῶν μηνῶν τους μὲ ἐκείνα τοῦ Σόλωνος.

Ἕνα Ἰουλιανοῦ τύπου ἡμερολόγιο ἦταν κοινό σὲ ὅλα αὐτὰ τὰ ἑλληνικὰ ἡμερολόγια. Στὸ πρῶτο, στὸ ἀρχαιότερο ἡμερολόγιο, ὁ μῆνας ὁ ὁποίος ἀπαντᾶται σὲ αὐτὴ τὴν ἐποχὴ ἀργότερα, ὀνομαζόταν Ἀπολλώνιος, ἕνα ὄνομα δηλωτικὸ στὴ σχέση του μὲ τὸν θεὸ Ἀπόλλωνα ἢ τὸν ἥλιο, καὶ στὸ μεταγενέστερο ἡμερολόγιο, ὁ μῆνας ὀνομαζόταν «Ἑκατομβεύς» , ἕνα ὄνομα ποὺ μόνο τυχαίως εἶναι διαφορετικὸ ἀπὸ ἐκείνο τοῦ «Ἑκατομβαιών».

Αὐτὸς ὁ μῆνας ἐπίσης, στὸ ἡμερολόγιο τῆς Σπάρτης θὰ πρέπει νὰ ἦταν ἱερὸς γιὰ τὸν ἥλιο, καὶ ὑπονοεῖται ἔντονα ἀπὸ τὸ γεγονός, ὅτι ἕνας ἀπὸ τοὺς κύριους ἑορτασμοὺς στὴν Σπάρτη, καὶ πολὺ ἀρχαιότερος ἀπὸ ὅ, τί ἡ σεληνιακὴ διόρθωση τοῦ Σόλωνος, καὶ ἀρχικὰ συνδεδεμένος μὲ τὴν ἐποχὴ τοῦ μεσοκαλόκαιρου, ἦταν ἀφιερωμένος στὸν ἥλιο, δηλαδή τὰ Ὑακίνθεια, ποὺ στὸ σεληνιακὸ ἡμερολόγιο συνδέθηκαν μὲ αὐτὸ τὸ μῆνα ὅπως θὰ δοῦμε στὴ συνέχεια.

Τώρα, τὸ «Ἑκατόμβαιος» ἐμφανίζεται μεταξύ των ἄλλων μορφῶν καὶ τῶν τίτλων τοῦ ἥλιου.

Ἑκατόμβαιος ὁ Ἀπόλλων παρὰ Ἀθηναίοις.

ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟΝ

Τὸ πρῶτο ἀπὸ τὰ συνθετικὰ στοιχεῖα στὸ ὄνομα τοῦ μηνὸς «Ἑκατομβαιών » εἶναι διακριτικὸ καὶ σὲ ἄλλα περιγραφικὰ ἐπίθετα τοῦ Ἀπόλλωνος ἢ τοῦ ἥλιου, καὶ τῆς διαρκοῦς ἐμφανίσεως του στὴν κλασικὴ Ἑλληνικὴ ἀρχαιότητα:

ἑκατὸς, ἑκατηβόλος, ἑκατηβελέτης, ἑκάεργος, καὶ τὰ παρόμοια, ὅλα τὰ ὁποῖα ὁ ἀναγνώστης θὰ τὰ βρεῖ νὰ ἐξηγοῦνται ἀπὸ τοὺς Ἕλληνες γραμματικοὺς, (ΗΣΥΧΙΟΣ, ΜΕΓΑ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟΝ, ΣΟΥΪΔΑΣ, ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΙΛ Α 75.52. 14 καὶ Υ 73. 1197. 27), περισσότερο ἢ λιγότερο πάνω στὴν ἴδια ἐτυμολογικὴ ἀρχὴ, καὶ πάνω στὴν ἴδια ἔννοια, ὅπως καθορίζεται ἀπὸ τὴ δύναμη τοῦ ἥλιου ποὺ ἐπηρεάζει μὲ τὴ θερμότητά του ἀπὸ μακριά, ἀπὸ μία ἀπόσταση, ἀπὸ τὴν ὑψηλή ἀπόσταση, μία δύναμη ποὺ περιγράφεται τόσο ἀληθινὰ καὶ πραγματικὰ μέσα ἀπὸ τὴν μαγεία τῆς ἑλληνικῆς γλώσσης, τόσο πολὺ λογικὰ αἰσθητὴ αὐτὴ ἡ δύναμη τοῦ ἡλίου κατὰ τὴ θερινὴ περίοδο τοῦ ἡλιοστασίου, ὅταν ὁ ἥλιος βρίσκεται στὴ μεγαλύτερη ἀπόσταση ὄντως ἀπὸ ψηλὰ, ἀλλὰ κατακόρυφος.

Η «ταχεία ἄνοδος τῆς ἐξουσίας τοῦ ἡλίου» κατὰ τὴν περίοδο αὐτὴ τοῦ ἔτους ἦταν παροιμιώδης μεταξύ τῶν ἀρχαίων προγόνων μας, γιὰ τοὺς ὁποίους τὸ κλῖμα, οἱ ἀκτῖνες τοῦ ἥλιου, (τὶς ὁποίες οἱ ἀρχαῖοι περιγράφουν ὡς τὰ βέλη τοῦ Ἀπόλλωνα ἢ τῆς Ἀρτέμιδος, ἀόρατες κατὰ τὴν ἀκτινοβολία τους, ἀλλὰ θανάσιμες λογικὰ στὴ λειτουργία τους, ποὺ σκότωναν ἀκαριαία,) στὴν πιὸ ζεστὴ ἐποχὴ τοῦ ἔτους, καὶ τύγχανε νὰ εἶναι συχνὸ φαινόμενο. Ὅπως καὶ τότε ὁ ― ‘Υπερίων ― ἦταν ἕνας τίτλος τοῦ ἥλιου ἀνὰ πάσα στιγμὴ καὶ ἀνὰ πάσα ἐποχὴ, ποὺ περιέγραφε τὴν πορεία τοῦ ἡλίου μέσω τοῦ ἀέρος απὸ ψηλὰ :

Ὑπερίονος• τοῦ ἡλίου, ἤτοι ὅτι Ὑπερίονός ἐστι καὶ Θείας παῖς, ὡς Ἡσίοδος (Θεογονία 374, Πίνδαρος Ἰσθ. 1) . . . . ἤ ὑπερίων ὁ ὑπεράνω ἡμῶν ἰὼν καὶ περοπολῶν τὸν κόσμον.

παρ. ΟΔΥΣΣΕΙΑ Α.8 , Τ 398.

Ὑπερίωνα. . . ὁ ἥλιος, ἀπὸ τοῦ ὑπέρ ἡμᾶς ἰεναι.

ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟΝ

Ὑπερίονα δὲ νομιστέον αὐτὸν, ὑπεριέμενον ἀεὶ τῆς γῆς, ὥσπερ οἶμαι καὶ Ξενοφάνης ὁ Κολοφώνιός φησιν• Ἠελιός θ’ὑπεριέμενος γαῖάν τ’ἐπιθάλπων.

Opus. Myth. ΦΥΣΙΚΑ καὶ ΗΘΙΚΑ, 470, ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ ὁ ΠΟΝΤΙΚΟΣ, περὶ Ὁμηρικῶν Ἀλληγοριῶν.

Ὑπερίων, καθὸ ὑπεράνω (τινὰ) ἑτέρων (πόρων) πορεύεται.

Opus. Myth. ΦΥΣΙΚΑ καὶ ΗΘΙΚΑ, 5, ΚΟΡΝΟΥΤΟΣ 17

ἔτσι λοιπὸν καὶ τὸ ― ‘Εκατομβαῖος ― εἶναι ἕνα ἄλλο ἐπίθετο, γιὰ νὰ περιγράψει τὴν συγκεκριμένη πορεία του σὲ ἐκείνη τὴν ἐποχὴ τοῦ ἔτους, ἰδίως, ὅταν βαίνει στὴ μεγαλύτερη ἀπόσταση ἀπὸ ψηλὰ, καὶ ἀκριβῶς πάνω ἀπὸ τὴν κεφαλὴ τοῦ κάθε πράγματος πάνω στὴ γῆ (κατακόρυφα), δηλαδή, τὴν ἐποχὴ τοῦ κατακαλόκαιρου, ὅταν ἐπιτυγχάνει σὲ κάθε περίπτωση στὸ μέγιστο ὕψος του, κατὰ τὸ μεσημέρι, καὶ γιὰ κάθε μεσημβρινὸ, τὴ λάμψη μὲ τὴ μεγαλύτερη ἰσχὺ καὶ μεγαλεῖο.

Ἕκατος, ἤ ὁ παρὰ τοῦ μακρόθεν, περιγράφει καὶ δηλώνει ἀπολύτως τὸν Ἥλιο (ΣΤΡΑΒΩΝ 13.888 .15, ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ, ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ Ο ΠΕΡΙΗΓΗΤΗΣ, ΟΜΗΡΟΣ ΙΛΙΑΔΑ Α 65.49 .18.)

Ἀπόλλων ὁ ἥλιος ἐστιν, Ἄρτεμις δὲ ἡ σελήνη. . . . καλοῦνται δὲ ὁ μὲν Ἕκατος ἡ δὲ Ἑκάτη, διὰ τὸ ἕκαθεν δεῦρο ἀφιέναι καὶ ἀποστέλλειν τὸ φῶς.

ΚΟΡΝΟΥΤΟΣ ΛΕΥΚΙΟΣ ΑΝΝΑΙΟΣ 32

Τὸ ὄνομα αὐτοῦ του μηνὸς, τότε μπορεῖ πιὸ λογικὰ νὰ προέρχεται ἀπὸ τὸ ―Ἕκατος―, κατὰ τὴν ἔννοια τοῦ ―ἑκὰς― ἤ τοῦ ―ἕκαθεν―, καὶ τοῦ ―βαίνω― , καὶ ΟΧΙ ἀπὸ τὸ ―ἑκατόμβη― ἤ ἀπὸ τὸ ―ἑκατὸν― καὶ τὸ ―βοῦς― ὅπως δίνουν οἱ περισσότεροι Ξένοι καὶ Ἕλληνες σύγχρονοι μελετητὲς λόγω ἄγνοιας τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης.Πάνω σὲ αὐτὴ τὴν ἀρχὴ ἐπίσης βλέπουμε ὅτι ἐξηγεῖται ἀπὸ κάποιους, ἂν ὄχι ἀπὸ ὅλους, Ἕλληνες παλαιοὺς γραμματικοὺς:

Ἑκατομβαιών• μήν ἐστι παρ’Ἀθηναίοις, Κρονίων πρῶτον καλούμενος ἀπὸ τῆς γινομένης τῶ Κρόνῳ θυσίας, ἑκατομβαιὼν δὲ ὠνόμασται διὰ τὰς τοῦ Ἀπόλλωνος θυσίας. θύουσι γὰρ αὐτῶ Ἑκατομβαιῶ, τουτέστι πολυτίμῳ.

ΜΕΓΑ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟΝ ΛΕΞΙΚΟΝ

Ἑκατομβαιών• μὴν τῶν Ἀθηναίων ὁ πρῶτος. ὠνομάσθη δὲ οὕτος ἐπειδὴ ἱερὸς ἐστι τοῦ ἡλίου, ὁ δὲ ἥλιος τοῦτῳ τὸ μηνὶ μέγαν ποιεῖ τὸν δρόμον. ἐκάλουν δὲ οἱ παλαιοὶ τὸ μέγα ἀπὸ τοῦ ἑκατὸν.

ΜΕΓΑ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟΝ ΛΕΞΙΚΟΝ

Ἑκατομβαιών• μὴν τῶν Ἀθηναίων ὁ πρῶτος.ὡνομάσθη δὲ οὕτως ἐπειδὴ ἱερὸς ἐστι τοῦ Ἀπόλλωνος, ὁ δὲ Ἀπόλλων ἥλιος εἶναι δοκεῖ• ὁ δὲ ἥλιος τούτῳ τῶ μηνὶ μέγαν ποιεῖ τὸν δρόμον. ἐκάλουν δὲ οἱ παλαιοὶ τὸ μέγα ἀπὸ τοῦ ἑκατὸν, ἀφ’οὗ καὶ ἑκατόμβαια.

ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ

Ὁ Θεόδωρος Γαζῆς, εἴτε εἶχε δεῖ εἴτε ὄχι, τὶς παραπάνω ἀναφορὲς, πολὺ σωστὰ συνάγει, καὶ ἀπὸ ἄλλους παράγοντες, ὅτι αὐτὸς ὁ μῆνας θὰ πρέπει νὰ ἦταν ἕνας ἀπὸ τοὺς μῆνες τοῦ ἡλιοστασίου, καὶ ἱερὸς τοῦ ἡλίου :

Ἀλλὰ μὴν καὶ ἑορτὴν Ἀθηναῖοι τότε ἦγον δημοτελῆ. καὶ ἔθνον μεγαλοπρεπῶς τῶ ἡλίῳ ὡς περὶ τροπὰς ὄντι.

ΟΥΡΑΝΟΛΟΓΙΟ 285Α

Τὸ νωρίτερο ὅριο του στὸ ἡμερολόγιο τοῦ Σόλωνος ἦταν ἡ 23η Ἰουνίου, καὶ τὸ αργότερο, ἡ 19η Ἰουλίου, ἡ κανονικὴ του ἡ 15η Ἰουλίου. Μερικὲς φορές, τότε προηγοῦταν τοῦ ἡλιοστασίου (Ἰούνιος 28 ἢ 29) γιὰ λίγες μόνο ἡμέρες, μερικὲς φορὲς ἀκολουθοῦσε ἀμέσως μετὰ τὸ ἡλιοστάσιο. Ἑπομένως, αὐτὸς ὁ μῆνας θὰ ἔπρεπε νὰ θεωροῦταν τροπικὸς ἢ μῆνας τοῦ ἡλιοστασίου στὸ ἀττικὸ ἡμερολόγιο, κατ’ἐξοχὴν, ἀφιερωμένος στὸν ἥλιο καὶ ἀκόμη, στὸ Ζενὶθ καὶ τὴν πληρότητα τῆς ἀνύψωσης καὶ τῆς ἐπιρροῆς του.

Ὁ μῆνας χαρακτηρίζεται ἀπὸ τὶς μεγαλύτερες μέρες καὶ τὶς συντομότερες νύχτες, μὲ τὴ μεγαλύτερη συσσώρευση τῆς θερμότητας καὶ στὰ δύο (ἡμέρα καὶ νύχτα). Ὅλα αὐτὰ τὰ χαρακτηριστικὰ τοῦ μηνὸς προσδιορίζονται ἀναλόγως σὲ μία μόνο λέξη, στὸ ὄνομα του, τὸ ― Ἑκατομβαιών―, χάρις στὴ Μητέρα τῶν γλωσσῶν, τὴν Ἑλληνική.

Close Menu