Τετάρτη Ισταμένου Εκατομβαιώνος

Δεκάς Α

4. Τετάρτη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Εκατομβαιώνος Δ΄ (4η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 1ος

Δεκαήμερο Α΄, το Ιστάμενο
Δ΄. Η τετάρτη, τετράς ισταμένου

Γεγονότα

  • ΕΡΜΟΥ
  • ΗΡΑΚΛΕΟΥΣ
  • ΑΦΡΟΔΙΤΗΣ ΠΑΝΔΗΜΟΥ
  • ΕΡΩΤΟΣ
  • ΔΕΙΠΝΟΝ ΤΕΤΡΑΔΙΣΤΩΝ
  • ΑΦΡΟΔΙΣΙΑ ΙΕΡΗΣ ΔΗΛΟΥ
  • ΑΦΙΞΗ ΘΗΣΕΩΣ ΣΤΗΝ ΙΕΡΗ ΔΗΛΟ (Επιστροφη στην Αθηνα απο την Κρητη)
  • ΓΕΡΑΝΟΣ-ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΕΣ ΧΟΡΕΙΕΣ
  • ΑΛΕΙΨΙΣ ΚΕΡΑΤΩΝΟΣ ΒΩΜΟΥ
  • ΕΝΑΡΞΗ ΠΡΟΕΡΓΑΣΙΩΝ ΣΤΑ ΙΕΡΑ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΟΣ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Δεῖπνον Τετραδιστῶν
(Ἰδιωτικὸ Γενέθλιο πρὸς τιμὴν τῆς Πανδήμου τοῦ Ἔρωτος καὶ ὅλων τῶν Ὀλυμπίων θεῶν διὰ τὴν Ὑγεία καὶ τὴν Σωτηρία καὶ πάσων τῶν Ἀγαθῶν).
Μίσθωση Πληρώματος 10 άνδρῶν γιὰ προεργασίες στὰ ἱερὰ τῆς Ἐλευσῖνος ἐν΄ ὅψει Μεγάλων Μυστηρίων

Στην ιερή Δήλο την 4η ημέρα εορτάζουμε τα Αφροδίσια και την επιστροφή του Θησέως από την Κρήτη, τελούμε την Γέρανο, την τελετουργική χορεία του Θησέως και των ιηθέων.
Tα Αφροδίσια όπως και τα Ωσχοφόρια στην Αθήνα τονίζουν στην τελετουργία τα στάδια της επιστροφής του Θησέα από την Κρήτη στην Αθήνα. Η εκτέλεση της Γεράνου γίνεται στα Αφροδίσια, συνεπώς προς τιμήν της Αφροδίτης, είναι κατ’ αρχήν οι στίχοι 307-309 του ύμνου εις Δήλον: πριν την εκτέλεση του μεικτού κύκλιου χορού, το ξόανο της Αφροδίτης, που το έχει φέρει ο Θησέας με τους συντρόφους του κατά την επιστροφή του από την Κρήτη, βαραίνει στολισμένο με στεφάνια. Η Αφροδίτη, η οποία θεωρείται από ορισμένους μελετητές ότι υποκατέστησε στον Αιγιακό χώρο παλαιότερη λατρεία άλλης γυναικείας θεότητας, πιθανότητα της μινωικής Αριάγνης. Μάλιστα υπάρχει η άποψη, ότι αναφορές στην Αφροδίτη Αγνή σε ορισμένες δηλιακές επιγραφές αντανακλούν την παλαιότερη αυτή λατρεία. Την άποψη ότι η γέρανος χορεύεται στα Αφροδίσια υποστηρίζουν σπουδαίοι μελετητές όπως οι Latte, Nilsson, Lawler, Calame. Στα Αφροδίσια, γίνεται και η άλειψις του Κεράτωνος με πίσσα, γεγονός που θεωρείται ως προετοιμασία απαραίτητη για την εκτέλεση της γεράνου, ο Κεράτινος βωμός πολύ αργότερα συνδέθηκε με τον Απόλλωνα. Σύμφωνα με τις επιγραφές η άλειψις του Κεράτωνος γίνεται συνήθως κατά το μήνα Εκατομβαιώνα.

ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ ΣΤΟΝ ΕΡΜΑΦΡΟΔΙΤΟ
ΤΑ ΗΡΑΚΛΕΙΑ ΕΟΡΤΑΖΟΝΤΑΙ ΚΑΘΕ Γ’ ΕΤΟΣ ΤΗΣ ΕΚΑΣΤΟΤΕ ΟΛΥΜΠΙΑΔΟΣ,
ΗΡΑΚΛΕΙΑ ΜΑΡΑΘΩΝΟΣ Παναττική εορτή
ΑΘΛΗΤΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ
ΜΟΥΣΙΚΟΙ ΑΓΩΝΕΣ


Η εορτή των Ηρακλείων του Μαραθώνος λάμβανε χώρα κάθε Γ΄έτος της Ολυμπιάδος, και είναι πεντετηρική εορτή.
Η εορτή περιελάμβανε αθλητικούς αγώνες για εφήβους και άνδρες αλλά και μουσικούς αγώνες.

ΙG I³3 MΑΡΑΘΩΝΑΣ
αρ․․․․ι ℎερακλειο
τιθέναι τὸς ἀθλοθ-
έ̣τας· τριάκοντα ἄνδρας δὲ
τὸν ἀγο͂να ἐπιόφσασθαι ἐκ
το͂ν ἐπιδέμομ, τρε͂ς ἐκ φυλε͂-
ς ℎεκάστες, ℎυποσχομένος
ἐν το͂ι ℎιερο͂ι ὁς ἂν οἷόν τ’ ἐ͂-
ι χσυνδιαθέσεν τὸν ἀγο͂να,
μὲ ὄλεζον ἒ τριάκοντα ἔτε
γεγονότας· τούτος δὲ τὸς ἄ-
νδρας ὀμόσαι ἐν το͂ι ℎ̣ιερο͂-
ι καθ’ ἱερο͂ν· ἐπιστατε̣͂σαι δ-

Οι αγώνες στα Ηράκλεια του Μαραθώνος καταλαμβάνουν παναττικό χαρακτήρα μετά το -490.
Ο Ηρακλής πιστεύετο ότι ήταν ένας από τους θεούς που προήδρευε στην Μάχη του Μαραθώνος, και έτσι αναπαριστάνονταν σε πίνακα μέσα στη Ποικίλη [ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ 1.15.3]
Ο αθηναϊκός στρατός στρατοπέδευσε στο Ηράκλειον μαραθώνος πριν από τη μάχη [ΗΡΟΔΟΤΟΣ 6.108.1-6.116.1]
Οι κάτοικοι του Μαραθώνος ήταν οι πρώτοι Έλληνες που αναγνώρισαν τον Ηρακλή ως θεό [ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ 1.15.3- 1.32.4]
Αὐτὴ ἡ ἡμέρα εἶναι ἡ καθιερωμένη μηνιαία ἑορτὴ ἀφιερωμένη στὴ λατρεία τοῦ Ἡρακλἐους (Γενέθλιος) , τοῦ Ἑρμοῦ (Γενέθλιος), τῆς Ἀφροδίτης (Γενέθλιος) καὶ τοῦ Ἔρωτος.
Ἡ Ἀφροδίτη ἐπίσης εἶχε γεννηθεῖ αὐτὴ τὴν ἡμέρα καὶ ἔτσι ἡ σημερινὴ ἡμέρα ἦταν ἰδανικὴ γιὰ συνουσία :

— ἡ τετάρτη ἱερὰ τῆς Ἀφροδίτης καὶ Ἑρμοῦ, καὶ διὰ τοῦτο πρὸς συνουσίαν ἐπιτηδεία.
ΣΧΟΛΙΑ σὲ ΗΣΙΟΔΟ 800

Αὐτὴ ἡ Λατρεία τῆς Ἀφροδίτης πῆρε τὸ ὄνομα της ἀπὸ τὴν δημιουργία τῶν πολλῶν Δήμων σὲ μιὰ κοινότητα ,ἕναν δῆμο ἤ μιὰ πόλις ἀπὸ τὸν Θησέα.
Ὁ Ἀθηναῖος περιγράφει τὸ ἰδιωτικὸ δεῖπνο τῶν Τετραδιστῶν :

— διόπερ Μένανδρος ἐν Κόλακι τὸν τοῖς τετραδισταῖς διακονούμενον μάγειρον ἐν τῇ τῆς Πανδήμου Ἀφροδίτης ἑορτῇ ποιεῖ ταυτὶ λέγοντα:

σπονδή, δίδου σὺ σπλάγχν᾽ ἀκολουθῶν. ποῖ βλέπεις;
σπονδή, φέρ᾽, ὦ παῖ Σωσία, σπονδή. καλῶς.
ἐγχοῦ. θεοῖς Ὀλυμπίοις εὐχώμεθα
Ὀλυμπίαισι, πᾶσι πάσαις: λάμβανε
τὴν γλῶτταν. ἐπὶ τούτῳ διδόναι σωτηρίαν,
ὑγίειαν, ἀγαθὰ πολλὰ τῶν ὄντων τε νῦν
ἀγαθῶν ὄνησιν πᾶσι. ταῦτ᾽ εὐχώμεθα.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ 14.659d

Ὁ Ἔρωτας συνδέεται μὲ αὐτὴν τὴν ἡμέρα λόγω τῆς σχέσης του μὲ τὴν Ἀφροδίτη καὶ λόγω τοῦ σχολίου τοῦ Πλάτωνος :

— διὸ δὴ καὶ τῆς Ἀφροδίτης ἀκόλουθος καὶ θεράπων γέγονεν ὁ Ἐρως , γεννηθεῖς ἐν τοῖς ἐκείνης γενεθλίοις.
ΠΛΑΤΩΝ ΕΡΩΤΟΣ ΣΥΜΠΟΣΙΟ 203c

Τὸ σχόλιο τοῦ Πλάτωνος ἀποδίδεται στὸν Σωκράτη , στὸ διάλογο του μὲ τὴν Διοτίμα.
Τρεῖς, ἴσως καὶ τέσσαρες, θεότητες τιμοῦσαν οἱ Ἀθηναῖοι τὴ σημερινὴ ἡμέρα.
Σύμφωνα μὲ τὸν Θεόφραστο (ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ 16) στὴν τετάρτη καὶ στὴν εἰκοστὴ τετάρτη τοῦ κάθε μηνὸς, οἱ Δεισιδαίμονες προσέφεραν τιμὲς στὸν Ἑρμαφρόδιτο :

— Κάθε τετάρτην καὶ
εἰκοστὴν τετάρτην τοῦ μηνός,
ἀφοῦ διατάξῃ εἰς τὸ σπίτι του νὰ
θερμάνουν κρασί, ἐξέρχεται καὶ
ἀγοράζει κλάδους μυρσίνης,
λιβανωτόν, πλακούντια, ἔπειτα
ἐπιστρέφει καὶ περνᾷ ὅλην τὴν
ἡμέραν στεφανώνοντας τοὺς
Ἑρμαφροδίτους
ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ 16

Τὴ σημερινὴ ἡμέρα ἀρχίζουν οἱ ἐργασίες στὰ ἱερὰ τῆς Ἐλευσῖνος.
Οἱ προετοιμασίες γιὰ τὰ Μεγάλα Μυστήρια.
Τὸ πλήρωμα μιᾶς ὀμάδος ἀπὸ 10 ἄνδρες, τὸ δ΄ ἔτος τῆς 112ης Ὀλυμπιάδος /-329, ξεκινᾶ τὶς ἐργασίες προετοιμασίας στὰ ἱερὰ τῆς Ἐλευσῖνος ἐν’ὅψει τῶν Μεγάλων Μυστηρίων :

— μισθωτοῖς τοῖς ἐργασαμένοις ἐν τῶι ἱερῶι, ἀνδράσιν δέκα, ἀπὸ τῆς τετράδος ἱσταμένου τοῦ Ἑκατονβαιῶνο ∶ τῶι ἀνδρὶ οἰκοσίτωι ∶ΗΗΙΙΙ ἡμερῶν ∶ΔΔΔΔ∶ κεφά ∶ΠΗΗ∶ ἄχρι τῆς τρίτης ἐπὶ δέκα τοῦ Μεταγειτο ∶ κεφάλαιον ἀναλώματος ∶ΤΠΗΗΠΔΔΔΠΗΗΙΙC∶ περίεστιν παρὰ ταμίαιν τοῖν θεοῖν ∶ΧΠΗΠΔΔΠΙΙCΧ∶ καὶ παρὰ ταμίαι τοῖν θεοῖν Νικοφίλωι Ἀλωπε ∶ΔΔΔΗΗΙΙΙ v
καὶ παρ ἐπιστάταις Ἐλευσινόθεν ∶ΔΔΙΙΙΙCΧ∶ . . . .

. . . . ἐξηγηταῖς Εὐμολπιδῶν εἰς ζεύγη μυστηρίοις ∶ΔΔΗΗΗΗ· ἐπιστάταις εἰς θυσίαν μυστηρίοις
IG II² 952 ATTIKH ΕΠΙΓΡΑΦΗ

Οἱ ἄνδρες ἐργάζονται κάθε μέρα μέχρι τὴν 13η Μεταγειτνιῶνος, σύνολο σαράντα ἡμέρες.
Ἡ ἐπιστασία τῶν ἐργασιῶν ἀποδίδεται στὸ γένος τῶν Εὐμολπιδῶν
Ὁ ΗΣΙΟΔΟΣ μᾶς προειδοποιεῖ καὶ μᾶς θυμίζει:

― ἡ τετάρτη …εἶναι ἱερὴ ἡμέρα…..στ.768

― στὶς τέσσερις τοῦ μῆνα νὰ ἀποφεύγεις τὶς σπλαχνοφάγες συφορὲς ……στ.798

Ἡ ἡμέρα εἶναι καλὴ γιὰ γάμο :

― Τὴν τετάρτη μέρα τοῦ μηνὸς σύζυγο φέρε στὸ σπίτι
ἀφοῦ γι’αὐτὸ μηνύματα συμβουλευτεῖς….. …στ.800

― στὴν τετάρτη πλοίων ἐλαφρῶν τὸ φτιάξιμο ν’ἀρχίζεις…….στ.809

― Ἄνοιγε τὸ πυθάρι σου στὶς τέσσερις καὶ μάθε πῶς καὶ ἡ δεκατέσσερις εἶναι ἡμέρα ἄγια……..στ.817

ΗΣΙΟΔΟΥ ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΑΙ