Πέμπτη Φθίνοντος Ποσειδεώνος

Αλωϊα, Ιερή Δημητρός, Διονύσου, Ποσειδώνος

Δεκάς Γ

26. Εικοστή έκτη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Ποσειδεώνος ΚΣΤ΄ (26η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 6ος

Δεκαήμερο Γ΄, το Φθίνον
ΚΣΤ΄. Ἡ εἰκοστή ἕκτη, ἡ πέμπτη φθίνοντος, ἡ εἰκὰς ἕκτη

Γεγονότα

  • ΑΛΩΪΑ (ΕΛΕΥΣΙΝΙΑ ΕΟΡΤΗ)
  • ΙΕΡΗ ΔΗΜΗΤΡΟΣ,ΔΙΟΝΥΣΟΥ, ΠΟΣΕΙΔΩΝΟΣ
  • ΙΕΡΑ ΠΟΜΠΗ ΠΟΣΕΙΔΩΝΟΣ
  • ΠΑΝΝΥΧΙΣ
  • ΠΑΤΡΙΟΣ ΑΓΩΝ
  • ΠΥΡΑ ΑΛΩΪΩΝ
  • ΗΜΕΡΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Τη σημερινή ημέρα πραγματοποιείται η εορτή των Αλώϊων.
Ο Φώτιος στο Λεξικό του μας εδραιώνει την ημέρα:
ΦΩΤΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ
― Ποσειδεώνος πέμπτη φθίνοντος· εορτή εστιν Αττική.
Ο μήνας του εορτασμού επιβεβαιώνεται από τον Αρποκρατίων (Αλώα), ο οποίος παραπέμπει στον Φιλοχόρο ως την αρχική πηγή, και σύμφωνεί με την επιγραφή IG²ΙΙ 1672, σειρές 124, που αναφέρει ένα κατάλογο με έξοδα για τα Αλώα στη πέμπτη πρυτανεία το 4ο112ηςΟλ [-329].
IG²ΙΙ 1672, σειρές 124
― ξύλα εἰς Ἁλῶια, τάλαντα ∶ΠΔ.ΔΠΙΙ.
ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΑΝΕΚΔΟΤΑ 208.22
-Αλώα. Εορτή τις αλώα, προσαγορευθείσα από της αλοήσεως των καρπών.
ΑΛΚΙΦΡΩΝ Επ. 1.33 παρ. ΛΟΥΚΙΑΝΟΣ 3.280
-Αλώα δ’ ήν, καπί την παννυχίδα πάσαι, ώσπερ ην εικός, παρ ημίν.
ΑΝΕΚΔΟΤΑ.381.14, ΣΟΥΪΔΑΣ,ΦΙΛΟΧΟΡΟΣ, ΑΡΠΟΚΡΑΤΙΩΝ
-Εορτή εστιν Αττική τα Αλώα, ην φησι Φιλόχορος ονομασθήναι απο του τοτε τους ανθρώπους τας διατριβάς ποιείσθαι περί τας άλως. άγεσθαι δε φησιν εν τω περί εορτών Ποσειδεώνος.
ΑΝΕΚΔΟΤΑ.384.31, ΣΟΥΪΔΑΣ, ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΙΛ Ι 530.772,27, ΦΙΛΟΧΟΡΟΣ, ΑΡΠΟΚΡΑΤΙΩΝ
-Αλώα, εορτή Δημητρός και Διόνυσου. προσαγορεύεται δε διά το ταις απαρχαίς, ταις από της άλω, τότε καταχρήσασθαι, φέροντας εις Ελευσίνα. ή επεί εν άλωσιν έπαιζον εν τη εορτή. ήγετο δε επί συγκομιδή των καρπών εορτή αλώα, εν η και Ποσειδώνος πομπή.
Η ΕΟΡΤΗ
Τα Αλώϊα, της 26ης του Ποσειδεώνος, περιλαμβάνουν πομπή για τον Ποσειδώνα (Παυσ. Aττ. α. 76), αλλά δεδομένου ότι αυτή η Ελευσίνια εορτή, απευθυνόταν, πιο εμφανώς στη Δήμητρα και στο Διόνυσο ([Δημ.] 59 Νεαίρας 116-17, IGII² 949 6-8., 34-5 ως έχει αποκατασταθεί. 1299. 9-10, 22-4), τα ειδικά χαρακτηριστικά της θα είναι δύσκολο να ερμηνευτούν, σε σχέση με τις άλλες εορτές του Ποσειδώνος.
IGII² 949 6-8
― υπὲρ ων ἀπαγγέλλει ὁ δήμαρχος ὁ Ελευσινίων υπὲρ των θυσι-
ων ων εθυσεν τοις τε Ἁλώιοις καὶ τοις Χλοίοις τει τε Δήμητρι καὶ τει
Κόρει καὶ τοις αλλοις θεοις οις πάτριον ην, συνετέλεσεν δὲ καὶ τὴν των
Καλαμαίων θυσίαν καὶ τὴν πομπὴν εστειλεν κατὰ τὰ πάτρια μετὰ
τοῦ ἱεροφάντου καὶ τῶν ἱερειων προσδαπανήσας εἰς ταυτα πάντα ου-
κ ὀλία ἐκ των ιδιων, καὶ απαγγέλλει γεγονέναι τὰ ιερὰ καλὰ καὶ σωτήρια·
Η εορτή με το όνομα Αλώϊα, δεν μαρτυρείται πουθενά αλλού εκτός από την Ελευσίνα, εδώ τα Αλώϊα παρατίθενται με δύο άλλες εποχιακές εορτές της θεάς Δήμητρος, της Χλοϊας και της Καλαμαίας (IGII² 949), αλλά όσον αφορά άλλους Αττικούς δήμους που τηρούν τις εποχιακές εορτές της θεάς Δήμητρας δεν γνωρίζουν τίποτα για τα Αλώϊα – ούτε όμως μπορούμε να σημειώσουμε κάποια άλλη εορτή που συσχετίζει τη Δήμητρα, τον Διόνυσο, και τον Ποσειδώνα.
Υπό αυτές τις συνθήκες, είναι λογικό να συμπεράνουμε ότι τα Αλώϊα, είναι μια ιδιαίτερη εξέλιξη, λόγω της φήμης της Ελευσίνας, συνδυαζόμενα με συγκεκριμένες τελετές της Δήμητρας στις τοπικές εκδόσεις των δύο εορτών που εορτάζονταν ευρέως κατά το μήνα Ποσειδεώνα, τα Διονύσια εν Αγροίς και τα Ποσίδεια.
Από την ύστερη αρχαϊκή περίοδο οι Ελευσίνιες εορτές άρχισαν να επισκιάζουν τις ισοδύναμες τελετές στην Αθήνα και των άλλων περιοχών της Αττικής και είχαν διαμορφωθεί έτσι ώστε να προσφέρουν μια ευρύτερη απήχηση, ένα παράδειγμα είναι τα Ελευσίνια Προηρόσια, που συνδύαζαν μια ικεσία της Δήμητρας στο Ράριο πεδίο με μια ικεσία του Απόλλωνος στο Δαφνί (Ευρ. Ικετ.. 28-31, 1196-1212, IGII² 1363). Ως εκ τούτου, έχουμε το δικαίωμα να συγκρίνουμε τα Αλώϊα με την εορτή του Ποσειδώνος την ίδια εποχή.
Ο Ποσειδώνας συνδέεται και με άλλους τρόπους με το περιβάλλον και την εποχή των Αλώϊων. Οι εορταστές έφεραν θύματα που θυσιάζονταν στην εσχάρα, του περιβόλου της Ελευσίνας (Δημ. 59 Νεαίρας 116), και ένας χορηγός της εορτής ανταμειβόταν με ένα άγαλμα και μια στήλη στον περίβολο του ιερού του
(IGII² 1299.28,78).
IGII² 1299.28
― καὶ στῆσαι ἐν Ἐλευσῖνι ἐν τῆι αὐλεῖ τοῦ ἱεροῦ· v ἀνειπεῖν δὲ τὸν στέφανον
καὶ τὴν ἀνάθεσιν τῆς εἰκόνος Ἁλώιων τε τῶι πατρίωι ἀγῶνι
IGII² 1299.78
― εἰς τὸν δῆμον τὸν Ἀθηναίων καὶ τὸν δῆμον τὸν Ἐλευσινίων· καὶ ἀνει-
πεῖν τὸν στέφανον τοῦτον Ἁλώιων τῶι πατρίωι ἀγῶνι.
Δεδομένου ότι η περιφραγμένη περιοχή γύρω από το Τελεστήριο δεν ήταν το κατάλληλο μέρος για τη γενική εορτή των Αλώϊων, ο περίβολος της εορτής ήταν ο εξωτερικός χώρος, εκτός των Μεγάλων Προπυλαίων, και η εσχάρα ήταν μια μεγάλη εστία-βωμός που εξακολουθεί να υπάρχεί και σήμερα μέσω ρωμαϊκών αντιγράφων.
Η ΠΑΝΝΥΧΙΣ
Όλα τα στοιχεία μας δεικνύουν τα Αλώϊα ως μια εορτή γονιμότητας και μια ευκαιρία για τη γενική απόλαυση. Σε μια γιορτή του τέλους του τρίτου αιώνα, μια γενική πανήγυρις «όλων των πολιτών» της Ελευσίνας (IG II 2 1299. 11-14), οι γυναίκες, και κυρίως οι εταίρες, αφιέρωναν τον χρόνο τους στην εορτή, χωρίς την ανδρική συντροφιά ([Δημ.] 59 Νεαίρας 116, Λουκ. Διαλ. 1.1, 7.4, Αλκιφ. 2,371, 4.6.3, 4.14.8, 4.18.4, 17). Εκεί πραγματοποιόταν ένας παραδοσιακός διαγωνισμός – «ο πάτριος αγών των Αλώϊων» (IG II 2 1299.29,77) ο οποίος μπορεί να μην ήταν μια επίπονη αθλητική δραστηριότητα αλλά μία ακόμη μικρή περίοδο ευθυμίας και γλεντιού. Οι πληρέστερες λεπτομέρειες της τελετουργίας παρέχονται από ένα σχόλιο στον Λουκιανό (σσ. 279-81 Rabe), όπου γίνονται για να εξυπηρετήσουν μια θεωρητική εξήγηση της εορτής, δηλαδή, ως έναν έπαινο στη αναπαραγωγική ώθηση που μεταδίδεται από τον οίνο και τον Διόνυσο, τα οποία δεν αναιρούνται, και σύμφωνα με τη γενική εικόνα και σε άλλες πηγές, μπορεί να γίνουν αποδεκτά ως μαρτυρία κάποιου αρχαίου φιλοσόφου, ενδεχομένως, του Θεόφραστου, ο οποίος ήταν καλά εξοικειωμένος με την αθηναϊκή ζωή. Το σχόλιο περιγράφει, «τελετή τις. . . γυναικών» -μια ιεροτελεστία των γυναικών-.
Οι αρχές της πόλης παρέχουν στις γυναίκες κρασί και άφθονο φαγητό, συμπεριλαμβανομένων κέικ σε σχήμα φαλλού και αιδοίου, στη συνέχεια να αποσύρονται σε μια άλλη συγκέντρωση έξω, η οποία προφανώς είναι οργανωμένη από τους άνδρες.
Εκεί οι γυναίκες, απομονώνονται, και κρατούν ψηλά τα ομοιώματα του φαλλού και του αιδοίου (ίσως και τα κέικ ή τα άλλα αντικείμενα αλλά δεν είναι σαφές), και ανταλλάσουν υβριστικά πειράγματα μεταξύ τους ή πειράζονταν με ασύδοτες προτάσεις. Αυτή η τελετή ονομαζόταν Παννυχίς (Alciphr. 4.6.3), και φαίνεται ότι οι γυναίκες τελετουργούσαν όλη τη νύχτα μαζί και στη συνέχεια ,την επόμενη μέρα, ενώνονταν πάλι με τους άνδρες.
Αγγεία που βρέθηκαν πιστεύεται ότι απεικονίζουν τα Αλώϊα, και δείχνουν γυναίκες να τείνουν σε φαλλούς :
Ένας μεγάλος φαλλός που μεταφέρεται από μια γυμνή γυναίκα (Βερολίνο αρ 3206, ARV2 551,10.), ή ένας άλλος που τοποθετείται κατακόρυφα στο έδαφος από δύο γυναίκες, η μία είναι γυμνή (Ρώμη, το Villa Giulia 50404, ARV2 1565.1), ή σε ένα άλλο αγγείο όπου εκεί τέσσερις φαλλοί στέκονται στο έδαφος και μία γυναίκα πασπαλίζει με κάτι που δεν μας είναι γνωστό (Λονδίνο 819, ARV2 1.137,25).
Η ΝΥΚΤΕΡΙΝΗ ΠΥΡΑ ΤΩΝ ΑΛΩΪΩΝ
Μια άλλη πτυχή της εορτής αποκαλύπτει ένα στοιχείο στις Ελευσίνιες επιγραφές του -329 / 8. – μια πολύ μεγάλη ποσότητα καυσόξυλων και προσαναμμάτων προορίζονται για τα Αλώϊα (IG II² 1672 124-6). Από αυτό το στοιχείο μπορούμε να συμπεράνουμε ότι κατά τη διάρκεια της νύχτας, και ενώ οι γυναίκες δειπνούσαν , έπιναν και αστειεύονταν, οι άντρες ασχολούνταν με το άναμμα μιας μεγάλης πυράς, ή αλλιώς με το άναμμα μεγάλου αριθμού πυρών . Αυτό την κάνει μια εορτή πυράς, μια ιεροτελεστία ανάλογη με το χειμερινό ηλιοστάσιο.
Το έθιμο εξηγεί το μοναδικό όνομα των Αλώϊων. Κοντά στον εξωτερικό περίβολο της Ελευσίνος ο Παυσανίας είδε «το λεγόμενο αλώνι, άλως, του Τριπτόλεμου» (1.38.6).
Παρά την εξήγηση που δίνουν ο Nilsson, ο Deubner και μερικοί άλλοι, οι οποίοι συνδέουν τα Αλώϊα με «καλλιεργημένα χωράφια», μία καλά βεβαιωμένη έννοια της Ιωνικής λέξης «αλωή», ως παράγωγο του αττικού «άλως», για την αττική γιορτή Αλώϊα, δεν μπορεί να σημαίνει τίποτε άλλο παρά «τελετές στα αλώνια». Εδώ το αλώνι δεν τίθεται σε κανονική χρήση, διότι η εορτή πραγματοποιείται έξι μήνες μετά το αλώνισμα. Το αλώνι ήταν το καλύτερο μέρος για τη νυκτερινή πυρκαγιά.
Στη Δελφική εορτή-πυράς Σεπτήρια, το ξύλινο «παλάτι» που προορίζονταν για καύση κατασκευάζονταν «γύρω από το αλώνι», (Πλούτ.Περ. Ε. Δελφ.. 15, 418a-b), δηλαδή η κυκλική περιοχή απέναντι από την αθηναϊκή Στοά, η οποία ήταν επίσης η αφετηρία για ορισμένες πομπές. Μία από τις εξηγήσεις των Αλώϊων που προσφέρονται από τον Παυσανία, τον Αττικιστή, η οποία δεν είναι πολύ μακριά από τη σωστή εξήγηση: επεί εν άλωσιν έπαιζον εν τηι εορτήι.
Αυτή ήταν η Ελευσίνια έκδοση της εορτής του ηλιοστασίου. Η «πομπή» για τον Ποσειδώνα, η οποία πιστοποιείται από τον Παυσανία τον Αττικιστική, έλαβε χώρα στην έναρξη της εορτής, και έφερνε τους πιστούς στον εξωτερικό περίβολο και το ναό του Ποσειδώνα Πατρός. Ο σχολιαστής του Λουκιανού,αρχίζει την περιγραφή του με τα πειράγματα των γυναικών, με τη φράση «μόναι δε γυναίκες εισπορευόμεναι», και ως εκ τούτου προτείνει ότι σε αυτό το στάδιο οι γυναίκες έμπαιναν στον ιερό περίβολο, ενώ οι άνδρες παρέμεναν απ΄έξω. Στη συνέχεια, πραγματοποιόταν η Τελετή των γυναικών ή η Παννυχίδα, και το άναμμα της πυράς στο αλώνι, και την επόμενη μέρα το μικτό ξεφάντωμα των ανδρών και των γυναικών, με τη θυσία και γλέντι.
Μια συνελευση της Εκκλησίας του δημου, -125/4, εδραιώνει τν σημερινή ημέρα ως ημερα συνελευσεων της Εκκλησίας του δήμου.
IG II² 1003, Σειρες 1-3:
― ἐπὶ Ἰάσονος ἄρχοντος ἐπὶ τῆς Ἀντιοχίδος ἕκτης πρυτανείας ἧι Ἀθηνόδωρος
Ἀναξικράτους Ἐλευσίνιος ἐγραμμάτευεν· Ποσιδεῶνος πέμπτει μετ’ εἰκάδας, τρί
τει καὶ δεκάτει τῆς πρυτανείας· ἐκκλησία ἐν τῶι θεάτρωι· τῶν προέδρων ἐπεψή-
φιζεν Θεόδοτος Θεοδότου Κηφισιεὺς καὶ συμπρόεδροι·
ἔδοξεν τῶι δήμωι·
Καράιχος Καραίχου Ἁλαιεὺς εἶπεν· ὑπὲρ ὧν ἀπαγγέλλουσιν οἱ πρυτάνεις τῆς
Ἱπποθωντίδος ὑπὲρ τῶν θυσιῶν ὧν ἔθυον

Close Menu