Τετάρτη Μεσούντος Μαιμακτηριώνος

Δεκάς Β

14. Δεκάτη τετάρτη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Μαιμακτηριώνος ΙΔ΄ (14η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 5ος

Δεκαήμερο Β΄, το Μέσο
ΙΔ΄. Η δεκάτη τετάρτη, τετράς μεσούντος, τεσσαρεκαιδεκάτη, τετάρτη επί δέκα, τετάρτη επί δεκάτη.

Γεγονότα

―ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΚΑΜΜΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΗΜΕΡΑ ΣΤΗΝ ΠΟΛΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΑΙΩΝ.
ΣΤΗ ΙΕΡΗ ΔΗΛΟ ΕΟΡΤΑΖΟΝΤΑΙ ΤΑ ΝΥΚΤΟΦΥΛΑΞΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΡΗΣ


Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Ο Πρόκλος σχολιάζοντας τον Ησίοδο μας πληροφορεί :
819 : την τέταρτη άνοιγε πιθάρι :
― « εννοώντας με αυτό τη μέση τέταρτη μέρα, επαινεί τη δεκάτη τέταρτη ως κατάλληλη για το άνοιγμα πιθαριών και ως άριστη για όλα· γιατί το φως της σελήνης είναι πλούσιο, επειδή η σελήνη ανατέλλει με τη δύση του ηλίου.
Επίσης έχει τον μισό αριθμό του πλήθους κατά το οποίο η σελήνη συμπληρώνει τον κύκλο της, ώστε και αυτή είναι τελεσφόρα, εφόσον στο μισό υπάρχει η τελειότητα ολόκληρουτου κύκλου και οι αυξομειώσεις πριν και μετά τη μέση είναι ίσες.
Και επειδή ο ιδιαίτερος κύκλος της σελήνης συμπληρώνεται σε είκοσι οκτώ ημέρες, γι αυτό λέγεται ότι τόσες είναι οι φεγγοβόλες ακτίνες της σελήνης.
Και ένας αιγυπτιακός μύθος αφηγείται ότι ο Όσιρις βασίλεψε τόσα έτη, όσος είναι ο αριθμός αυτών των ημερών , υποδεικνύοντας, όπως μου φαίνεται, ότι ο Όσιρις είναι δημιουργός και τελειοποιητής όλων των γεννημένων όντων, επιτυγχάνοντας με τέχνη και με τη βοήθεια των σεληνιακών ακτίνων τη γέννηση όσων προκαλούν αύξηση και μείωση, προκειμένου να γεννιούνται και να φθείρονται όσα βρίσκονται εδώ κάτω».
ΠΡΟΚΛΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΗΣΙΟΔΟ, ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΑΙ 819
― τετράδι δ΄οίγε πίθων
ΗΣΙΟΔΟΣ , ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΑΙ 819

ΣΤΟ ΙΕΡΟ ΔΗΛΙΑΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ:

  1. δεκατη τεταρτη ημερα της σεληνης.
    ΑΡΗΣΙΩΝΟΣ ΔΙΙΙΙ (14η)
    ΣΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ ΥΠΟΔΕΧΘΗΚΑΜΕ:
    ΔΗΛΙΑΚΟΣ ΜΗΝ 11ος,
    δεκαήμερο Β’, το μεσο, δεκας δευτερη.

― ΝΥΚΤΟΦΥΛΑΞΙΑ
― ΕΠΙΣΗΜΗ ΔΗΛΙΑΚΗ ΕΟΡΤΗ ΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ
― ΘΥΣΙΕΣ ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ ΣΤΗΝ ΔΗΜΗΤΡΑ, ΚΟΡΗ, ΔΙΑ, ΑΡΤΕΜΙΔΑ
― ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΤΕΛΕΤΕΣ ΠΡΟΣ ΤΙΜΗΝ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΡΗΣ
― ΠΑΝΝΥΧΙΣ

Την σημερινή νυκτα εορτάζονται τα Νυκτοφυλάξια της Δήμητρος και Κόρης στην ιερή Δήλο.

ΤΑ ΝΥΚΤΟΦΥΛΑΞΙΑ ΣΤΗΝ ΔΗΛΟ
Η ΜΥΣΤΗΡΙΑΚΗ ΕΟΡΤΗ ΤΟΥ ΜΗΝΟΣ ΑΡΗΣΙΩΝΟΣ
ΠΡΟΣ ΤΙΜΗΝ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΟΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΚΟΡΗΣ

Στο θρησκευτικό ημερολόγιο της Δήλου υπάρχει κάποια μεταβολή (παρεκτροπή) σε ό, τι αφορά την εορτή των θεσμοφορίων που εορτάζεται το καλοκαίρι (Μεταγειτνιών της Δηλου), και όχι το φθινόπωρο, στην εποχή της σποράς, όπως ήταν κανόνας για παρόμοιες εορτές (1).
Αυτή η παρεκτροπή δεν εξηγείται απλά αν λάβουμε υπόψιν ότι η λατρεία των χθόνιων θεοτήτων στη Δήλο διατηρεί αρχέγονο πνεύμα και θα περίμενε κανείς* περισσότερο από αλλού, τη συνηθισμένη φθινοπωρινή εορτή « Wir tasten hier vollig im Dunkeln » δηλαδή ότι « Εδώ βρισκόμαστε στο σκοτάδι»
σημειώνει ο M. Nilsson (2).. ― Δεν πιστεύω ότι δεν υπάρχει απάντηση σε αυτό το μυστήριο. Στο μήνα των Αρησιών, εόρταζαν στη Δήλο μια εορτή που αν κρίνουμε από ορισμένα χαρακτηριστικά είχε κάποια σχέση με τις χθόνιες θεότητες, πρόκειται για τα Νυκτοφυλάξια. Ο M. Vallois αφιέρωσε ένα απόσπασμα στην εορτή εκείνη στο άρθρο του για τον παιάνα Φιλοδάμου, χωρίς να δώσει εξηγήσεις, για το αληθινό χαρακτήρα που είχαν τα Νυκτοφύκαξια (,α (3). Αυτό το θέμα αξίζει να το μελετήσουμε.
Η ονομασία «νυκτοφυλάξια» δεν μας διαφωτίζει και πολύ για την εορτή: νυκτοφυλάξια σημαίνει «νύξ, νυκτός + φυλάττω»,
Ο M. Vallois αναρωτιέται, τι μπορούμε να φυλαξούμε τη νύχτα; Πίστευε ότι φύλαγαν τη βακχική φωτιά που ήταν αναμμένη στην εσοχή του όρους Κύνθου στη Δήλο από τις ακτίνες του Ήλιου.
Δυστυχώς η ερμηνεία του δεν στηρίζεται από κάποιο αποδεικτικό στοιχείο.
Τα Νυκτοφυλάξια ήταν μια εορτή όπου έκαναν φρουρά. Είναι το μόνο συμπέρασμα που βγαίνει από την ονομασία, σε μια επιγραφή της Εφέσου, σημειώνεται η λέξη Νυκτοφυλάξια. Πρόκειται για τον Τιβέριο Φλαβιο Ασκληπιόδωρο που υπογραμμίζει την αφοσίωσή του προς την Άρτεμη:
― φυλακήσας | τας δύο νυκτοφύλακας | εκ των ίδί[ων (5).
Ο M. Oικονόμος υποθέτει ότι ο Ασκληπιόδωρος οργάνωσε με δικά του έξοδα μια «αστυνομική φρουρά» επί της ευκαιρίας μιας νυχτερινής εορτής προς την Αρτέμιδα.

ΟΙ ΕΠΙΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ
Καταστατικά από επιμελητές ιερών που αφορούσαν τα Νυκτοφυλάξια συγκεντρώθηκαν προσεκτικά από τον M. Vallois και τα δημοσιεύω, όπως τα παρουσιάζει, με ελάχιστες τροποποιήσεις (6).

Ι. IG XI, 2, 142, 61
― ΟΥ . ή φυλακή ή εν τώι ίερώι ξύλα
Η-HII· ρυμοί- – –

Ο M. Vallois προτείνει (σελ. 276) :
― ότε (έγένετο) περί τους πυρσ]ού[ς] ή φυλακή κτλ.

Μετά από έλεγχο, παρατήρησα ότι πρέπει να λέμε: ΘΕΣ OTE)
Η πιθανή απόδοση που μας έρχεται στο νου:
― εις το] θεσ[μοφόρίον] ότε ή φυλακή κτλ.

II. IG; XI, 2, 14ο, 30.
*ΑΛΝΑ . . . ΤΙΕΣ [· τ]ο θεσμοφορίον ΗΗΗ· [ν]υκτοφυλαξίοις ταις εύναίς | · ξύλα Π · έλαιον —

Το τρίτο γράμμα στο άδειο κενό είναι σίγουρα το Σ , το τέταρτο γράμμα ίσως το Α , μετά το ΕΣ υπάρχει χώρος μόνο για ένα γράμμα. Συνεπώς η αρχική απόδοση είναι:
― *A άνα[δή]σα[ν]τι ε(ί)ς [τ]ο θεσμοφόριον.
Διπλά από τη λέξη Νυκτοφυλάξια εμφανίζονται οι δαπάνες για εργασίες κατά τη διάρκεια των Θεσμοφορίων .
Θα δούμε παρακάτω αν αυτή η συνάντηση ήταν τυχαία.
Τα σημεία : IG XI, 2, 154, A, 2S-26 : 159, A, 53, αναφέρονται στη μικρή θύρα (τα θύρια) που ήταν ξύλινη, και στον μικρό μισθό για τις Ιέρειες.

III. IG XI, 2, 199, A, 48-49
― Στρομβίχωι καί Απολλωνιώι κατα-
ψησασι τους τοίχους τ[ού τε] μεγά[ρου . . . ΟΓΛ . . Τ. .
το ι]ερόν το τοίς νυκτοφυλαξίο(ί) καί ενοικοδομήσαντι· Η· ταις
ιερείαις ξύλων τάλαντον ΗΙΙ· τομε [. . . .

Η απόδοση του M. Vallois της γραμμής 48 έχει ως εξής:
― διαλέξαντι θύρε]τ[ρον το εις | το ι]ερον.

Προσπάθεια να το αποκρυπτογραφήσω με μεγαλύτερη ακρίβεια . Μετά το T, διάβασα: ΑΙΣΙΕ. . . ΙΣ, ίσως «ταις ιε[ρείαις ε]ίς ;
Μετά από το ποσό για το ξύλο, παρατήρησα ότι πρόκειται για τη λέξη το μέγαρ[ov

IV. IG XI, 2, 287, A, 80
― τοίς νυκτοφυλαξίοις ξύλων τά-
λαντον ΙΙΙΙ· εργάταις τας θύρας άρασιν εις τον οίκον Η

Πάλι πρόκειται για προμήθεια ξύλου και κάποια θύρα που οδηγούσε σε έναν οίκος.
Τρεις γραμμές πιο πάνω διαβάζουμε: (Ι. 77) το θύρετρον διελούσι το προς τώι ιερώι ΙΙΙΙ.
Παρόλο που η δαπάνη εμφανίζεται τον μήνα Αρησιών, δεν πιστεύω ότι σχετίζεται με τα Νυκτοφυλάξια. Στα εξής σημεία των επιγραφών της Δήλου 316,111: 321,5 : 338, Aα, 51-52 : 372, A, 93-94 : 442, A,193 : 460, υ, 18 : 465, c, 10, πάντα γίνεται θέμα για το άνοιγμα και το κλείσιμο μιας μικρής πόρτας και για τα έξοδα για τα «νομιζόμενα»

Μας παραμένει ακόμα ένα σημείο που χρίζει μεγάλο ενδιαφέρον, εκεί που γράφει:
V- Επιγραφή Δήλου, 440 Α, 40-44 :

― νυκ]τοφυλαξίοις χοίρος το ιερόν καθαράσθαι Π · έλαιον επί ακ[ά]ν-
[θους] ΗΗ ξύλωμα ΗΠ·
δε]σμών εις το |μέγαρον το εν τώι Θεσμοφορίω[ι . .] ΗΗ· ένδυμα και
πέ[πλος

Ι. 44 — νυκτοφυλαξίοις εις τα νομιζόμε[να. . ] ΗΗ·

Μετά από τη λέξη «ξύλωμα» (Ι. 40), διαβάζω ΕΥ, ίσως εὐ[ναῖς;

Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΚΑΙ ΟΙ ΙΕΡΕΙΕΣ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΟΣ ΤΗΣ ΚΟΡΗΣ

Τα έξοδα για τα Νυκτοφυλάξια αρχίζουν στη γραμμή 40. Πριν διαβάζει κανείς τα έξοδα για τους πανηγυρισμούς των θεσμοφορίων (το τελετουργικό των βωμών, οι θυσίες για τη Δήμητρα, Κόρη, Ζευς κτλ.) Ας σημειώσουμε επίσης ότι οι δαπάνες των εργασιών στο μέγαρον, για τις ενδυμασίες (της βασίλισσας;) εμφανίζονται στα έξοδα που σχετίζονται με τα Νυκτοφυλάξια.
Πριν βγάζουμε γενικά συμπεράσματα για τα κείμενα αυτά, καλό θα ήταν να θυμόμαστε τις διάφορες εκδοχές που προτάθηκαν για το θέμα της εορτής που αναφέραμε. Ο M.Vallois, μετά τον M. Nilsson,, πιστεύει ότι τα Νυκτοφυλάξια ήταν μια διονυσιακή εορτή, όπως τα Δαιδαφόρια, τα Νυκτέλια που εόρταζαν σε άλλα μέρη (7). Το κύριο τελετουργικό αφορούσε τη «φύλαξη» της ιερής φωτιάς από τις ιέρειες στην είσοδο της εσοχής του όρους Κύνθου. Με την εορτή, άνοιγαν τη θύρα της εσοχής για να τη μετακινήσουν αμέσως μετά. Τα
Νυκτοφυλάξια δεν τα εόρταζαν κάθε χρόνο, κυρίως εξ αιτίας του γεγονότος
που αναφέρονται στα σημεία IG XI, 2, 4β1, 203 ως 290, ο M. Vallois καταλήγει ότι τα εόρταζαν σε έναν «τριετηρικός κύκλο»(8).
Αληθεύει ότι τα Νυκτοφυλάξια τα εόρταζαν στο όρος Κύνθος ;
Ο M. Vallois δεν μας φέρνει καμία απόδειξη.
Είδαμε ότι στις δαπάνες των διαχειριστών των Ναών, δίπλα από τη λέξη Νυκτοφυλάξια, εμφανίζονται τρεις φορές δαπάνες για εργασίες στις Θεσμοφορίες και τρεις φορές τα έξοδα για εργασίες στο μέγαρον (πάντα κατά τη διάρκεια των θεσμοφορίων), δεν πιστεύω ότι είναι αποτέλεσμα της τύχης. Τις περισσότερες φορές έκαναν μικρές διορθώσεις στα ιερά κτήρια με την ευκαιρία των εορτών που γιόρταζαν.
Στην επιγραφή της Δήλου, 440 A, 36-44, εμφανίζονται πρώτα οι δαπάνες για τις θεσμοφορίες (1 36-39), και μετά ακολουθούν τα έξοδα για τα Νυκτοφυλάξια (Ι. 40-44). Οι δαπάνες για το εύναί, για το μέγαρον, για τις ενδυμασίες της θεάς εμφανίζονται στα έξοδα για τα Νυκτοφυλάξια. Συνεπώς πιστεύω ότι έχουμε αρκετούς λόγους για να υποθέσουμε ότι τα Νυκτοφυλάξια κάποια άμεση ή έμμεση σχέση με την εορτή των Θεσμοφορίων και το μέγαρον . Μάλλον σε αυτό το σημείο τα εόρταζαν. Αν πιστέψουμε στην απόδοσή μας για την επιγραφή IG XI, 2,142, 61, (ή φυλακή) γινόταν στα Θεσμοφόρια.

Οι ελάχιστες πληροφορίες που έχουμε για τις δαπάνες, μας αποκαλύπτουν ότι πρόκειται για γυναικεία εορτή. Αυτό όμως δεν φανερώνει πολλά πράγματα, απλά ταιριάζει καλυτέρα με τις μυστικές τελετές προς την Δήμητρα παρά με τα Διονυσιακά όργια. Στις δαπάνες, εμφανίζονται μικρά ποσά για τις Ιέρειες ή για την ιέρεια. Την ίδια λεπτομέρεια εμφανίζεται στις δαπάνες των θεσμοφορίων (9). Σίγουρα πρόκειται για ιέρεια της Δήμητρας και κόρης που μερικές φορές προέδρευαν μαζί στις τελετές στα Νυκτοφυλάξια όπως και στα Θεσμοφόρια. Για τις τελετές στα Νυκτοφυλάξια, οι καταγραφές δεν δίνουν ικανοποιητικές πληροφορίες. Τα έξοδα «εις τα νομιζόμενα» είναι δυο δραχμές και τρεις οβολούς. Ίσως πρόσφεραν μόνο θυμίαμα, λάδι και άρτο. Προμήθευαν ξύλο αξία ενός τάλαντου για τη θυσία, ίσως να φαίνεται υπερβολικό. Μάλλον έκαιγαν αυτή ποσότητα ξύλου για να φωτίσουν το σημείο όπου οι γυναίκες ήταν μαζεμένες.
Τα Νυκτοφυλάξια, ήταν ευκαιρία εξαγνίζουν το ιερό με χοιρινό αίμα. Μια συνηθισμένη πρακτική στη Δήλο και γινόταν κάθε μήνα. Παρόλα αυτά μόνο κατά την διάρκεια των Θεσμοφορίων εξάγνιζαν τον ναό με χοίρινο αίμα (10). Μια άλλη λεπτομέρεια για τις δαπάνες. ήταν κάποιο μικρό πόσο που ξόδευαν για κλίνες (ευναίς). Ο M. Vallois πιστεύει ότι πρόκειται για πάγκους που χρησιμοποιούσαν στα συμπόσια (11).
Παρά ταύτα η λέξη ευναί δεν σημαίνει πάγκος, σημαίνει κρεβάτι, κλίνη.
Το μικρό πόσο για τις «ευναί» ίσως φανερώνει ότι προετοίμαζαν κάποια κλίνη για να εορτάζουν τα Θεογάμια μεταξύ της Κόρης και του Πλούτωνος όπως συνέβαινε και σε άλλα μέρη (12).
Στα Νυκτοφυλάξια, άνοιγαν για να την κλείσουν μόλις μετά μια μικρή πόρτα που την ονόμαζαν θύρια, θύρετρον, θύραι. Μήπως η θύρα αυτή οδηγούσε στον οίκο ή στο ιερόν; Ο M. Nilsson πιστεύει ότι πρόκειται για πόρτα δωματίου όπου οι Ιέρειες ήταν συγκεντρωμένες (13). Ο M. Vallois έχει στο νου του την πόρτα της εσοχής του όρους Κύνθου (14). Αλλά γιατί κάθε φορά την έκλειναν με κάποιο τοίχο;
Ο M. Vallois σημειώνει το παράδειγμα του Διονυσίου εν Λίμναις της Αθήνας, κλειστό όλο το χρόνο, και πιστεύει ακόμα ότι το ίδιο συνέβαινε στην εσοχή του όρους Κύνθου . Ας υποθέσουμε στη Δήλο, κάποιο Ναό απομακρυσμένο από την πόλη, όπως ήταν η εσοχή του Κύνθου: μια πόρτα κλειστή με απλό κλειδί δεν θα ήταν καλή προστασία κατά των ιεροσυλιών. Μια μετρία κατασκευή θα έδινε καλύτερη προστασία σε περίπτωση παραβίασης και θα αποθάρρυνε τους παραβάτες (15).
Σε πολλά επιγραφικά και λογοτεχνικά κείμενα, υπάρχουν αναφορές για το άνοιγμα και το κλείσιμο των Ναών κατά τη διάρκεια των εορτών , αυτό σημαίνει σίγουρα πως τους έκλειναν με κλειδί (16). Πιστεύω ότι πρέπει να διερευνήσουμε το θέμα για την εορτή των Θεσμοφορίων όπου εόρταζαν τα Νυκτοφυλάξια. Στα έξοδα των των Δηλίων, συχνά αναφέρονται επισκευές για τη θύρα της στοάς των Θεσμοφορίων, του Ναού της Δήμητρας, το Ταμιείον.
Ίσως να έχουμε στο νου μας το μικρό θησαυρό του Ναού που άνοιγε μια φορά το χρόνο για να μαζεύουν τις μικρές προσφορές.
Ωστόσο η συγκεκριμένη πόρτα σημειώνεται τόσο συχνά με τα Νυκτοφυλάξια που σίγουρα έπαιζε κάποιο συγκεκριμένο ρόλο και σίγουρα τελετουργικό . Σε ποια τελετουργικά καθήκοντα όμως ;
Στους Ναούς της Δήμητρας υπήρχαν δωμάτια ή υπόγειες κρύπτες που ονομάζονται μέγαρα. Ευστάθ., α 27 ss (σελ. 1387,17):
― μέγαρον δε ως εν ρητορικώ φέρεται λεξικώ ου μόνον το κοινώς,
άλλα και ιδικώς μέγαρα κατάγεια οικήματα φησι ταιν θεαίν, ήγουν
Δήμητρος και Περσεφόνης (17).

Στην Πριήνη στο Ναό της Δήμητρος, ανακαλύφθηκε μια τετράγωνη στοά που το άνοιγμα είχε καλυφθεί (18). Με τους Ρωμαίους, στους Ναούς της Cérès (Δήμητρος), υπήρχαν κρύπτες που τις ονόμαζαν mundi Cereris (19) οι οποίες ήταν πάντα κλειστές , και τις άνοιγαν μόνο τρεις φορές το χρόνο (mundus palet). Σε αυτές τις κρύπτες, πέταγαν διαφορές προσφορές, χοίρους, καρπούς κτλ.
Στη Δήλο, στα Θεσμοφόρια, υπήρχε ένα δωμάτιο που ονομαζόταν «μέγαρον». Δίπλα από τις δαπάνες για τα Νυκτοφυλάξια εμφανίζονται τα έξοδα για τις επιδιορθώσεις στο μέγαρον. Το ερώτημα είναι αν οι ενέργειες που αφορούν την θύρα στα Νυκτοφυλάξια, δεν ήταν στην ουσία το άνοιγμα και το κλείσιμο πρόσβασης στο μέγαρον, της Δήμητρος. Σε κάποια ανάγλυφη παράσταση στη Σαμοθράκη και σε νομίσματα της Κυζίκου εμφανίζεται μια θύρα μπροστά στην οποία τοποθετούσαν δυο δάδες με φίδια (20). Είναι βέβαιο ότι η θύρα έχει τελετουργική σημασία . Ίσως να υπάρχει μια παρόμοια ερμηνεία για τα Νυκτοφυλάξια της Δήλου. Στις δαπάνες IG, XI, 2,287, A, 80, λέμε λοιπόν
«τὰς θύρας αραίσιν εις τὸν οίκον.»
Αυτή η διαδικασία ίσως είχε μια τυχαία σχέση με τα Νυκτοφυλάξια, αλλά εξαιτίας της αυστηρότητας, μας έρχεται στο νου η κρύπτη της Δήμητρος
Ο Ησύχιος αποδίδει τη λέξη μέγαρα ως κατάγειοι οικήσεις.
Στο σημείο IG,XI, 2, 199, A, 48-49, μάλλον υπάρχει μια θύρα που οδηγούσε εις | το ι[ερόν. Ακόμα κι αν δεν αποδεχτούμε την απόδοση του Durrbach, που «δεν είναι απόλυτα ακριβής (21), η λέξη το ίερον είναι αρκετά αόριστη και μας έρχεται στο νου η λέξη οίκος ή μέγαρον της Θεσμοφορίας. Στην επιγραφή της Δήλου, 440, A, 41, ποσό που απευθύνεται στα Νυκτοφυλάξια, γράφει : δε]σμών εις το μέγαρον το εν Θεσμοφορίων. Ίσως αυτοί οι δεσμοί να έχουν κάποια σχέση με τη θύρα του μεγάρου ; (22). Η δύσκολη ερμηνεία των λογαριασμών, διαλέγειν το θύρετρον ταιριάζει απόλυτα με την απόδοση που δίνουμε στο θέμα της θύρας. Διαλέγειν σημαίνει τρυπώ, ξεβουλώνω, ο Ησύχιος το αποδίδει με το διορύξαι.
Στον Αριστοφάνη διαλέγειν την οπήν σημαίνει ξεβουλώνω την τρύπα (23).
Πιστεύω λοιπόν ότι στα Νυκτοφυλάξια, άνοιγαν την είσοδο στο μέγαρον της Δήμητρας ώστε οι Ιέρειες να μπούνε μέσα.
Είναι ακριβώς αυτό που βρήκαμε στην επιγραφή IG, XI, 2,199, A, 48-49 : ―διαλέξαντι θύρετρον] ταις ιε[ρείαις ε]ίς | [το ι]ερόν το.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Η ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΚΑΙ Η ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΕΟΡΤΗΣ

Συνοψίζοντας, μπορούμε να καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι είναι πολύ πιθανό ότι τα Νυκτοφυλάξια ήταν μια εορτή προς τιμή των χθόνιων θεοτήτων. Η χρήση της Θεσμοφορίας και του μεγάρου, η συμμετοχή των γυναικών, το έθιμο με τα Θεογάμια, όλα αυτά μοιάζουν πολύ με τελετές που έκαναν και σε άλλα μέρη κατά τη διάρκεια των εορτών για τη Δήμητρα και Κόρη. Η ημερομηνία της εορτής ταιριάζει με αυτή την ερμηνεία, εόρταζαν τα Νυκτοφυλάξια τον μήνα των Αρησιών που αντιστοιχεί στο μήνα Μαιμακτηριώνα στην Αθήνα (Νοέμβριο- Δεκέμβριο).
Το όργωμα και η σπορά της γης ακολουθούσε στην Ελλάδα (το -300) τις συμβουλές του Ησιόδου , δηλαδή στα τέλη του Νοεμβρίου (24). Συνεπώς, στην εποχή της σποράς γιόρταζαν τα Νυκτοφυλάξια. Αν τα Νυκτοφυλάξια ήταν απλά και μόνο μια αγροτική εορτή προς την Δήμητρα και Κόρη, πρέπει να την εορτάζανε κάθε χρόνο. Σε αυτό το σημείο παρεμβαίνει ο M. Vallois, και λέει ότι τα γιορταζόταν ανά τρία έτη.
Πράγματι απουσιάζει στα σημεία IG, XI, 2, 161, 203 ως 290. Πρέπει να σημειώσουμε ότι οι δαπάνες για τα Νυκτοφυλάξια είναι ελάχιστες και ίσως μερικές φορές τις παράλειψαν . Οι δαπάνες IG,XI, 2, 161 είναι πολύ συνοπτικές και λείπουν αρκετές εορτές .
Στην πραγματικότητα τα Νυκτοφυλάξια, στις συνολικές δαπάνες δεν εμφανίζονται δυο φορές. Πιστεύω ότι είναι επιπόλαιο να μιλάει κανείς για Τριετηρικὴ ερμηνεία της εορτής.
Θέλω να προσθέσω κάτι σχετικά με την ονομασία της εορτής.
Φυλακή, στα ελληνικά είναι η αντίστοιχη του λατινικού vigilia, που στη γλώσσα της λατρείας σημαίνει «νυχτερινή λειτουργία» (25).
Φυλάττειν στο αμετάβατο σημαίνει «Φυλάω». Ίσως τα Νυκτοφυλάξια είχαν την έννοια αυτή . Αν η ονομασία της εορτής σημαίνει «Νυχτοφύλακας» όπως το υποστηρίζει ο M. Vallois, τότε εξηγείται ίσως με κάποια καθήκοντα
που εμπλέκουν τυχαία την εορτή. Οι τελετές προς την Δήμητρα είχαν πάντα μυστηριακό χαρακτήρα.
Οι εορτές ήταν νυχτερινές, και οι άνδρες αποκλεισμένοι. Κάτω από αυτές τις περιστάσεις κατά πάσα πιθανότητα οργανώθηκε μια φρουρά για την προστασία των γυναικών. Η ειρωνεία του Αριστοφάνη λοιπόν δεν είναι
χωρίς νόημα (26) :

Εἶά νυν ἴχνευε καὶ μά-
τευε ταχὺ πάντ᾽,εἴ τις ἐν τόποις
ἑδραῖος
ἄλλος αὖ λέληθεν ὤν.
Πανταχῇ δὲ ῥῖψον ὄμμα,
καὶ τὰ τῇδε καὶ τὰ δεῦρο
πάντ᾽ ἀνασκόπει καλῶς.

Αν δεχθούμε την δική μας ερμηνεία για τα Νυκτοφυλάξια, θα καταλήξουμε στο συμπέρασμα ότι στη Δήλο, υπήρχαν δύο εορτές με χθόνιες θεότητες :
Η μία με την ονομασία Θεσμοφόρια το καλοκαίρι, και η άλλη με την ονομασία Νυκτοφυλάξια το φθινόπωρο. Στην πρώτη , πρόσφεραν τους πρώτους καρπούς, (Απαρχές).
Στην δεύτερη , εόρταζαν μυστηριακές τελετές στο Μέγαρον για να πετύχει η σπορά.

F. SOKOLOWSKI Note sur les Νυκτοφυλαξια à Délos
ΕΛΕΝΗ ΚΕΜΙΚΤΣΗ : Μετάφραση από τα γαλλικά
ΟΡΕΣΤΗΣ ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ : Επιμέλεια κειμένου

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1]. M. Nilsson. Griechische Feste, p. 316 (Ελληνική εορτή, σελίδα 316)
2]. Ο.c., σελ. 317
3]. BCH, 55 (1931) 274-289,
4]. Ο. c., σελ. 282
5]. Αρχ. Δελτ. 7 (1921/22), 258, 339-343.
6]. BCH, 55 (1931), 285-28&.
7]. BGH, 55 (1931), 275 ss.
8]. Ο. c, σελ. 286 ss.
9]. 1G, XI, 2, 203, 48 : 287 A, 69 : Επιγρ. Δήλου 338 Aα, 60: 440 A, 35 : 442 A, 201.
10]. IG XI, 2, 203, 50 : 287 A, 68 : Επιγρ. Δήλου, 290, 89 : 338 Aα, 44 : 372 A, 88 : 442 A, 198 : 444 A, 32.
11]. BCH, 55 (1931), 280-281.
12]. L. R. Farnell, The culls of the greek States III, 100, 124.
13]. Griechische Feste, p. 305, 2.
14]. BCB, 55 (1931), 278 ss.
15]. L, c, σελ. 219.
16]. OGIS, 222, 36 : Syll.3, 798, 19: 694, 40; I. v. Magn. 73 b, 14 ss.: 80, 13: Δελφίνιον,144, 68 κτλ.
17]. M. Nilsson, Griechische Feste, σελ. 319 ss.
18]. Priene, σελ. 153-154.
19]. G. Wissova, Rel. u. Kultus d. R², σελ. 194.
20]. Ο. Rubensohn, Die Mysterienheiligtumer in Eleusis und Samothrake, Berlin,1892, σελ. 163 Sfs. : παρ. Her., VI, 134.
21]. On pourrait restituer εις τό μέγ]αρον.
22]. παρ. IG, XI, 2, 163, A: 35, 158 Λ, 61, v
23]. Λυσ. 720.
24]. BCR, 55 (1931), 263 as.
25]. Plaut, Aul., 36: Πλιν. 18. 12, 2 : Tac, Ann., IS, 44.
26]. Αριστοφάνης, Θεσμοφοριάζουσαι 663