Τρίτη Μεσούντος Μεταγειτνιώνος

Ελευσίνια

Δεκάς Β

13. Δεκάτη τρίτη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Μεταγειτνιώνος ΙΓ΄ (13η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 2ος

Δεκαήμερο Β΄, το Μέσο
ΙΓ΄. Δεκάτη τρίτη, τρίτη μεσούντος, τρισκαιδεκάτη, τρίτη επί δέκα, τρίτη επί δεκάτη

Γεγονότα

  • ΕΛΕΥΣΙΝΙΑ ΜΕΓΑΛΑ ΚΑΘΕ Β΄ΕΤΟΣ ΤΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΟΣ
  • ΕΛΕΥΣΙΝΙΑ ΜΙΚΡΑ ΚΑΘΕ Α’ ΚΑΙ Γ’ ΕΤΟΣ ΤΗΣ ΟΛΥΜΠΙΑΔΟΣ
  • ΓΥΜΝΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ [ΤΡΙΕΤΗΡΙΣ-ΠΕΝΤΕΤΗΡΙΣ]
  • ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΕΣ [ΤΡΙΕΤΗΡΙΣ-ΠΕΝΤΕΤΗΡΙΣ]
  • ΜΟΥΣΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ [ΤΡΙΕΤΗΡΙΣ-ΠΕΝΤΕΤΗΡΙΣ]
  • ΠΑΤΡΙΟΣ ΑΓΩΝ [ΤΡΙΕΤΗΡΙΣ-ΠΕΝΤΕΤΗΡΙΣ]
  • ΤΡΙΕΤΗΡΙΚΗ ΘΥΣΙΑ ΠΡΟΣ ΤΙΜΗΝ ΤΗΣ ΚΟΡΗΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΥΡΟΤΡΟΦΟΥ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Σήμερα εορτάζουμε την Ελευσινία ή τα Ελευσίνια (άθλα). H πεντετηρική εορτή (Μεγάλα) εορτάζεται στο Β’ έτος της Ολυμπιάδος και η τριετηρική εορτή (Μικρά) στο Α’ετος και Γ’ έτος της Ολυμπιάδος. Η εορτή τελείται στην Ελευσίνα και πραγματοποιείται προς τιμήν της Δήμητρος και της Κόρης με αγώνες που έχουν έπαθλο «κριθάς» από το Ράριον πεδίον.

Η θεολογία του μηνός για την Ελευσίνια Δήμητρα.

Κατά τη διάρκεια του μέσου θέρους, τον Σκιροφοριώνα, εορτάσαμε τα Καλαμαία, (IG II² 949- Επ. Ελευσίς 229) τα οποία σχετίζονται με το αλώνισμα των σιτηρών. Η ετυμολογία της λέξης προέρχεται από τον κάλαμο (το στέλεχος του κόκκου σίτου και κρίθου).
Τον Μεταγειτνιώνα, (φέτος Ιούλιο-Αύγουστο), σε λίγες ημέρες θα εορτάσουμε τα Ελευσίνια, μια τοπική εορτή της Ελευσίνας, η οποία δεν είναι μόνο μια εορτή που ευχαριστεί την θεά Δήμητρα για το δώρο της γεωργίας, αλλά και μια εορτή συγκομιδής όπου κατά τον εορτασμό αφιερώνονται οι πρώτοι καρποί από τις καλλιέργειες δημητριακών.
Πραγματοποιείται κάθε έτος, αλλά κάθε δεύτερο έτος περιλαμβάνει άθλα και κάθε τέσσερα έτη εορτάζεται σε μεγαλύτερη κλίμακα. Τότε γίνονται προσφορές όπως τα Προκώνια, που είναι άψητο κριθάρι, η άλφιτα, εμποτισμένο με μέλι. Επιγραφές από την Ελευσίνα, τον -4ο αιώνα, περιγράφουν την προκωνία (IG II² 1672) ως το κριθάρι που προσφέρεται στην Δήμητρα και την Κόρη κατά την εποχή της συλλογής των Απαρχών, δηλαδή τους πρώτους καρπούς των σιτηρών, IG II² 1672, σειρά 280 (-4ος αιών Ελευσίνιες επιγραφές): εἰς προκώνια τοῖν θεοῖν μέδιμνος. Πολυδ. 6.77: προκώνα και προκώνια τα εξ΄αφρύκτων κριθών άλφιτα. Φώτιος, προκώνια· η ως Κράτης πυροκώνια αι άφρυκτοι κριθαί. ή πυροί μέλιτι κεχρισμένοι. Αρποκρατίων, προκώνια.

Εκτός από τη Δήμητρα και την Περσεφόνη, τιμούνται και αρκετοί άλλοι θεοί• ο Πλούτων, ο Τριπτόλεμος, η Θέμις, ο Ζεύς Έρκειος, ο Εύμολπος και ο Κελεός.

Ένα Αίτιον για τον χαρακτήρα των Ευχαριστιών των Ελευσινίων βρίσκεται στους μύθους του Τριπτόλεμου, η αγαπημένη ιστορία της ελληνικής τέχνης και αγγειογραφίας, τον οποίο η αθηναϊκή παράδοση του -6ου αιώνα καθιέρωσε ως ενδιάμεσο απεσταλμένο της Δήμητρας για την διδασκαλία της ανθρωπότητας στην καλλιέργεια


ΑΤΤΙΚΗ ΕΠΙΓΡΑΦΗ IG II² 1672, ΣΕΙΡΕΣ 258-262, ΕΤΟΣ -329/8
― εἰς τὴν τριετηρίδα τῶν Ἐλευσινίων εἰς τὸν γυμνικὸν ἀγῶνα καὶ τῆς ἱπποδρομίας καὶ τοῦ πατρίου ἀγῶνος καὶ τῆς μουσικῆς μέδιμνοι ΠΔΔ· εἰς τὴν πεντετηρίδα τῶν Ἐλευσινίων εἰς
τὸν γυμνικὸν ἀγῶνα καὶ τῆς μουσικῆς καὶ τῆς ἱπποδρομίας καὶ τοῦ πατρίου μέδιμνοι ․․․․․· εἰς τὴν ἱπποδρομίαν τὴν προστεθεῖσαν κατὰ ψήφισμα ἆθλα μέδιμνοι ΠΔΔ· σύμπαν κεφάλαι ἱερεῦσι καὶ ἱερείαις εἰς τὴν τριετηρίδα τῶν Ἐλευσινίων καὶ εἰς τὴν πεντετηρίδα μέδιμνοι ΗΗΗΗ τῆς ἐπαρχῆς τοῖν θεοῖν τοῦ σίτου.

Δεν υπάρχει καμμία αναφορά για την σημερινή ημερα, παρόλα αυτά η χρονονολόγηση της εορτής των Ελευσινίων είναι το κύριο πρόβλημα σε ότι αφορά τον μήνα Μεταγειτνιώνα.
Η πεντετηρική εορτή τεκμηριώνεται ότι πραγματοποιείται στο δεύτερο χρόνο της Ολυμπιάδος (IG II² 847,σειρές 9-26) :

ἔδοξεν τεῖ βουλεῖ καὶ τῶι δήμωι·
Δημοκράτης Σουνιέως Κολωνῆθεν εἶπεν· ἐπειδὴ
οἱ ἐπιμεληταὶ τῶν μυστηρίων οἱ χειροτονηθέντες
εἰς τὸν ἐνιαυτὸν τὸν ἐπὶ Διοκλέους ἄρχοντος τάς
τε θυσίας ἔθυσαν ὅσαι καθῆκον αὐτοῖς ἐν τῶι ἐνιαυ-
τῶι τεῖ τε Δήμητρι καὶ τεῖ Κόρηι καὶ τοῖς ἄλλοις θεοῖς
οἷς πάτριον ἦν ὑπὲρ τῆς βουλῆς καὶ τοῦ δήμου καὶ παί-
δων καὶ γυναικῶν, ἔθυσαν δὲ καὶ τὰ προθύματα ἀεὶ
καὶ τὸ ζεῦγος παρεσκεύασαν ἐκ τῶν ἰδίων εἰς
τὴν κομιδὴν τῶν ἱερῶν, τὸ δὲ μερισθὲν αὐτοῖς
εἰς τὴν τοῦ ζεύγους τιμὴν ἐπέδωκαν τεῖ βου-
λεῖ, ἐπεμελήθησαν δὲ καὶ τῆς ἅλαδε ἐλάσεως
καὶ τῆς Ἐλευσῖνι τοῦ Ἰαάκχου ὑποδοχῆς, ὡσσαύ-
τως ὡσαύτως δὲ καὶ τῶν πρὸς Ἄγραν μυστηρίων γενο-
μένων δὶς ἐν τῶι ἐνιαυτῶι διὰ τὸ συντελεῖσ-
θαι τὰ Ἐλευσίνια, ἀπέστειλαν δὲ καὶ εἰς τὰ Ἐ-
λευσίνια θῦμα ταυρόν, ἐκρεανόμησαν δὲ καὶ
τεῖ βουλεῖ τοῖς ἑξακοσίοις καὶ πεντήκοντα.

..και η τριετηρική εορτή πραγματοποιείται στο πρώτο χρόνο (IG II² 1496,σειρές 126-130) και στο τρίτο έτος IG II² 1028, σειρές 4-16 και IG II² 2336, σειρές 200-203) , της κάθε Ολυμπιάδος :
IG II² 1496,σειρές 126-130
— ἐπὶ Νική του ἄρχοντος·
ἐκ τῆς θυσίας τῆι Εἰρήνηι παρὰ
στρατηγῶν ΠΗΗΔΙΙΙ·
ἐκ Παναθηναίων παρὰ ἱεροποιῶν ∶
ἐξ Ἐλευσινίων παρ’ ἱεροποιῶν ·
IG II² 1028, σειρές 4-16
— Ἀρεταίου Παιανιεὺς καὶ συμπρόεδροι· ἔδοξεν τῶι δήμωι· Νικόστρατος
Δημαρέτου Λαμπτρεὺς εἶπεν· ἐπειδὴ οἱ ἔφηβοι οἱ ἐπὶ Ἐχεκράτου ἄρχοντος θύσαντες ἐν ταῖς ἐγγραφαῖς ἐν τῶι πρυτανείωι ἐπὶ τῆς κοινῆς ἑστίας τοῦ δήμου καὶ καλλιερήσαντες μετὰ τοῦ κοσμητοῦ καὶ τοῦ ἱερέως τοῦ Δήμου καὶ τῶν Χαρίτων καὶ τῶν ἐξηγητῶν ἐπόμπευσάν τε τῆι Ἀρτέμιδι τῆι Ἀγροτέρᾳ ἐν ὅπλοις, ἐποιήσαντο δὲ καὶ τὴν ὑπαπάντησιν τοῖς ἱεροῖς ἐν ὅπλοις καὶ προέπεμψαν αὐτά, καὶ τὸν Ἴακχον ὡσαύτως· ἤραντο δὲ καὶ τοῖς μυστηρίοις τοὺς βοῦς ἐν Ἐλευσῖνι τῆι θυσίαι καὶ αὐτοὶ ἐβουθύτησαν ἐν τῶι περιβόλωι τοῦ ἱεροῦ· συνετέλεσαν δὲ καὶ τοὺς δρόμους τοὺς ἐν τοῖς γυμνασίοις καὶ τοῖς λοιπεῖς ἀγῶσιν ἅπαντας καὶ ἤραντο ταῖς θυσίαις τοὺς βοῦς εὐσχημόνως καὶ τὰς λαμπάδας ἔδραμον ἁπάσας καὶ τὰς πομπὰς ἐπόμπευσαν· ἀπήντησαν δὲ καὶ τοῖς συμμάχοις καὶ τοῖς εὐεργέταις τοῦ δήμου Ῥωμαίοις· παρήγαγον δὲ καὶ τοῖς Ἐλευσινίοις βοῦς τροφίας δύο καὶ ἔθυσαν.


IG II² 2336 , σειρές 200-203
οἵδε ἀπέδωκαν τὰς ἀπαρχὰς ἐπὶ] Ἀργείου ἄρχοντος
στρατηγὸς ἐπὶ τὰ ὅπλα
Σαραπίων Σαραπίωνος Μελιτεὺς ΗΗ
ἀγωνοθέτης Ἐλευσινίων
Σαραπίων Σαραπίωνος Μελιτεὺς ΗΗΠ
ἀγωνοθέτης.
Η Ελευσινία πραγματοποιείται μετα τα Παναθήναια (28η Εκατομβαιώνος) και πριν από τα Ασκληπιεία (17η και 18η Βοηδρομιώνος. Η εορτή της Δημοκρατίας τοποθετείται με κάθε επιφύλαξη την 12η Βοηδρομιώνος, o Mommsen στο έργο Feste, σελ. 179-190, ερευνά τις δραστηριότητες των Ελευσινίων, και χρεώνει τέσσαρες ημέρες σε αυτά. Επειτα προτείνει την 7η μέχρι την 10η του Βοηδρομιώνος. Αλλά οι πολυάριθμες συνελεύσεις και εορτές στο πρώτο μισό του Βοηδρομιώνος συνηγορούν εναντίον αυτών των ημερών. Ο Deubner (Feste, σελ. 91) ακολουθεί τον van der Loeff (De ludis Eleusiniis,Leiden, 1903, σελ. 79-82) και χρονολογεί την εορτή τον Μεταγειτνιώνα. Η διετής θυσία των Ελευσίνιών στην Κόρη μέσα στον Μεταγειτνιώνα στο ιερό θυσιολόγιο της Τετράπολης του Μαραθώνος (IG II² 1358, Στήλη Β, σειρές 43-47) επιβεβαιώνει τον Μεταγειτνιώνα ως τον μήνα της εορτής των Ελευσίνιων:

IG II² 1358

Μεταγειτνιῶνος· v Ἐλευσινίαι v βο̑ς ΠΔΔΔΔ,
Κόρηι κριὸς ΔΗΗ, v χοῖροι τρεῖς ΠΗΗΗ, ἱερώσ-
υνα ΠΗΙΙΙΙC, ἀλφίτων ἑκτεὺς ΙΙΙΙ, οἴνο χο̑ς ․․,
Κοροτρόφωι οἶς ΔΗ, ἱερώσυνα Η.


Από την μελέτη των ημερών τους μηνός Μεταγειτνιώνος μπορεί λοιπόν με βεβαιότητα να προταθεί ότι η εορτή της Ελευσινίας περιλαμβάνει τέσσερις ημέρες και τοποθετείται μεταξύ της περιόδου 13-20 του Μεταγειτνιώνος