Τρίτη Ισταμένου Σκιροφοριώνος

Ιερή Αθηνάς, Αρρηφόρια, Τριτομηνίς

Δεκάς Α

3. Τρίτη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Σκιροφοριώνος Γ΄ (3η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 12ος

Δεκαήμερο Α΄, το Ιστάμενο
Γ΄. Τρίτη, τρίτη ισταμένου

Γεγονότα

  • ΙΕΡΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΘΗΝΑ ΠΟΛΙΑΣ
  • ΑΡΡΗΦΟΡΙΑ
  • ΑΝΑΣΤΑΤΟΙ ΑΡΤΟΙ
  • ΘΥΣΙΕΣ ΕΡΧΙΑΣ ΣΤΗΝ ΚΟΥΡΟΤΡΟΦΟ, ΑΘΗΝΑ ΠΟΛΙΑΣ, ΑΓΛΑΥΡΟ, ΠΑΝΔΡΟΣΟ, ΖΕΥΣ ΠΟΛΙΕΥΣ, ΠΟΣΕΙΔΩΝ.
  • ΤΡΙΤΟΜΗΝΙΣ
  • ΣΥΜΒΟΛΙΚΗ ΓΕΝΕΘΛΙΟΣ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ
  • ΣΥΝΟΔΟΣ ΤΩΝ ΑΤΤΙΚΩΝ ΦΥΛΩΝ Β’ ΗΜΕΡΑ
  • ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΒΟΥΛΗΣ
  • ΙΕΡΗ ΧΑΡΙΤΩΝ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Η τρίτη ημέρα του μηνός είναι αφιερωμένη στην Αθηνά αλλά και την Αθηνά Πολιάδα σε αυτόν τον μήνα. Μετά την δύση του ηλίου και όταν το σκότος καλύψει την Αττική διαδραματίζονται και τελούνται τα Αρρηφόρια , μια αρχέγονη μυστική τελετή της Αθηνάς Πολιάδος που ξεκινά από το Πανδρόσειον στην ακρόπολη. Οι γυναίκες Αθηναίες ζυμώνουν τους Ανάστατους άρτους που θα φέρουν οι μικρές Αρρηφόροι την νύχτα στα καλάθια. Τα Αρρηφόρια, όπως τα Θεσμοφόρια, τα Σκιροφόρια και τα Ελευσίνια Μυστήρια , έχουν ως στόχο να εξασφαλίσουν την ζωτικότητα των καλλιεργειών από την συγκομιδή στην κάψα του θέρους, και του οργώματος και της σποράς το φθινόπωρο. Τιμούμε με προσφορές την Κουροτρόφο, της Αθηνά Πολιάδα, την Άγλαυρο, την Πάμδροσο, τον Δία Πολιέα και τον Ποσειδώνα.

Η ημέρα είναι ἀφιερωμένη στὴν λατρεία της θεὰς Ἀθηνᾶς.
Πραγματοποιείται η δεύτερη ημέρα της Συνόδου τῶν Αθηναϊκών Φυλῶν καθώς και Συνελεύσεις τῆς Βουλῆς.
τὸ γ΄ἔτος τῆς 110ης Ὀλυμπιάδος /-338 :
― ἔγραψε Δημοσθένης ἀγορὰν ποιῆσαι τῶν φυλῶν Σκιροφοριῶνος δευτέρα ἱσταμένου καὶ τρίτῃ
ΑΙΣΧΙΝΗΣ 3.27

Στὸ θυσιολόγιο τῆς Μεγάλης Δημαρχίας τῆς Ἐρχιᾶς καταγράφονται θυσίες (στὴν ἀκρόπολη τῆς Ἐρχιᾶς) γιὰ τὴν σημερινὴ ἡμέρα υπέρ Κουροτρόφου, Ἀθηνᾶς Πολιάδος, Αγλαύρου , Πανδρόσου, Διός Πολιέως και Ποσειδώνος.

― Σκιροφοριῶνος τρίτη ἱσταμένου Κουροτρόφωι, ἐμ Πόλει Ἐρχ :χοῖρος ηηη, Ἀθηνάαι Πολιάδι, ἐμ Πόλει Ἐρχιᾶσι οἶς ἀντίβους, Δ. . .
― . . . Ἀγλαύρωι, ἐμ Πόλε , Ἐρχι :οἷς, Δ
― . . . . Διὶ Πολιε, ἐμ Πόλε Ἐρχιάσι, οἷς, οὐ φορά, Δ ΗΗ
― . . . . Ποσειδῶνι, ἐμ Πόλε Ἐρχι :οἷς: ΔΗΗ
― Σκιροφοριῶνος τρίτηι ἱσταμένο Πανδρόσωι ἐμ Πόλε Ἐρχι οἶς Δ
SEG 21.541 65-70 (Jameson).

Ο M.Jameson (BCH 89, 1965, σελ. 156-157) και o W. Burkert (Ερμής 94, 1966, σελ.5, σημ. 2) ταυτίζουν αυτές τις θυσίες της Έρχιας με τους μύθους και τις τελετές των Αρρηφορίων.
Τα Αρρηφόρια μαρτυρούνται ότι εορτάζονται τον μήνα Σκιρροφοριώνα:
ΕΤΥΜ. Μ 149.13
― Αρρηφόροι και Αρρηφορία· εορτή επιτελουμένη τη Αθηνά εν Σκιρροφοριώνι μηνί.

Οι δέκτες των θυσιών (Κουροτρόφος, Ατηενα Πολιας, Αγλαυρος, Ζευς Πολιευς και Ποσειδών) αποτελούν την βάση της λατρείας των Αρρηφορίων.
Αυτές οι θυσίες πραγματοποιούνται -εμ Πόλε Ερχιάσι, και ο Jameson προτείνει ότι η πολιτειακή εορτή των Αθηνών πραγματοποιείται την 3η του Σκιρροφοριώνος ή «περί της».
Ο Burkert είναι πιο επιφυλακτικός, και σημειώνει ότι δεν είναι απαραίτητο οι λατρείες του δήμου της Έρχιας να ταυτίζονται ακριβώς με τις πολιτειακές λατρείες των Αθηναίων.
Τα τεκμήρια δεν είναι αρκετά ισχυρά ότι τα πολιτειακά Αρρηφόρια χρονολογούνται την 3η του Σκιρροφοριώνος αλλά δεν είναι και απόλυτα.


Ἡ Ἄγλαυρος καὶ ἡ ἀδελφὴ της ἡ Πάνδροσος , οἱ κόρες τοῦ Κέκροπος , μαζὶ μὲ τὴν Ἀθηνᾶ Πολιὰς καὶ τὸν Ποσειδῶνα Ἐρεχθέα ἀνήκουν στὴν πανάρχαια λατρεία πάνω στὸν ἱερὸ βράχο τῆς Ἀκροπόλεως καὶ ἀφοροῦν τὴν γεωργικὴ γονιμότητα καλλιεργιῶν καὶ τὴν εὐημερία τὴν κοινότητος.
Ἡ Ἀθηνᾶ ανέθεσε στὴν Ἄγλαυρο καὶ τὴν ἀδελφὴ της Πάνδροσο, τὴ μεταφορὰ τοῦ νεογέννητου βρέφους Ἐριχθόνιου μέσα στὸ ἀπαγορευμένο κλειστὸ καλάθι καὶ τοὺς ἐμπιστεύτηκε τὴν φροντίδα, παρὀλα αυτὰ τὸ ἄνοιγμα τοῦ κλειστοῦ καλαθιοῦ ἀποτέλεσε τὸ Αἴτιον γιὰ τα Ἀρρηφόρια, τὴν ἑορτὴ στὴν Ἀθήνα ὅπου νεαρὰ κορίτσια ὑπηρετούν τὴν θεὰ ὡς Ἀρρηφόροι σε μια μυστικὴ τελετὴ.

― Ἀθηνᾶι καὶ Πανδρόσωι
. . . ος Διονυσικλέους Τρινεμεεύς
τὴν θυγατέρα Φίλαν ἀνέθηκεν
ἐρρηφορήσασαν.
ἐπὶ ἱερείας Θεοδότης Πολυόκτου
Ἀμφιτροπῆθεν.
Καικοσθένης ἐπόησεν.
IG II² 3472 ATTIKH ΕΠΙΓΡΑΦΗ

Ἡ Κουροτρόφος , ἡ Ἀθηνᾶ Πολιὰς καὶ ἡ Πάνδροσος λαμβάνουν θυσίες ἀπὸ τοὺς ἔφηβους :
― ὁμοίως δὲ καὶ τὰ ἐξιτητήρια ἐν ἀκροπόλει τῆι τε Ἀθηνᾶι τῆι Πολιάδι καὶ τῆι Κουροτρόφωι καὶ τῆι Πανδρόσωι καὶ ἐκαλλιέρησαν· ἵνα οὖν καὶ
ἡ βουλὴ φαίνηται ἀποδεχομένη τὴν τῶν ἐφήβων ἀρετὴν καὶ πρὸς τὰ καλὰ φιλοτιμίαν, τὴv τύχηι ἀγαθῆι
IG II² 1039 ATTIKH ΕΠΙΓΡΑΦΗ
Ἡ Ἀθηνᾶ Πάνδροσος ἀναφέρεται στὴ Λυσιστράτη τοῦ Ἀριστοφάνους στὰ σχόλια. Τὰ Ἀρρηφόρια πραγματοποιοῦνται τὴν σημερινὴ νύχτα :
― Σκιροφοριῶνος τρίτηι ἱσταμένο Πανδρόσωι ἐμ Πόλε Ἐρχι οἶς Δ
SEG 21.541 65-70 (Jameson)

Φαίνεται ὅτι τὰ Ἀρρηφόρια, ὅπως τὰ Θεσμοφόρια τὰ Σκιροφόρια καὶ τὰ Ἐλευσίνια Μυστήρια , έχουν ὡς στόχο νὰ ἐξασφαλίσουν τὴ ζωτικότητα τῶν καλλιεργειῶν ἀπὸ τὴ συγκομιδὴ στὶς ἀρχὲς τοῦ καλοκαιριοῦ, τοῦ ὀργώματος καί τῆς σπορᾶς τὸ φθινόπωρο.
Ἕνα μέλος ἀπὸ τὴ γενιὰ τῶν Σαλαμινίων ὑπηρετεί στὴ λατρευτικὴ τελετὴ ὡς ἱέρεια τῆς Ἀγλαύρου καὶ τῆς Πανδρόσου καὶ φαίνεται ὅτι είναι καὶ ἡ ἱέρεια τῆς Κουροτρόφου (ΗΕΣΠΕΡΙΑ Νο 7 Σελ. 4 1938) .

Η σημερινή ημέρα εἶναι ἐπίσης ἀφιερωμέμη καὶ στὴ λατρεία τῶν Χαρίτων .
Ὁ σχολιαστὴς τοῦ Ἀριστοφάνους στὸ ἕργο Πλοῦτος, ὑποστηριζει ὅτι ἡ τρίτη είναι ἱερὴ καὶ γιὰ τὶς Χάριτες:
ΣΧΟΛΙΑ ΠΛΟΥΤΟΣ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ 1127
― ἔξω τῶν ἑορτῶν ἱεραί τινες τοῦ μηνὸς ἡμέραι νομίζονται Ἀθήνησι θεοῖς τισίν, οἶον νουμηνία καὶ εβδόμη Ἀπόλλωνι, τετρὰς Ερμῆ καὶ ογδόη Θησεῖ• Χάρισι τρίτη.

Τα Αρρηφόρια της θεάς και οι μικρές ιέρειες της, η Ευλάβεια και η μυστικότητα.

Όταν το σκότος καλύψει την Αττική και όταν ο αστερισμός της Παρθένου ΝΔ αρχίζει την κάθοδο του (γύρω στις 2:00 το πρωϊ) τότε θα πρέπει να τελεστούν τα Αρρηφόρια.
Αρρηφόρες είναι οι μικρές παρθένοι της Αθηνάς Πολιάδος που φέρουν τα μυστικά , τέσσερις στο σύνολο, οι δύο μικρές ιέρειες της θεάς που θα τελέσουν την μυστική τελετή και που η ηλικία τους κυμαίνεται κατά κανόνα από επτά εως έντεκα ετών και άλλες δύο που εκπαιδεύονται για να τις αντικαταστήσουν στο τέλος του τετραετούς κύκλου του έτους.
Αυτά τα κορίτσια προέρχονται από αριστοκρατικές οικογένειες. Αφού επιλεγούν να υπηρετήσουν την θεά Αθηνά Πολιάδα, φεύγουν από την οικία τους και ζουν κοντά στην θεά. Οι νέες οικίες τους βρίσκονται πάνω στην Ακρόπολη σε ένα διαλεχτό μέρος, στο Ερέχθειο. Στην αρχέγονη αρχαιότητα οι Αθηναίοι κατοικούσαν στην πόλη στο άκρο δηλαδή την πόλη στα υψηλά, την ακρόπολη. Το Ερέχθειο ήταν σε αυτή την εποχή μια κατοικημένη περιοχή, στα αρχαϊκά κλασικά χρόνια κατοικούν μόνο οι φρουροί της ακροπόλεως και οι ιέρειες την νύχτα. Το Αρρηφόριον ήρθε στο φως πρόσφατα. Οι μικρές ιέρειες διέμεναν σε μια μικρή τετράγωνη αίθουσα με μια κιονοστοιχία με τέσσερις κίονες, ενώ μπροστά υπάρχει μια ορθογώνια αυλή. Το Αρρηφόριο το 2006 κρίθηκε ότι πρέπει να ξανακαταχωθεί, όπως και έγινε, με την δικαιολογία ότι ο πωρόλιθος του κτηρίου διαβρώνονταν από τις βροχές.
Η θεά Αθηνά Πολιάς απαιτεί τα κορίτσια να είναι επτά ετών, διότι χρειάζονται δύο έτη εκπαίδευση πρωτού αναλάβουν τα καθήκοντά τους. Το κάθε κορίτσι πρέπει να ολοκληρώσει τα δύο τελευταία χρόνια της υπηρεσίας του μέχρι τα έντεκα, σε περίπτωση που έχει πρόωρη ανάπτυξη. Αν σε μια μικρή ιέρεια αρχίσει νωρίς η εμμηνόρροια τότε αντικαθίσταται καθώς οι Αρρηφόροι της θεάς δεν πρέπει να είναι μόνο παρθένοι αλλά και άκαρπες. Έτσι τα κορίτσια πρέπει να βρίσκονται σε προεφηβική ηλικία. Αυτός είναι και ο λόγος που υπάρχουν άλλες δύο εκπαιδευόμενες. Αν μια μικρή ιέρεια δεν μπορεί να υπηρετήσει τότε η ελκπαιδευόμενη θα πάρει την θέση της.
Οι μικρές Αρρηφόροι επιλέγονται από τον Άρχοντα βασιλέα, τον ανώτατο δικαστή του βασιλέως ο οποίος ασκεί μεγάλη επιρροή στα θρησκευτικά ζητήματα, στις δίκες και σε άλλες εκφάνσεις της δημόσιας ζωής.
Είναι μεγάλη τιμή να έχεις μια Αρρηφόρο στην οικογένεια σου
― Παναρίσταν Μαντίου Μαραθωνίου ὁ πατὴρ καὶ ἡ μήτηρ Θεοδότη Δωσιθέου ἐγ Μυρινούττης θυγάτηρ καὶ οἱ ἀδελφοὶ Κλεομένης καὶ ….ἐρρηφορήσασαν Ἀθηνᾶι Πολιάδι καὶ Πανδρόσωι ἀνέθηκαν. [IG II² 3488]
Η Παναρίστη κόρη του Μαντίου από τον Μαραθώνα, μαζί με τον πατέρα, την μητέρα της , την Θεοδότη, κόρη του Δωσίθεου από τον Μυρρινούντα και τους αδελφούς της, τον Κλεομένη και τον …. αφιέρωσαν [αυτό το ανάθημα] όταν ήταν αρρηφόρος της Αθηνάς Πολιάδος.
Το κλειστό κανούν περιέχει τα μυστικά ιερά , τα άρρητα. Για τα μυστήρια των Αρρηφόρων , την ιερή τελετή τους κανένας δεν μιλά στην Αθήνα, όλοι όμως γνωρίζουν την τελετή.
Κάθε τέσσερα χρόνια , στο Δ έτος της Ολυμπιάδος, μέσα στο σκοτάδι και όταν αρχίσει την κάθοδο ο αστερισμός της Παρθένου, στις δύο η ωρα περίπου, οι νεαρές ιέρειες ξυπνούν φορούν τα λευκά χιτώνια που έχουν υφάνει μόνες τους και πηγαίνουν σιωπηλα προς τον βωμό της θεάς, όπου εκεί τις περιμένουν δύο κλειστά καννά που μόνο η θεά Αθηνά γνωρίζει τι περιέχουν.
Οι μικρές ιέρειες παίρνουν τα κλειστά καλάθια και συνεχίζουν τη διαδρομή τους. Τα κλειστά καλάθια είναι βαριά αλλά τα κορίτσια στηρίζουν το φορτίο στα κεφάλια τους. Περπατούν αμίλητες μέσα στο σκοτάδι προς την βόρεια πλευρά της ακροπόλεως και εκεί εξαφανίζονται, φαίνεται ότι ανοίγει η γη και τις καταπίνει. Πράγματι αυτό γίνεται. Οι μικρές ιέρειες μπαίνουν σε μια υπόγεια σήραγγα και κατεβαίνουν τα φθαρμένα πέτρινα σκαλοπάτια. Τα σκαλοπάτια είναι σκαλισμένα στον βράχο την εποχή που δεν θυμάται κανείς. Κατεβαίνουν διά μέσου ενός φυσικού σπηλαίου που βρίσκονταν σε χρήση για χιλιάδες χρόνια.Οι πρώτοι κάτοικοι της ακροπόλεως κατέβαιναν από εδώ για να μεταφέρουν νερό από μια ΕρεχθηΙδα θάλασσα , δηλαδή ένα πηγάδι φυσικό με νερό πόσιμο. Το πηγάδι βρίσκεται κοντά στην έξοδο του σπηλαίου, εκεί που καταλήγει η σήραγγα στο Ιερό της εν κήποις Αφροδίτης. Στο τέλος της σήραγγας δύο άλλα κλειστά καλάθια περιμένουν τις μικρές Αρρηφόρους. Τα κορίτσια αφήνουν τα πρώτα και παίρνουν τα καινούργια . Ακολουθεί το δύσκολο και επικίνδυνο ταξίδι της επιστροφής μέσα στην σκοτεινή σήραγγα μέχρι να ανέβουν και πάλι στον βωμό της Αθηνάς Πολιάδος. Εκεί θα αφήσουν τα καινούργια καλάθια και η ιέρεια της Αθηνάς Πολιάδος θα ολοκληρώσει την μυστική τελετή. Την επομένη ημέρα, το πρωϊ της τρίτης του Σκιρροφοριώνος, θα αφιερωθούν στην θεά οι άρτοι Ανάστατοι από τις μητέρες των Αρρηφόρων και θα τελεστούν θυσίες στην Κουροτρόφο, την Αθηνά Πολιάδα, την Άγλαυρο, την Πάνδροσο, τον Δία Πολιέα και τον Ποσειδώνα.

Δεν υπάρχει διαθέσιμη περιγραφή για τη φωτογραφία.