Τρίτη Φθίνοντος Ελαφηβολιώνος

Σωτήρια

Δεκάς Γ

28. Εικοστή ογδόη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Ἑλαφηβολιώνος ΚΗ΄ (28η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 9ος

Δεκαήμερο Γ΄, το Φθίνον
ΚΗ΄. Ἡ εἰκοστή ὀγδόη, τρίτη φθίνοντος, τρίτη μετ’εἰκάδα εἰκὰς ὀγδόη

Γεγονότα

  • ΣΩΤΗΡΙΑ
  • ΥΠΕΡ ΑΘΗΝΑΣ ΣΩΤΕΙΡΑΣ
  • ΥΠΕΡ ΔΙΟΣ ΣΩΤΗΡΟΣ
  • ΥΠΕΡ ΠΥΘΙΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΟΣ
  • ΥΠΕΡ ΝΙΚΗΣ
  • ΥΠΕΡ ΣΩΤΗΡΙΑΣ
  • ΥΠΕΡ ΣΤΡΑΤΕΥΟΜΕΝΩΝ
  • ΥΠΕΡ ΣΤΡΑΤΕΥΜΑΤΩΝ
  • ΥΠΕΡ ΑΓΑΘΗΣ ΤΥΧΗΣ
  • ΘΥΣΙΕΣ
  • ΑΓΩΝΕΣ
  • ΔΕΛΦΙΚΗ-ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΟΡΤΗ
  • ΙΕΡΗ ΑΘΗΝΑΣ
  • ΙΕΡΗ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΤΡΙΤΟΓΕΝΕΙΑΣ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Ἡ εἰκοστὴ ὀγδόη. Τρίτη Φθίνοντος ἤ τρίτη μετὰ εἰκάδα ἤ εἰκὰς ὀγδόη. Ἱερὴ γιὰ τὴν Ἀθηνᾶ.
Τριτογενὴς• ἡ Ἀθηνᾶ. . . . ἤ ὅτι (τρίτῃ) φθίνοντος ἐγενήθη, ὡς καὶ Ἀθηναῖοι ἄγουσιν.
(Λεξ. Σουΐδας Τριτογενὴς)
― Τριτογενὴς• ἡ Ἀθηνᾶ• ἤ τοι ὅτι. . . ἐγεννήθη (τρίτῃ) φθίνοντος.
(Φώτιος Λέξ. Τριτογενὴς)
ΤΟ ΕΤΟΣ -304 , ΘΥΣΙΕΣ (ΕΣΠΕΡΙΑ 1947 Νο 16) ΣΤΑ ΣΩΤΗΡΙΑ ΚΑΙ ΑΓΩΝΕΣ
ΕΠΙΓΡΑΦΗ ΑΓΟΡΑΣ 16 114[1]
― ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῶν σ[τρατευομένων φυλετῶν τῆι
Ἀθηνᾶι τῆι Νίκηι καὶ τῆι Ἀ[θηνᾶι τῆι Πολιάδι καὶ τοῖς Σωτῆρσιν· τὸν δὲ ταμίαν [καὶ τοὺς νῦν ἐπιμελητὰς] μερίσαι αὐτοῖς εἴς τε τὴν [θυσίαν ταύτην καὶ τὸ ἀνάθημα τῶι ἐπωνύμωι ∶ ΗΗΗ ∶ [δραχμὰς ἀργυρίου, διδόναι δὲ αὐτοῖς καὶ εἰς τὸν με[τὰ ταῦτα χρόνον καθ’ ἕκαστον] ἐνιαυτὸν τοῦ Ἐλαφηβο[λιῶνος μηνὸς εἴς τε τὴν θυσίαν τοῖς Σωτῆρσιν κα[ὶ τὸν ἀγῶνα τῶν Σωτήρων() ∶ ΗΗ ∶ δραχμὰς ὑπόμνημα τῶν [εὐημερίων τῶν ἐξηγγελμένων ἐπὶ τῆς Ἀκαμαντίδος πρυτανείας· ἐψηφίσθαι δὲ τῆι φυλῆ
ΕΠΙΓΡΑΦΗ ΑΓΟΡΑΣ (IG I-III)16 114
― ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῶν στ[ρατευομένων τῆι τε Ἀθηνᾶι τῆι Νίκηι καὶ τῆι ἀ[γαθεῖ τύχει καὶ τοῖς Σωτῆρσιν· τὸν δὲ ταμίαν [τῶν στρατι]ωτικῶν
μερίσαι αὐτοῖς εἴς τε τὴν [θυσίαν κα]ὶ εἰς ἀνά-
θημα τῶι ἐπωνύμωι ∶ΗΗΗ∶ [δραχμάς· πο]ρίζεσθαι δὲ αὐτοῖς καὶ εἰς τὸν με[τὰ ταῦτα χρ]όνον κατ’ἐνιαυτὸν τοῦ Ἐλαφηβο[λιῶνος μην]ὸ̣ς εἰς θυσ[ί]αν τοῖς Σωτῆρσιν κα[ὶ τῆι ἀγαθεῖ τ]ύχει 〚ΗΗ〛 [δραχμὰς ὑπόμνημα τῶν [νῦν ἀγγελθέ]ντων ἀγ[ώνων]

ΤΑ ΣΩΤΗΡΙΑ
Ευχαριστήρια θυσία για τη διάσωση, αλλά και πανελλήνια γιορτή με αγώνες μουσικούς, γυμνικούς και ιππικούς, που γίνονται στους Δελφούς προς τιμή του Δία Σωτήρα και του Πύθιου Απόλλωνα. Η γιορτή καθιερώθηκε από το Κοινό των Αιτωλών σε ανάμνηση
της σωτηρίας των Δελφών από την επιδρομή των Γαλατών το έτος -279.
Στο αθηναϊκό ψήφισμα, που χρονολογείται στην εποχή του άρχοντος της Αθήνας Πολύευκτου ,-3ος αι., αναγράφεται:
IG II² 680
― ‘Επειδή τό κοινόν των Αιτωλών αποδεικνύμενον τήν πρός τούς Θεούς ευσέβειαν εφήφισται τον αγώνα των Σωτηρίων τιθέναι Σωτηρίω καί τω Απόλλωνι τω ΠυΘίω υπόμνημα της μάχης της γενομένης πρός τούς βαρβάρους…
Ως χρονολογία καθιέρωσης των Σωτηρίων θεωρείται το έτος – 261/-60, και από τότε εορτάζεται κανονικα κάθε τρία έτη. Η χρονολογία αυτή της καθιέρωσης των Σωτηρίων ορίστηκε από τον Πολύευκτο.
Τα Σωτήρια προϋπήρχαν της παραπάνω χρονολογίας σαν γιορτή αμφικτυονική, πολύ πιθανόν ετήσια. Οι Αμφικτύονες οργάνανωναν τις πρώτες επίσημες θυσίες «υπέρ της τών Ελλήνων σωτηρίας»
(Syllοge³ [SIG] αρ. 398) και αργότερα πρόσθεσαν ένα μουσικό (χρηματίτη) και ένα δραματικό αγώνα. ‘Ισως η πρώτη γιορτή να έλαβε χώρα στους Δελφούς την πρώτη επέτειο της νίκης κατά των Γαλατών.
Δεν υπάρχουν αρκετές πληροφορίες για τους ιππικούς και γυμνικούς αγώνες των αμφικτυονικών Σωτηρίων, ενώ αντίθετα
σώθηκαν πληροφορίες, γραμμένες σε πέτρινους καταλόγους, για τους μουσικούς αγώνες. Σύμφωνα μ’ αυτές, οι μουσικοί αγώνες χωρίζονταν σε δύο μέρη.
Το πρωτο μέρος είναι αφιερωμένο στη μουσική και στα άσματα και διαγωνίζονται ραψωδοί, κιθαριστές και αοιδοί.
Στο δεύτερο μέρος γίνονται οι χοροί ανδρών ή παιδιών, ο πυρρίχιος και ο κυκλικός χορός. Ακολουθούν παραστάσεις δραμάτων και αγωνίζονταν ομάδες τραγωδιών ή κωμωδιών.
Δεν έλειπε και ένας κωμικός χορός, που τον εκτελούσαν εφτά χορευτές.
Γύρω στα -250/-240, οι Αιτωλοί, που έφτασαν στην ακμή της δύναμής τους, αναδιοργάνωσαν τα Σωτήρια και όρισαν να τελούνται κάθε τέσσερα χρόνια (πεντετηρικοί). Το αιτωλικό ψήφισμα καθόριζε τη νέα βάση του γιορτασμού των αγώνων των Σωτηρίων ως εξής, σύμφωνα με το ψήφισμα της Χίου, η οποία δέχτηκε τον αγώνα των Σωτηρίων:
IG II² 680
―….δεδόχθαι τω δήμω δέχεσθαι την τε επαγγελίαν και τόν αγώνα των Σωτηρίων, όν τιθέασιν αίτωλοι υπέρ τε τού ιερού του Απόλλωνος του έν Δελφούς καί τής των Ελλήνων σωτηρίας στεφανίτην καθάπερ εψήφισται τό κοινόν των αίτωλών, τόν μέν μουσικόν ισοπύθιον τόν δέ γυμνικόν καί ίππικόν ισονέμειον έν ταίς ήλικίαις καί ταίς τιμαίς.
Από την αιτωλική αναδιοργάνωση των Σωτηρίων, ο αγώνας έγινε στεφανίτης, από χρηματίτης που ήταν ως τότε. Οι νικητές των αγώνων, εκτός από το στεφάνι της νίκης που έπαιρναν στο χώρο της γιορτής, απολάμβαναν και εξαιρετικές τιμές στις ιδιαίτερες πατρίδες τους.
Η αναγγελία των Σωτηρίων γινόταν από τους θεωρούς ή θεαρούς, τους εθνικούς απεσταλμένους,
που ανάγγελλαν την επικείμενη γιορτή (όπως γινόταν και με τα Πύθια, τα Παναθήναια, τα Ελευσίνια και τις άλλες πανελλήνιες γιορτές).
Κάθε ελληνική πόλη, που θα έπαιρνε μέρος στις γιορτές, έστελνε θεωρούς, για να πάρουν μέρος στην κοινή θυσία και για να προσφέρουν μια Θυσία. Τα έξοδα για τη θυσία και τη θεωρία βάρυναν τον προϋπολογισμό της πόλης που έπαιρνε μέρος στην εορτή.
‘Οσο διαρκούσε η αιτωλική κυριαρχία στους Δελφούς, τα Σωτήρια γιορτάζονταν κανονικά, κάθε τέσσερα συμπληρωμένα χρόνια, στη διάρκεια ενός πυθικού ή ολυμπιακού έτους. Κατά το -2ο και -1ο, αιώνα τα Σωτήρια γιορτάζονταν από τους Δελφικούς σαν ετήσια γιορτή :
Sylloge³ 598 [SIG]³
― έν τώ γυμνικώ καθ’ έκαστον ένιαυτόν».
Τα Σωτήρια ήταν και γιορτή της Σικυώνας. Σ’ αυτήν οι Σικυώνιοι γιόρταζαν με θυσίες στο Αράτειο (ηρώο του Αράτου), την απελευθέρωση της πόλης τους από τους τυράννους:
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ ΑΡΑΤΟΣ 53
―… καί καλείται μέχρι νύν Αράτειον καί θύουσιν αυτώ θυσίαν, την μέν, ή τήν πόλιν άπήλλαξε τής τυραννίδος ημέρα πέμπτη Δαισίου μηνός, όν Άθηναίοι καλούσιν Άνθεστηριώνα. καί την θυσίαν εκείνην Σωτήρια προσαγορεύουσι.
Τα Σωτήρια της Σικυώνας διαρκούσαν δυο μέρες, απ’ τις οποίες η πρώτη ήταν αφιερωμένη στον Δία Σωτήρα (Σωτήρια) και η δεύτερη στον Σικυώνιο ήρωα και στρατηγό ‘Αρατο.
Σωτήρια γιορτάζονταν και στην Ακραιφία της Βοιωτίας, στο όρος Πτώο.
Ευκαιριακά γιόρταζαν τα Σωτήρια, με ευχαριστήρια θυσία στον Δία Σωτήρα, τα ελληνικά στρατεύματα κάθε φορά που ο θεός Ζευς βοηθούσε στη σωτηρία τους. Παράδειγμα τέτοιας θυσίας μάς δίνει ο Ξενοφώντας στην Κύρου Ανάβαση (Γ’ 2, 9) όπου, απευθυνόμενος στους στρατιώτες, όταν βρίσκονταν στην Τραπεζούντα του Πόντου, λέει:
―H γνώμη μου είναι, στρατιώτες, επειδή τη στιγμή που μιλούσαμε για τη σωτηρία μας παρουσιάστηκε εκ μέρους του Δία Σωτήρα το θείο σημείο, να τάξουμε στον θεό αυτόν, ότι θα του προσφέρουμε ευχαριστήρια θυσία για τη σωτηρία μας, όπου και αν φτάσουμε πρώτη φορά σε φιλική χώρα.
―… Ασκεί μοι, ώ άνδρες, επε περί σωτηρίας ημών λεγόντων αιώνας τού Διός τού σωτηρος έφάνη, εύξασθαι τω θεώ τούτω θύσειν σωτήρια όπου άν πρώτον εις φιλίαν χώραν άφικώμεθα».
Με το επίθετο «Σώτειρα» λατρεύεται σε διάφορα μέρη της Ελλάδας και οι θεές: Αθηνά, Αφροδίτη, Κόρη, ‘Αρτεμις.

Η σημερινή ημέρα είναι ιερή της Αθηνάς στην πόλη των Αθηναίων για την συμβολική γέννηση της θεάς Αθηνάς.
ΛΕΞΙΚΟ ΣΟΥΪΔΑΣ
― Τριτογενής η Αθηνά…ή ότι τρίτη φθίνοντος εγενήθη , ως και Αθηναίοι άγουσιν.
ΛΕΞΙΚΟ ΦΩΤΙΟΣ
― Τριτογενής η Αθηνά, ή τοι ότι…εγεννήθη τρίτη φθίνοντος.

Close Menu