Πέμπτη Μεσούντος Βοηδρομιώνος

Ελευσίνια Μυστήρια, Αγυρμός

Δεκάς Β

15. Δεκάτη πέμπτη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Βοηδρομιώνος ΙΕ΄ (15η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 3ος

Δεκαήμερο Β΄, το Μέσο
ΙΕ΄. Η δεκάτη πέμπτη, πέμπτη μεσούντος, πέντε και δεκάτη, πέμπτη επί δέκα, πέμπτη επί δεκάτη

Γεγονότα

  • ΕΛΕΥΣΙΝΙΑ ΜΥΣΤΗΡΑ
  • ΑΓΥΡΜΟΣ
  • ΔΙΧΟΜΗΝΙΣ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Τη σημερινή ημέρα ο Άρχων Βασιλεύς, ο άρχοντας των Αθηνών που έχει την γενική διεύθυνση του εορτασμού, καλεί τον λαό σε μια εορταστική συνέλευση στην Ποικίλη Στοά στην περίφημη Αγορά των Αθηνών. Λόγω αυτής της συγκέντρωσης η συγκεκριμένη ημέρα είναι απίσημα γνωστή ως «Αγυρμός». Μέσα στη στοά, παρουσία του Ιεροφάντη και του Δαδούχου , ο Ιεροκήρυξ επαναλαμβάνει την πρόρρηση, την οποία έχουν συνθέσει οι δύο λειτουργοί. Κατόπιν καλεί επίσημα τον λαό να συμμετάσχει στον εορτασμό των Μυστηρίων για να μυηθεί. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι ακριβώς λέγεται κατά την πρόρρηση, αλλά συνάγουμε το νόημα της από διάφορες πηγές.
― Όποιος έχει καθαρά χέρια και κατανοητό λόγο.
Πράγμα που σημαίνει όποιος μιλάει Ελληνικά, φυσικά
«όποιος είναι καθαρός από κάθε μίασμα και δεν κρύβει κακό στην ψυχή του και έχει ζήσει με ευπρέπεια και δικαιοσύνη», μπορεί να μυηθεί , φαίνεται πως έλεγε η διακήρυξη · οι υπόλοιποι θα έπρεπε να απέχουν. Όποιος βαρύνεται με ανθρωποκτονία αποκλείεται παντελώς από τη συμμετοχή δεδομένου ότι κανονικά ο Άρχων Βασιλεύς τον αποκλείει από κάθε θρησκευτική πράξη. Μετά τους Περσικούς Πολέμους, αποκλείονταν επίσης όλοι οι βάρβαροι, λόγω των ιεροσυλιών, που είχαν διαπράξει οι στρατιώτες του Ξέρξη και Μαρδόνιου. Αποκλείονται επίσης όλοι όσοι δεν καταλαβαίνουν Ελληνικά φυσικά, διότι δεν είναι δυνατόν να ελπίζουν ότι θα κατανοήσουν του ιερούς λόγους οι οποίοι ακούγονται κατά την μύηση. Αρχικά τα Ελευσίνια Μυστήρια περιορίζονταν στους Ελευσίνιους και τους Αθηναίους· μετά άνοιξαν για όλους τους Έλληνες που υιοθετούσε η Αθηναϊκή Πολιτεία · αργότερα στην εποχή του Ηροδότου ήταν ανοιχτά για όλους τους Έλληνες που ήθελαν να μυηθούν· και στην εποχή της Ρωμαϊκής υπεροχής και κυριαρχίας ήταν ανοιχτά για όλους τους Ρωμαίους πολίτες.
Κατά την Πρόρρηση δεν φαίνεται να γινόταν αναφορά στις απαιτούμενες θυσίες και στις λοιπές προετοιμασίες, προφανώς όμως αυτά τα εξηγούσαν στους μύστες οι μυσταγωγοί στη διάρκεια της κατήχησης. Ίσως κατά την ημέρα γινόταν μια γενική επιθεώρηση και έλεγχος των μυστών για να βεβαιωθεί εάν είχαν προετοιμαστεί δεόντως, μέσω της συμμετοχής τους στα μικρά Μυστήρια, και αν ήταν έτοιμοι να αποδυθούν στον εορτασμό των Μεγάλων Μυστηρίων. Φυσικά ήταν ανέφικτη μια αυστηρή εξέταση που θα αποσκοπούσε στον αποκλεισμό των ανεπιθήμητων, ιδίως κατά τους χρόνους της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, όταν συνέρρεαν μεγάλα πλήθη, και προφανώς αυτό που κρατούσε μακριά τους ανεπίδεκτους ήταν μάλλον ο φόβος της θείας τιμωρίας παρά οι προσπάθειες των αξιωματούχων.
Ο Νέρων αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα εν προκειμένω. Βεβαίως ενίοτε αρνούνταν σε κάποιον τη συμμετοχή· για παράδειγμα στον Απολλώνιο των Τυανέα, τον οποί θεωρούσαν Μάγο.
Όσοι γίνονταν δεκτοί είχαν το δικαίωμα να εισέλθουν στον περίβολο του Ελευσινίου, όπου φυλάσσονταν τα Ιερά, αφού πρώτα έπλεναν τα χέρια τους με το νερό του εξαγνισμού που υπήρχε σε λεκάνες δίπλα στην είσοδο.
Στο Μουσείο της Ελευσίνας εκτίθεται το άγαλμα μιας κόρης που κρατάει μια λεκάνη, και δείχνει ότι οι ιεροτελεστίες εξαγνισμού ήταν συνηθισμένες τόσο την Ελευσίνα όσο και στην Αθήνα. Είναι λογικό να υποθέσουμε ότι στο εν Άστει Ελευσίνιο γίνονταν και άλλες ιεροτελεστίες οι οποίες όμως παραμένουν άγνωστες.
Γ.Ε. ΜΥΛΩΝΑΣ

Η σημερινή ημέρα ανήκει στο πρώτο μέρος των Μεγάλων Ελευσινίων Μυστηρίων και είναι επίσημη εορτή στο ιερό Αθηναϊκό ημερολόγιο των Προγόνων.
Η πρώτη ημέρα στην Αθήνα ονομάζεται «Αγυρμός».
Ο Αγυρμός καθορίζεται από τον Ησύχιο ως η πρώτη ημέρα των Ελευσινίων Μυστηρίων :
― αγυρμός• και των μυστηρίων ημέρα πρώτη
ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ
Η ημέρα «Αγυρμός» προηγείται της ημέρας «άλαδε μύσται» που μαρτυρείται την 16η Βοηδρομιώνος, την αυριανή και δεύτερη ημέρα των Ελευσινίων Μυστηρίων.
ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΗΣ Α’ ΗΜΕΡΑΣ
Είναι αναμφισβήτητο ότι η σωστή μορφή της ονομασίας είναι «Αγυρμός» ή «Αγερμός».
Η σημασία του ονόματος όμως και στις δυο περιπτώσεις είναι ακριβώς η ίδια .
Η πραγματική μορφή της πρώτης ημέρας των Ελευσινίων Μυστηρίων μπορούμε να πούμε ότι είναι «Αγυρμός»:

― Αγυρμός• εκκλησία συγρότησις, έστι δε παν το αγειρόμενον. Και των μυστηρίων ημέρα πρώτη,
ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ.

Ο Ησύχιος καλεί την ημέρα και «Αγερμό» :
― Αγερμός• άθροισις, συναγωγή θυσίας (ένεκα).
ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ

Το Μέγα Ετυμολογικό :
― Αγερμός Ουκ αγυρμός. Πλάτων δε αγυρμόν είρηκε τον συναθροισμόν.
ΜΕΓΑ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ

Τα Ελληνικά Ανέκδοτα :
― Αγερμός, παν το αγειρόμενον
ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ

Ο Αρποκρατίων :
― Αγυρμός

και ο Φώτιος :
― Άγυρις .

Η λέξη σημαίνει άθροισις και συναγωγή ή συνέλευση κάποιου είδους και αυτό είναι λογικό για την πρώτη ημέρα των Ελευσινίων Μυστηρίων.
Οι Μύσται , οι υποψήφιοι δηλαδή για τη μύηση, συναθροίζονται στην Αγορά όπου με την παρουσία του Ιεροφάντη και του Δαδούχου τους παραδίδεται η επίσημη διακήρυξη που τους καλεί για τη μύηση και ως είναι φυσικό, είναι η πρώτη προϋπόθεση για ολόκληρη την επισημότητα των Ελευσινίων Μυστηρίων, κατά τη σημερινή ημέρα. Ονομάζεται Αγυρμός επειδή ήταν το ξεκίνημα της τελετής.

Φωτογραφίες φάσεων σελήνης από Nicholas Mykonios


Σύμφωνα με τον κύκλο του Μέτωνος στην ελληνική Οκταετηρίδα κατά τον Βοηδρομιώνα μυήθηκαν στα Ελευσίνια Μυστήρια οι :

  1. περίοδος 10.12, κύκλος 37.12, έτος 264
    Βοηδρομιώνος (κοίλος) 15η-23η.
    Ο Αυτοκράτορας ΓΑΛΛΙΗΝΟΣ, ( Publius Licinius Egnatius Gallienus Augustus) μυείται στα μυστήρια.
  2. περίοδος 8.76, κύκλος 32.19, έτος 176
    Βοηδρομιώνος (κοίλος) 15η-23η.
    Ο Αυτοκράτορας ΜΑΡΚΟΣ ΑΥΡΗΛΙΟΣ Αντωνίνος Αύγουστος (Imperator Caesar Marcus Aurelius Antoninus Augustus)
    Ο Μάρκος Αυρήλιος μυήθηκε κατά την επιστροφή του από την Ασία.
    Ο Φιλόστρατος μας διέσωσε ένα απόσπασμα από μία από τις επιστολές του, γεγραμμένη στην Ασία αμέσως μετά τον θάνατο της Αυτοκράτειρα του, Φαουστίνας:
    ― ει δε τι λελύπηκα σε ή λυπώ, απαίτησον παρ΄εμού δίκας εν τω ιερώ της εν άστει Αθήνας εν μυστηρίοις. ηύξαμην γαρ οπότε ο πόλεμος μάλιστα εφλέγμαινε και μυηθήναι. ειη δε και σου μυσταγωγούντος.
    ΒΙΟΙ ΣΟΦΙΣΤΩΝ ΗΡΩΔΗΣ 2.585
  3. περίοδος 7.44, κύκλος 27.6, έτος 68
    Βοηδρομιώνος (πλήρης) 15η-23η.
    ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΣ Ο ΤΥΑΝΕΥΣ
    Χρονολογία κατά την οποία ο Απολλώνιος μυήθηκε στα μυστήρια.
  4. περίοδος 7.42, κύκλος 27.4, έτος 66
    Βοηδρομιώνος (κοίλος) 15η-23η.
    Αυτοκράτορας ΝΕΡΩΝ (Lucius Domitius Ahenobarbus Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus)
    Ο Νέρων μυήθηκε κατά την επίσκεψη στην Ελλάδα το 66 και η μύηση του μαρτυρείται από τον Σουητώνιο [ΒΙΟΣ 34.12]
  5. περίοδος 6.32, κύκλος, 12.15, έτος 19
    Βοηδρομιώνος 15η (πλήρης)
    Γυμνοσοφιστής ΖΑΡΜΑΝΟΧΗΓΑΣ
    Αυτή τη χρονιά , ο Γυμνοσοφιστής, αυτόν που ο Δίων ονομάζει Ζαρμάρος, και σύμφωνα με τον Στράβων, Ζαρμανοχηγὰς, αφού μυήθηκε στα μυστήρια αυτοπυρπολήθηκε κατά την επιστροφή του Αυτοκράτορα Αυγούστου στη Ρώμη.
  6. περίοδος 5.50, κύκλος, 19.12, έτος 79
    Βοηδρομιώνος 15η-23η (κοίλος)
    Ο Μάρκος Τύλλιος ΚΙΚΕΡΩΝ μυείται στα μυστήρια
  7. περίοδος 5.45, κύκλος 19.7, έτος 84
    Βοηδρομιώνος 15η-23η (πλήρης)
    Ο Ρωμαίος στρατιωτικός ΛΕΥΚΙΟΣ ΚΟΡΝΗΛΙΟΣ ΣΥΛΛΑΣ (Lucius Cornelius Sulla Felix) [Πλούταρχος Βίος Σύλλας 26.27]
  8. περίοδος 5.21, κύκλος 18.2, έτος 108
    Βοηδρομιώνος 15η-23η (κοίλος)
    Ο Ρωμαίος πολιτικός ΜΑΡΚΟΣ ΛΙΚΙΝΙΟΣ ΚΡΑΣΣΟΣ (Marcus Licinius Crassus Dives) μυείται κατά την επιστροφή του από την Ασία [Κικέρων περί Ρητόρων 2.88.360]
  9. περίοδος 4.5, κύκλος 13.5, έτος 200
    Βοηδρομιώνος 15η-23η (πλήρης)
    Ο Βασιλευς της Περγάμου, ΑΤΤΑΛΟΣ Α΄ μυείται στο πρώτο έτος του πολέμου μεταξύ των Ρωμαίων και του Φιλίππου [Titus Livius Patavinus 31.47]
  10. περίοδος 3.53, κύκλος 11.15, έτος 228
    Βοηδρομιώνος 15η-23η (πλήρης)
    Η χρονολογία της πρώτης εκστρατείας των Ρωμαίων κατά των Ιλλυρίων σύμφωνα και με το Αιολικό Ημερολόγιο.