Πέμπτη Μεσούντος Ελαφηβολιώνος

Διονύσια εν Άστει, Πάνδια, Ιερή Διός, Αθηνάς

Δεκάς Β

15. Δεκάτη πέμπτη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Ἑλαφηβολιώνος ΙΕ΄ (15η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 9ος

Δεκαήμερο Β΄, το Μέσο
ΙΕ΄. Η δεκάτη πέμπτη, πέμπτη μεσούντος, πέντε και δεκάτη, πέμπτη επί δέκα, πέμπτη επί δεκάτη

Γεγονότα

  • ΔΙΟΝΥΣΙΑ ΕΝ ΑΣΤΕΙ
  • ΛΗΞΙΣ ΔΡΑΜΑΤΙΚΩΝ ΑΓΩΝΩΝ
  • ΠΑΝΔΙΑ
  • ΙΕΡΗ ΔΙΟΣ
  • ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΘΥΣΙΑ ΣΤΟΝ ΚΡΟΝΟ
  • ΙΕΡΗ ΑΘΗΝΑΣ
  • ΔΙΧΟΜΗΝΙΣ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Ἡ ἑορτὴ Πανδια εἶναι πανάρχαια, πρὶν τὴν καθιέρωση τῶν Παναθηναίων. Ὑπῆρξε σημαντικὴ καὶ ἐτελεῖτο κατὰ τὴν Πανσέληνο τῆς Ἐαρινῆς Ἰσημερίας.
Ἀργότερα, καὶ λόγω τῆς καθιέρωσης τῶν Διονυσίων ἐν Ἄστει , ἡ ἑορτὴ τῶν Πανδείων ἔχασε τὴν πανάρχαια προγονικὴ σημασία της, ἐνσωματώθηκε στὰ Ἐν Ἄστει Διονύσια καὶ μεταφέρθηκε μὲ τὴν προσθήκη ἡμερῶν στὰ Διονύσια.
Μία προσφορά θυσία στον Κρόνο πραγματοποιείται την σημερινή ημέρα σε ιδιωτικό θυσιολόγιο τον 1ο αιώνα.
IG II2 1367, σειρές 23-26
Ελαφηβολιώνος ει Κρόνω πόπανον
Δωδεκόμφαλον καθήμενον επί…
…σεις βουν χοινικιαίον ανυπερθέ
Τως
Η 15η είναι πάντα ιερή για την Αθηνά:
-. . . εἰ δὲ πεντεκαιδεκάτη εἴη, ὅτι καὶ αὕτη τῆς Ἀθηνᾶς, καὶ ὅτι τέλειος ἐν τούτῳ ὁ κύκλος, καὶ εἰκὸς ἀνευδεῆ τὴν τοιαύτην εἶναι γένεσιν τοῦ ἀνδρὸς.
(Διονύσιος ὁ Ἀλικαρνασσεύς, Ρητορικά 243.1)
Τὸ ἀπόγευμα τῆς 14ης (15η μετὰ τὴν Δύση), σηματοδοτοῦσε τὴν Πανσέληνο ποὺ ἄρχιζε ἤδη νὰ διαφαίνεται στὸν Ἀττικὸ οὐρανὸ καὶ σήμαινε τὴν ὥρα τῆς λήξεως τῶν Διονυσίων ἐν Ἄστει και την έναρξη μιας άλλης παναρχαιας εορτής προς τιμήν του Διός.
ΠΑΝΔΙΑ Πάνδια
Στὸ Λεξικὸ τοῦ Ἠσυχίου ἀναφέρονται τὰ πὰνδ[ε]ια:
― Ἑορτὴ Ἀθήνησι.
Στὸ Σουΐδα ἐπίσης ἀναφέρεται:
ΥΠΟΘΕΣΙΣ ΤΟΥ ΟΜΗΡΟΥ ῬΑΨῼΔΙΑΣ Χ ΑΛΕΙΓΟΡΗΘΕΙΣΑ ΠΑΡΑ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΟΥ ΤΖΕΤΖΗ 55
― πανδεία: Ἑορτὴ τίς, Ἀθήνησι, μετὰ τὰ Διονύσια ἀγομένη.
― καὶ τὴν Σελήνην Ἀθηνᾶν ὠς πρὸς αὐτὸν (Πατέρα Ζεύς) κειμένην·
εἶς γὰρ αστὴρ ἡ Ἄρτεμις καὶ ἡ Ἀθηνά Σελήνη·
ὅθεν Διΐ τὴν Ἀθηνᾶν ἀντιουμένην λέγει.
(ΣΧΟΛΙΑ ΔΗΜΟΣΘΕΝΟΥΣ ΚΑΤΑ ΜΕΙΔΟΥ 517,9)
― Ὅτι Πάνδια ἡ Σηλήνη διὰ τὸ πάντοτε διεῖναι. Ὁ μὲν γὰρ Ἥλιος ἐν ἡμέρᾳ καὶ ἐν νυκτί.
― Πάνδειαν τὴν Σελήνην τινές. Καὶ ἴσως ἀπὸ τοοῦ πάντοτε διεῖναι. Τὸν μὲν γὰρ Ἥλιον ἐν ἡμέρᾳ μόνον θεωρεῖν ἔξεστι, τὴν δὲ Σελήνην καὶ ἐν ἡμέρα καὶ νύκτωρ.
(ΣΧΟΛΙΑ ΔΗΜΟΣΘΕΝΟΥΣ ΚΑΤΑ ΜΕΙΔΟΥ 517,9)
― [ Ἐν Διονύσου μετὰ τὰ Πάνδια]
Ἐν Διονύσου μὲν ἐν τῷ θεάτρῳ. Συνῆπτο γὰρ τῷ θεάτρῳ τὸ τέμενος.
Πάνδια δὲ οἱ μὲν Διὸς ἑορτὴν ἐνόμισαν, οἱ Πάνδιαν τὴν Σελήνη νομίζουσιν, ἴσως ἀπὸ τοῦ πάντοτε ἰέναι. Τὸν μὲν γὰρ Ἥλιον ἐν ἡμέρᾳ μόνῃ θεωρεῖν ἔξεστι, τὴν δὲ Σελήνην καὶ ἡμέρας καὶ νύκτωρ.
― Ἦγον οὖν καὶ τῆς Σελήνης ἑορτὴν μετὰ τὰ Διονύσια, ἐπειδὴ Διονύσου ἀδελφὴ ἡ Σελήνη, εἴπερ τὸν Διόνυσον καὶ Ἀπόλλωνα καὶ Ἥλιον καλοῦσιν, ἕνιοι δὲ παῖδα Σελήνης τὸν Διόνυσον.
― [Μετὰ τὰ Πάνδια] Πάνδια καὶ Πάντια ἡ Σελήνη, ὅτι πάντοτέ ἐστι καὶ λάμπει, ἔν τε νυκτὶ καὶ ἡμέρᾳ. Διόνυσον δὲ λέγει τὸν Ἥλιον ἦτοι τὸν Ἀπόλλωνα.
Ἡ ἑορτὴ αὐτὴ εἶναι πανάρχαια πρὶν τὴν καθιέρωση τῶν Παναθηναίων. Ὑπῆρξε σημαντικὴ καὶ ἐτελεῖτο κατὰ τὴν Πανσέληνο τῆς Ἐαρινῆς Ἰσημερίας.
Ἀργότερα, καὶ λόγω τῆς καθιέρωσης τῶν Διονυσίων ἐν Ἄστει , ἡ ἑορτὴ τῶν Πανδείων ἔχασε τὴν πανάρχαια προγονικὴ σημασία της, ἐνσωματώθηκε στὰ Ἐν Ἄστει Διονύσια καὶ μεταφέρθηκε μὲ τὴν προσθήκη ἡμερῶν στὰ Διονύσια.Ὁ Mommsen στὴν σελίδα 448, σημείωση 3, ὑποστηρίζει ὅτι εἶναι ἀδύνατο νὰ διαχωρίσουμε τὴν Πανσέληνο ἀπὸ τὴν θεότητα Πανδία.
Ὁ MacDowwell τοποθετεῖ τὴν ἑορτὴ στὶς 16 Ἑλαφηβολιῶνος (1990 σελ.227-228) καὶ ὁ Μikalson στὶς 17 Ἐλαφηβολιῶνος (1975, 137) ἀλλὰ αὐτὲς οἱ τοποθετήσεις ἀφοροῦν ἡμερομηνίες ὕστερης ἀρχαιότητος.
Ἡ Πάνδια εἶναι ἑορτὴ ποὺ ἐνσωματώθηκε μέσα στοὺς ἑορτασμοὺς τῶν Διονυσίων ἐν Ἄστει καὶ ἀποτελοῦσαν τὸ κομμάτι τῶν τελευταίων ἑορτασμῶν.
Οἱ ἑορτασμοὶ τοῦ Διονύσου Ἐλευθερέως ἄρχιζαν ἐπίσημα τὴν 10η στὴ Παντέλειαν τοῦ Διὸς καὶ ἔληγαν μὲ τὴν 15η Ἐλαφηβολιῶνος.
Στὴν κλασικὴ ἐποχὴ ἡ ἑορτὴ ἐτελεῖτο σὲ μία περιοχή, στὴν Πλώθεια καὶ δὲν ὑπάρχουν ἐνδείξεις συμμετοχῆς τῶν ἄλλων κοινοτήτων τῆς Ἀττικῆς.
Ἄλλοι ὑποστηρίζουν ὅτι σχετίζεται μὲ τὸν μυθικὸ βασιλέα Πανδίων καὶ τὴν πανδιονίδα φυλὴ ποὺ ἀποδεικνύει τὶς πανάρχαιες ρίζες τῆς ἑορτῆς.
(ΕΠΙΓΡΑΦΗ ΑΤΤΙΚΗ IG II² 1140)
― θεοί.ἐπὶ Μυστιχίδο ἄρχοντος· ἔδοξεν τῆι Πανδιονίδι φυλῆι· ἐν τῆι ἀγορᾶ[ι]τῆι μετὰ Πάνδια· Δημό[σ]τρατος εἶπε· ἐπαινέσ[α][ι] Δήμωνα Δημομέλος Π[α][ια]νιᾶ τὸν ἱερέα το̑ Παν[δί]ωνος καὶ στεφανῶσα[ι χρ]υσῶι στεφάνωι δικ[αιοσ]ύνης ἕνεκα τῆ̣ς̣ ἐς [τὴν φυ]λὴν καὶ δο̑ναι [αὐ][τῶι ἀτέ]λειαν τῶν ἐκ [τῶ][ν νόμων λ]ηιτοργιῶν [ἁπ][ασῶν ἐφ’ ὃ ἂ]ν ζῆι· ἐνγρά[ψ][αι δὲ τόδε τ]ὸ ψήφισμ[α τ][ὸς ἐπιμελητ]ὰς τὸς με̣[τὰ][․․․8․․․․ ἐς τ]ὸ ἱερὸ[ν τ][οῦ Πανδίονος].
(ΕΠΙΓΡΑΦΗ ΑΤΤΙΚΗ IG II² 1172)
― [κεφά]λαια·
[δη]μάρχωι Χ (1000)
[τα]μίαιν ἐς τὰ δι’ ἔτος ἱερὰ (5000)
[ἐ]ς τὸ Ἡρακλεῖον ΧΧ (7000)
[ἐ]ς Ἀφροδίσια ΧΗΗ (1200)
[ἐ]ς Ἀνάκια ΧΗΗ (1200)
[ἐ]ς τὴν ἀτέλειαν (5000)
[ἐ]ς Ἀπολλώνια ΧΗ (1100)
[ἐ]ς Πάνδια Η (600)

Close Menu