Τετάρτη Φθίνοντος Γαμηλιώνος

Ιερός Γάμος, Τέλειας Ήρας, Τελείου Διός, Γαμήλια, Θεογαμία

Δεκάς Γ

27. Εικοστή εβδόμη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Γαμηλιώνος ΚΖ΄ (27η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 7ος

Δεκαήμερο Γ΄, το Φθίνον
ΚΖ΄. Ἡ εἰκοστή ἑβδόμη, ἡ τετάρτη φθίνοντος, ἡ εἰκὰς ἑβδόμη, ἡ τετρὰς μετ΄εἰκάδα

Γεγονότα

  • ΙΕΡΟΣ ΓΑΜΟΣ
  • ΤΕΛΕΙΑΣ ΗΡΑΣ-ΤΕΛΕΙΟΥ ΔΙΟΣ
  • ΖΕΥΣ ΗΡΑΙΟΣ
  • ΓΑΜΗΛΙΑ – ΘΕΟΓΑΜΙΑ
  • ΘΥΟΜΕΝΑ ΣΤΟΝ ΠΟΣΕΙΔΩΝΑ (ΕΡΧΙΑ)
  • ΘΥΟΜΕΝΑ ΣΤΗΝ ΚΟΥΡΟΤΡΟΦΟ (ΕΡΧΙΑ)
  • ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ -206

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Το ιερό θυσιολόγιο της Έρχιας περιγράφει, τη σημερινή ημέρα θυσίες στην Κουροτρόφο, την Ήρα, τον Δία Τέλειο και τον Ποσειδώνα.
ΣΤΗΛΗ Γ’ ΣΕΙΡΕΣ 38-41
― Γαμηλιώνος τετράδι φθίνονος, Διί Τελείωι, εν Ήρας Έρχι: οις, ΔΗΗ
ΣΤΗΛΗ Δ’ ΣΕΙΡΕΣ 28-32
―Γαμηλιώνος τετράδι φθίνοντος, Ποσειδώνι, εν Ήρας Ερχιά, οις, ΔΗΗ
ΣΤΗΛΗ Β’ ΣΕΙΡΕΣ 32-39
― Γαμηλιώνος τετράδι φθίνοντος, Κουοτρόφωι, εν Ήρας Ερχιάσι, χοίρος, ΗΗΗ Ήραι, Ερχιάσι, οίς, ιερέαι δέρμα, Δ
Ο F. Salviat (BCH 88, 1964, σελ. 647-649) πολύ σωστά ταυτίζει αυτές τις θυσίες προσφορές με τους εορτασμούς των Θεογαμίων στην Αθήνα.
Ο Deubner (Feste, σελ. 177) ταυτίζει την εορτή Γαμηλία, εκ της οποίας αυτός ο μήνας πήρε την ονομασία του, με τα Θεογάμια.
ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ
― Γαμηλιών· ο των μηνών της Ήρας ιερός
Ο Ησύχιος επιβεβαιώνει ότι ο μήνας Γαμηλιών ήταν ιερός της Ήρας, έτσι ο Deubner (Feste σελ. 178) στη συνέχεια χρονολογεί τα Θεογάμια την 24η του Γαμηλιώνος, βάσει του Μενάνδρου, απόσπασμα 320 (Kock).
― εμέ γαρ διέτριψεν ο κομψότατος ανδρών Χαιρεφών ιερόν γάμον φάσκων ποιήσειν δευτέρα μετ΄εικάδας καθ’ αυτόν, ίνα τη τετράδι δειπνεί παρ΄ετέροις·
Το «μετ΄εικάδας» ως ημερομηνία πρέπει ναυπολογισθεί, παρόλα αυτά, ανάποδα, από το τέλος του μηνός, και έτσι τα Θεογάμια πρέπει να χρονολογηθούν,όπως πολύσωστά σημειώνει ο Salviat, την 27η του Γαμηλιώνος.
Μια συνέλευση το -206 ετος, εδραιώνει τη σημερινή ημέρα ως ημέρα συνελευσεων της Εκκλησίας του δήμου.
IG II² 849.1-4
― Επί Καλλιστράτου άρχοντος επί της . . . ς ογδόης πρυτανείας ήι Αγνωνίδης Απατουρίου . . . εγραμμάτευεν· δήμου ψήισμα· Γαμηλιώνος τετράδι μετ’ εικάδας, τρίτηι και εικοστήι της πρυτανείας· εκκλησία εμ Πειραιεί.


ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΕΟΡΤΑΣΜΟΥ ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΓΑΜΟΥ
ΤΗΣ ΗΡΑΣ ΤΕΛΕΙΑΣ ΚΚΑΙ ΤΟΥ ΔΙΟΣ ΤΕΛΕΙΟΥ
(ΤΑ ΘΕΟΓΑΜΙΑ)

Ο Ζεύς, σύμφωνα με τον Καλλίμαχο και τον Νόννο, ερωτοτροπούσε με την Ήρα τριακόσια χρόνια :
ΑΙΤΙΑ ΚΑΛΛΙΜΑΧΟΥ, ΣΩΖ. ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ 2
― ως τε Ζευς εράτιζε τριηκόσίους ενιαυτούς.
ΝΟΝΝΟΥ ΔΙΟΝΥΣΙΑΚΑ 41. 322 ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ
― Οττι πολυχρονίοιο πόθου δεδονημένον οίστρω Ήρης κέντρον έχοντα κασιγνήτων υμεναίων εις χρόνον ιμείροντα τριηκοσίων ενιαυτών Ζήνα γάμοις έζευξα.
Ο Ιερός Γάμος του Διός και της Ήρας λάμβανε χώρα τον μήνα Γαμηλιώνα.
ΦΩΤΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ
― Γαμηλιών· ο των μηνών της Ήρας ιερός.
Ο Θεόκριτος παρατηρεί ότι η Ίρις ήταν εκείνη που ετοίμασε τη γαμήλια κλίνη του Διός και της Ήρας μετά τον Ιερό Γάμο.
ΘΕΟΚΡΙΤΟΣ, ΕΙΔΥΛΛΙΑ 17, ΕΓΚ. ΕΙΣ ΠΤΟΛΕΜΑΙΟΝ ΣΤ. 131-134
― Ωδε και αθανάτων ιερός γάμος εξετελέσθει ους τέκετο κρείοισα Ρέα βασιλήας Ολύμπου· εν δε λέχος στόρνυσιν ιαύειν Ζηνί και Ήρη χείρας φοιβησα μύροις έτι παρθένος Ίρις.
ΑΠΟΔΟΣΗ
Έτσι τελέστηκε και ο Ιερός Γάμος των αθανάτων θεών, των βασιλέων του Ολύμπου, που γέννησε η αρχόντισσα Ρέα. Γιατί ένα μόνο κρεβάτι στρώνει για να κοιμηθούν ο Δίας και η Ήρα η παρθένος Ίρις, που καθαρίζει τα χέρια με μύρα ακόμη.
Ο Ποσείδιππος, ο ποιητής, αναφέρει τον Ιερό Γάμο του Διός και της Ήρας, ότι πραγματοποιήθηκε στον Όλυμπο.
ΟΙ ΑΠΑΡΧΕΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑΣ [ΓΑΛΛΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ] ΠΟΣΕΙΔΙΠΠΟΥ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΙΑ ΣΕΛ. 227
― Χεύματι τω ιδ άχραντος ελούσατο παρθένος Ήρη ως τυχ’ επ’ Ολύμπωι παστόν υπερχομένη.
Ο Διόδωρος ο Σικελιώτης, αναφέρει τη χώρα των Κνωσίων (Κρήτη) και την εορτή μια φορά το χρόνο.
ΔΙΟΔΩΡΟΣ Ο ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 5.72
― Λέγουσι δε και τους γάμους τους τε Διός και της Ήρας εν τη Κνωσίων χώρα γενέσθαι κατά τινα τόπον πλησίον του Θήρηνος ποταμού, καθ’ ον νυν ιερόν έστιν, εν ω θυσίας κατ’ ενιαυτόν αγίους υπό των εγχωρίων συντελείσθαι, και τους γάμους απομιμείσθαι, καθάπερ εξ αρχής γενέσθαι παρεδόσαν.
Ο Όμηρος, περιγράφει μία από τις ερωτικές συναντήσεις των Θεών στις κορυφές της Ίδας και στην φαινομενική άρνηση της Ήρας να ολοκληρώσει τον γάμο έξω από τον θάλαμο (το δωμάτιο της Νύφης), ο Ζεός της απαντά ότι θα την καλύψει με ένα ολόχρυσο σύννεφο.
ΟΜΗΡΟΣ ΙΛΙΑΔΑ Ξ 346-353
― Ή ρα και αγκάς έμαρπτε Κρόνου παις ην παράκοιτιν· τοίσι δ΄υπό χθών δία φύεν νεοθηλέα ποίην, λωτόν θ΄ερσήεντα ιδέ κρόκον ήδ΄υάκινθον πυκνόν και μαλακόν, ός από χθονός υψόσ΄έεργε.
τω ένι λεξάσθην, επί δε ωεφέλην έσσαντο καλήν χρυσείην· στιλπαί δ΄απέπιπτον έερσαι. ως ο μεν ατρέμας εύδε πατήρ ανά Γαργάρω άκρω, ύπνω και φιλότητιδαμείς, έχε δ΄αγκάς άκοιτιν·
ΑΠΟΔΟΣΗ
Αυτά είπε ο Δίας, και τη γυναίκα του στην αγκαλιά του παίρνει, κι η γής η θεία, χορτάρι νιόβλαστο φυτρώνει κάτωθε τους, σαφράνια και τριφύλλια ολόδροσα και κρίνους και ζουμπούλια, πυκνά, απαλά , που τους ανακρατούσαν, το χώμα να μην αγγίξουν.
Και μέσα τότε οι δυό τους έγειραν, σε σύγνεφο κρυμμένοι, χρυσό, πανώριο, κι αργοστάλαζε στραφταλιστή η δροσιά του.
Έτσι ΄γλυκά ψηλά στο Γάργαρο κοιμόταν ο Πατέρας, σκλάβος στον ύπνο και στον έρωτα στην αγκαλιά της Ήρας·
Στη μυθολογία, η πρώτη ερωτική συνάντηση που αναφέρεται από τον Όμηρο ήταν στο σπίτι του Ωκεανού και της Τηθύος.
Η πηγή αυτού ήταν μάλλον μια ιερή μυστική ιστορία που μεταφερόταν από στόμα σε στόμα ή τραγουδιόταν μεταξύ των γυναικών, στους εορτασμούς προς τιμήν της Ήρας.
Υπάρχει ωστόσο και μια άλλη παράδοση που κρατήθηκε σκοπίμως ασαφής και αφορά το τραγούδι ενός αγοριού στα μυστήρια της λατρείας της ήρας στο Άργος
ΔΙΩΝ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ, ΛΟΓΟΙ 36.56
― Τούτον υμνούσι παίδες σοφών εν αρρήτοις τελεταίς Ήρας και Διός ευδαίμονα γάμον.
Τον +7ο αιώνα, και όχι νωρίτερα, ένας χριστιανός συγγραφέας, ο Μάξιμος ο Ομολογητής καλεί τον Γάμο των αρχαίων προγόνων μας «Μυστήριο», και χωρίς καμμία αμφιβολία, ήταν επηρεασμένος από την ιερότητα που έδιναν οι Έλληνες πρόγονοι στην τέλεση του γάμου.
Το σίγουρο είναι ότι υπήρχε ένα αρχαίο ρητό, αρχικώς στην Σπάρτη και μετά και στην Αθήνα που ανέφερε:
ΣΤΟΒΑΙΟΥ ΑΠΟΣΠ. ΑΡΕΙΟΥ ΔΙΔΥΜΟΥ ΕΠΙΤΟΜΟΣ
― Τέλος ο γάμος.
«Τέλος» στους Έλληνες, σημαίνει «εκπλήρωσις», ολοκλήρωσις», και τον απώτατο σκοπό της μύησης στα Μυστήρια « δια του τελείν » των δρώμενων μέσα στο «Τελεστήριο» της Ελευσίνος.
Το «Τέλος» στον γάμο είναι απολύτως κατανοητό όταν τεθεί σε σχέση με την Ήρα Τελεία και τον Δία Τέλειο.
Ο Ζεύ, χωρίς καμμία αμφιβολία, έφερε πολλά συμβάντα σε τελειότητα.
Το «Τέλος» το οποίο ο Ζεύς με την Ήρα επιτυγχάνουν στην ένωση τους ως θεϊκό ζευγάρι για τους εαυτούς τους, το επιτυγχάνουν και για τους θνητούς, στη συζυγική ένωση με τη θεϊκή μύηση της Τελειότητος, η λέξη «Γάμος» ως σκοπός του «τελείν» μπορεί να χρησιμοποιηθεί γενικότερα.
ΚΑΛΛΙΜΑΧΟΣ, ΥΜΝΟΙ ΣΤΟΝ ΑΠΟΛΛΩΝΑ
― Γάμος τελείν
ΟΜΗΡΟΣ ΟΔΥΣΣΕΙΑ Υ 74
― Τέλος θαλεροίο γάμοι
Οι παντρεμένες γυναίκες στη Κω ονομάζονται «τελεύμεναι».
Η αντιστοιχία ανάμεσα στους νόμιμους γάμους πάνω στη γη και του Ιερού Γάμου του Διός και της Ήρας, ως σκοπό των θνητών ζευγαριών, μαρτυρείται στην Αθήνα με τη μεγαλύτερη δυνατή διάκριση.

Ιερός Γάμος
Ο Γάμος θεωρείται ιερός κατά τα πάτρια των προγόνων. Υπήρχε ένα παλαιό ρητό, αρχικά στη Σπάρτη, αλλά και καλά επιβεβαιωμένο και στην Αθήνα, το οποίο έλεγε «τέλος ο γάμος» (Πολυδ. 3. 38• παρ. Άρειος Δίδυμος ο Σπαρτιάτης «Τέλος ο γάμος).
Τ έ λ ο ς σημαίνει ε κ π λ ή ρ ω σ η, ο λ ο κ λ ή ρ ω σ η, επίσης είναι ο στόχος της μύησης σε μυστήρια, ο στόχος του τ ε λ ε ί ν, αυτού που συνέβαινε στο Τελεστήριον της Ελευσίνας. Το Τ έ λ ο ς, που λέγεται για τον γάμο, γίνεται απολύτως κατανοητό όταν σχετίζεται με την Ήρα Τ ε λ ε ί α και τον Δία Τ έ λ ε ι ο.
Στην λατρευτική πτυχή του ως Τ έ λ ε ι ο ς, ο Δίας αναμφίβολα ολοκληρώνει και εκπληρώνει πολλά πράγματα. Το τέλος που ο Δίας στη συνένωση με την Ήρα ως θεϊκό ζεύγος επιτυγχάνουν για τον εαυτό τους και βοηθούν τα θνητά ζευγάρια να επιτύχουν είναι το Τέλος στον γάμο τους, δηλαδή την εκπλήρωση και την ολοκλήρωση του ζεύγους. Η λέξη γάμος ως αντικείμενο του τελείν (γ ά μ ο ν τ ε λ ε ί ν, τ έ λ ο ς γ α μ ο ί ο) μπορεί να χρησιμοποιηθεί αρκετά γενικά. Η αντιστοιχία μεταξύ των νόμιμα τελεσμένων Γάμων στη γη και του Γάμου του Διός και της Ήρας, ως στόχος και σκοπός για τα θνητά ζευγάρια, επιβεβαιώνεται στην Αθήνα με απόλυτη διακριτικότητα.
Η εορτή στην οποία τα θνητά ζευγάρια συνειδητοποιούν στους εαυτούς τους το Τέλος του ουράνιου ζεύγους, εορτάζεται σε αυτόν τον χειμερινό μήνα, τον Γαμηλιώνα, στην 27η, σήμερα την τετάρτη φθίνοντος του μηνός (Μένανδρος θρ. 320).
Δεδομένου ότι οι γάμοι όλων των νεαρών ζευγαριών στην Αθήνα πραγματοποιούνται ταυτόχρονα, μια ημέρα με δυσκολία επαρκούσε για την εορτή τόσων πολλών οικογενειών που συγγενεύουν διά του αίματος ή διά του γάμου.
Ο μήνας είναι ιερός για την Ήρα.
Η εορτή της αυτή είναι η Γ α μ η λ ί α. Έτσι πρέπει να γίνει κατανοητό το λατρευτικό πλαίσιο της εορτής, αυτό σημαίνει ότι η θεά εορτάζεται και τιμάται μέσω των Γάμων, αφού η πλήρωση (το τέλος ο γάμος) που σηματοδοτείται από τους γάμους είναι η Πλήρωσις της θεάς Ήρας. Για το λόγο αυτό ο Δίας φέρει το επίθετο «Ηραίος» και λαμβάνει θυσία στον ναό της Ήρας Τελείας και Διός Τελείου που βρίσκεται στον δρόμο προς το Φάληρο (Παυσ. Α 1. 1. 4· Στ. Επ. Ιερ. Νομ. 1. 20. 22).
Για τον θεϊκό γάμο η εορτή ονομάστηκε επίσης και «Θεογαμία» αλλά αρκετά μεταγενέστερα. Διαφορετικά, η παλαιά και επίσημη λατρευτική ονομασία της εορτής για αυτό που συμβαίνει μεταξύ των θνητών ζευγαριών, με την εποπτεία και την ολοκλήρωση όλων των τελετών και ιερουργιών που οφείλονται στην Ήρα, είναι «Ιερός Γάμος».
Η εποπτεία της θεάς Ήρας ιεροποιεί και αγιάζει τον Γάμο • έτσι από αυτές τις τελετές και τις ιερουργίες ο Γάμος πήρε το επίθετό του ως «ιερός».
― οι γαμούντες ποιούσι τωι Διϊ και τηι Ήραι ιερούς γάμους
οι τελούμενοι εις γάμον ποιούν στον Δία και την Ήρα ιερούς γάμους.

Γνωρίζουμε έναν ναό της Ήρας Τελείας και του Διός Τελείου που βρισκόταν έξω από τα τείχη, προς τον αρχαίο δρόμο που οδηγούσε στο Φάληρο.
Ο Ολύμπιος Δίας, ο Δίας του Ομήρου και η θρησκεία του Διός, δεν κατείχε μεγαλειώδες ιερό εκτός των τειχών της πόλης και αυτό σχετικά αργά, υπό τους Πεισιστρατίδες, ήταν ο Αδριανός που ανοικοδόμησε για πρώτη φορά έναν γιγαντιαίο ναό, τον ναό του Ολυμπίου Διός.
Ο Δίας των Αθηναίων είναι αρχικά εκείνος που φώτισε το σκοτάδι του κάτω κόσμου, όπως ο Δίας Μειλίχιος που εμφανίστηκε με τη μορφή φιδιού, ενός μινωικού (και στην Αττική και Ελευσίνα) προδρόμου του «Διός όλων των Ελλήνων», του Πανελλήνιου Διός.
Η Ήρα ανήκε, ωστόσο, σε αυτόν τον πρώτο Πανελλήνιο Δία. Κατά την Κλασική περίοδο, όταν ο ναός της Ήρας Τελείας και του Διός Τελείου κάηκε από την εισβολή των Περσών και δεν αποκαταστάθηκε ποτέ για να θυμίζει στους νεότερους το μίσος των βάρβαρων Περσών, η λατρεία της Ήρας με την εορτή και την λατρεία της Γαμηλίας, επανεγκαταστάθηκε στο ιερό της Νύμφης στους πρόποδες της Ακροπόλεως,
αυτό το ιερό απευθύνεται στην Νύμφη σαν να είναι η νύμφη του Δίος, «Νύμφη Διός ιερόν».
Η Ήρα του Ομήρου, η βασίλισσα του Ουρανού του Άργους, της Σάμου, της Ολυμπίας, της Εύβοιας και της Κορίνθου με το ιερό Ηραίο της Περαχώρας απέναντι από τον κόλπο, έχει ισάξιο Πανελλήνιο χαρακτήρα με αυτόν του Διός.
Η θεά αυτή είναι υπόδειγμα για τις Αθηναίες νύφες, των οποίων οι πατριαρχικές οικογένειες έβλεπαν ότι ο Γάμος τους είναι όσο το δυνατόν πιο «ιερός», δηλαδή ταυτόσημος με τον Ιερό Γάμο της Ήρας.


ΟΡΕΣΤΗΣ ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ