Ογδόη Ισταμένου Πυανεψιώνος

Ιερή Ποσειδώνος, Θησέως, Θησεία, Κυβερνήσια

Δεκάς Α

8. Ογδόη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Πυανεψιώνος Η΄ (8η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 4ος

Δεκαήμερο Α΄, το Ιστάμενο
Η΄. Η ὀγδόη, ὀγδόη ἱσταμένου

Γεγονότα

  • ΠΟΣΕΙΔΩΝΟΣ
  • ΘΗΣΕΩΣ
  • ΤΑ ΘΗΣΕΙΑ 
  • ΙΕΡΗ ΠΟΜΠΗ
  • ΛΑΜΠΑΔΗΦΟΡΙΑ
  • ΑΘΛΑ
  • ΜΕΓΙΣΤΗ ΘΥΣΙΑ ΣΤΟΝ ΘΗΣΕΑ, ΟΓΔΟΑΙΟΝ
  • ΚΥΒΕΡΝΗΣΙΑ
  • ΠΟΣΕΙΔΩΝΟΣ ΙΠΠΟΔΡΟΜΙΟΥ
  • ΥΠΕΡ ΝΑΥΣΕΙΡΟΥ -ΝΑΥΣΙΘΟΟΥ
  • ΦΑΙΑΚΟΣ, ΤΕΥΚΡΟΥ
  • ΘΥΣΙΑ ΑΜΑΖΟΝΩΝ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Τα Θήσεια

Ο Πλούταρχος καταγράφει την σημερινή ημέρα ως την ημέρα που πραγματοποιείται η μεγαλύτερη θυσία αφιερωμένη στον Θησέα:
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ ΘΗΣΕΥΣ 36
― Θυσιαν δε ποιουσιν αυτω (Θησει) την μεγιστην ογδοη Πυανεψιωνος).

Οι θυσίες στα Θήσεια, για τον ήρωα Θησέα την ημέρα του εορτασμού του, την όγδοη του Πυανεψιώνος, αρχικά χρηματοδοτούνται από τις ευγενείς οικογένειες που προέρχονται από τους δεκατέσσερεις νέους που σώθηκαν από το λαβύρινθο στην Κρήτη από τον Θησέα. Μετά τον -4ο αιώνα τα Θήσεια χρηματοδοτούνται και με ειδικό φόρο. Το κράτος είχε πάρει τον έλεγχο της εορτής μετά την επιστροφή των οστών του ήρωος. Η ετήσια πλέον πολιτειακή εορτή εορτάζεται με πομπή και θυσίες, καθώς και άθλα από τη στιγμή που ο Κίμων επέστρεψε στο οίκο των Αθηνών με τα λείψανα του Θησέα. Ο Ευριπίδης είχε κερδίσει αθλητική νίκη στα Θήσεια όταν ήταν έφηβος. Τον -3ο αιώνα, τα Θήσεια περιλαμβάνουν πομπή εφήβων, άθλα και λαμπαδηδρομία.

Στα Θήσεια εορτάζονται σήμερα, την 8η ισταμένου του Πυανεψιώνος μηνός, την παραμονή της εορτής θυσιάζεται ένας κριός στον παιδαγωγό του Θησέως τον Κοννίδα (Πλούταρχος Θησεύς 4).

Αυτές οι τιμές αποδίδονται για τα παιδικά του χρόνια,  τα οποία τα άφησε πίσω του για πάντα, πριν οι Αθηναίοι να εορτάσουν  τη μετάβασή του στον ενήλικο κόσμο την ημέρα των Θησείων. Τα Θήσεια εορτάζουν  τη νέα του θέση ως ώριμος πολεμιστής, βασιλιάς και ως τιμώμενος  ήρωας με επαναφορά των ιερών οστών στην πόλη στην οποία τελέστηκε η μετάβαση του ήρωος, από Έφηβο σε άνδρα. Ο Πλούταρχος περιγράφει και τα τρία γεγονότα ταυτόχρονα· στα Ωσχοφόρια ο Θησέας εορτάζεται για  την επιστροφή του ως άνδρας πολεμιστή αλλά μνημονεύεται και ο θάνατος του πατέρα του, ενώ ταυτόχρονα ιδρύει τη δική του ήρωα λατρεία! (Πλούταρχος, Θησεύς, 23).  Όταν εισήχθη η πρακτική της Εφηβικής στρατιωτικής θητείας, οι Έφηβοι στα Θήσεια αγωνίζονται σε αγώνες λαμπαδηδρομιών, αγώνες οπλιτοδρομιών με πλήρη πανοπλία και αγώνες ακοντίου.

Η παρουσία αυτών των αγώνων στην εορτή  είναι ένα ακόμη μνημείο των παλαιότερων μυήσεων των αθηναϊκών φυλών που επέζησαν μέσα από τη μετατροπή τους σε μια καθαρά πολιτική και στρατιωτική μύηση  Εφήβων. Η εορτή, όπως είναι φυσικό, είναι απλώς μια περίπλοκη εκδοχή της  θυσίας του ήρωος αλλά η συμμετοχή των Εφήβων μας υπενθυμίζει ότι ο μύθος του Θησέα, από τη γέννησή του μακριά από την Αθήνα έως την επιστροφή του από την Κρήτη, είναι πραγματική  αθηναϊκή ιστορία για την μύηση των εφήβων στα πάτρια εδάφη και στους θεούς του τόπου όπου εκεί θα γεννηθούν, εκεί θα ζήσουν ως παίδες, εκεί θα πολεμήσουν ως έφηβοι και άνδρες για υπερασπιστούν αυτόν τον τόπο των πάτριων οίκων των πατέρων τους, των γυναικών τους και των παιδιών τους έτσι ώστε να αποτελέσουν οι ίδιοι το ηρωϊκό πρότυπο για τις νέες γενιές των Ελλήνων που θα έρθουν.

Η «Ογδοαίον» θυσία σχετίζεται τον εορτασμό των Θησείων, όπου από την επιγραφή IG II2 1496, σειρές 133-136, διαφαίνεται ότι λαμβάνει χώρα μεταξύ των Ασκληπιείων (Βοηδρομιώνος 17η ή 18η) και των Διονυσίων του Πειραιώς (Ποσειδεών):
εξ Ασκληπιειων παρα βοωνων: Χ
εχ Θησεων παρα ιεροποιων: ΧΗΠΔΔΔΗΗΗ
εγ Διονυσιων των εμ Πειραιει


Οι εορτασμοί για τα Θήσεια φαίνονται πολυάριθμοι για να τελεστούν σε μια μόνο ημέρα, αλλά δεν υπάρχει καμμία απόδειξη για να καθορίσουμε και να συμπεριλάβουμε και άλλες ημέρες στον εορτασμό.


Θυσία στις Αμαζόνες

Η προσφορά στις Αμαζόνες που καταγράφεται από τον Πλούταρχο, ίσως να πραγματοποιόταν σήμερα κατα πάσα πιθανότητα ή το πρωί της προηγουμένης, λίγο πριν τη δύση της αλλαγής της ημέρας:
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ ΘΗΣΕΥΣ 27
― ή τε γινομενη παλαι θυσια ταις Αμαζοσι προ των Θησειων.


Τα Κυβερνήσια

Μετά την σημερινή δύση του ηλίου η αλλαγή της ημέρας αλλά οι εορτασμοί με το πρώτο φως της ημέρας), θα εορτάσουμε τα Θήσεια αλλά και τα Κυβερνήσια.
Τα Κυβερνήσια περιλαμβάνουν μια ομάδα ηρώων και Θεών, και είναι αφιερωμένα στον Ποσειδώνα Ιπποδρόμιο και σχετίζονται με τον Θησέα και με ήρωες που ανήκουν σε Φαληρικές λατρείες.
Τα Κυβερνήσια σηματοδοτούν, μετά την επιστροφή του Θησέως στην Αθήνα, το «κλείσιμο» της ναυσιπλοϊας στην Αττική για την περίοδο του χειμώνα.
Ο τιμώμενος θεός στα Κυβερνήσια είναι ο Ποσειδών Ιπποδρόμιος και οι ήρωες Ναύσειρος Ναυσίθοος, Φαίαξ, Τεύκρος.
Ο τόπος της λατρείας είναι το Φάληρο, κοντά στο ιερό του Σκίρου (Φιλόχορος 328 θρ., Πλουτ. Θησ. 17.6). Στο διάταγμα των Σαλαμινίων διαφαίνεται ο ιππόδρομος των Εχελιδών ο τόπος της λατρείας στο Φάληρο.
Τα Κυβερνήσια εορτάζονται προς τιμήν τους. Το γένος των Σαλαμινίων θυσιάζει προς τιμήν τους τον μήνα Βοηδρομιώνα και οι Αθηναίοι αύριο.
Ο Ναυσίθοος-Ναύσειρος είναι ο υιός του Ποσειδώνος και της Περίβοιας (που σχετίζεται με τον Θησέα) και πατέρας του Αλκίνοου.
Ο Φαίαξ είναι ο πρωρεύς του Θησέως και ο Ναυσίθοος-Ναύσειρος ο κυβερνήτης του Θησέως στο ταξίδι της επιστροφής από την Κρήτη.
Το ιερό του Τεύκρου βρίσκεται κοντά στα ιερά του Σκίρου του Ανδρόγεου (υιού του Μίνωος) του Ναυσείρου-Ναυσίθοου και Ποσειδώνος Ιπποδρομίου:


ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ ΘΗΣΕΥΣ
― Μαρτυρει δε τουτοις ηρωα Ναυσιθοου και Φαιακος εισαμενου Θησεως Φαληροι προς τω του Σκιρου ιερω, και την εορτην τα Κηβερνησια φησιν εκεινοις τελεισθαι.


Στὴ σημερινὴ ἡμέρα τελεῖται ἡ καθιερωμένη ἑορτὴ πρὸς τιμὴν τοῦ Ποσειδῶνος καὶ τοῦ ἥρωος Θησέως.
Ὁ Πρόκλος σχολιάζοντας τὸν Ἡσίοδο μᾶς βεβαιώνει ὅτι ἡ ὀγδόη ἦταν ἱερὴ γιὰ τὸν Ποσειδῶνα:
τὴν ὀγδόην τοῦ μηνὸς Ποσειδῶνος ἱεράν.
ΠΡΟΚΛΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΗΣΙΟΔΟΥ ΕΡΓΑ ΗΜΕΡΑΙ 770
« δικαιολογημένα επαινεί την ογδόη και την ενάτη ως τελεσφόρες, γι αυτό τίθενται επικεφαλής των ανθρώπινων πράξεων.
Γιατί η πρώτη έλαβε όλες τις διαστάσεις καθώς είναι ο κύβος της δυάδας και η πρώτη πουπραγματοποίησε την τριπλή πρόοδο· η δεύτερη έλαβε πρώτη τη μορφή του τετργώνου από περιττό αριθμό, καθώς τη γέννησε η τριάδα.
Γι αυτό και επιφέρουν την ολοκλήρωση σε όσα γίνονται κατά τη διάρκεια τους, η πρώτη επειδή έλαβε την πληρότητα των διαστάσεων, και η άλλη επειδή γεννήθηκε από τέλειο αριθμό»
ΠΡΟΚΛΟΣ , ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΗΣΙΟΔΟ ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΕΣ 772-773
Ὁ Πλοὺταρχος καταγράφει ὅτι οἱ Ἀθηναῖοι τιμοῦσαν τὸν Ποσειδῶνα αὐτὴν τὴν ἡμέρα γιὰ ὅλους τοὺς μῆνες , τὸ οποῖο ἐπιβεβαιώνεται, κατὰ ἕνα μέρος, καὶ ἀπὸ μία ἀττικὴ ἐπιγραφὴ ἰδιωτικοῦ θυσιολογίου μηνὸς Ποσειδεῶνος, ποὺ χρονολογεῖται ἀνάμεσα στὴν 220η μὲ τὴν 240η Ὀλυμπιάδα (+1ος περίπου αἰὼν) :
― καὶ γὰρ Ποσειδῶνα ταῖς ὀγδόαις [οἱ Ἀθηναῖοι] τιμῶσιν. ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ ΘΗΣΕΥΣ 36
― Ποσειδεῶνος η’ἱσταμένου πόπανον χοινικιαῖον δωδεκόνφαλον καθήμενον Ποσιδῶνι χαμαιζήλω νηφάλιον IG II2 1367 16-18
Ἀρκετὲς πηγὲς καθιερώνουν ὅτι ὁ γυιὸς τοῦ Ποσειδῶνος, ὁ Θησεὺς ἐπίσης λάμβανε τιμὲς ἀπὸ τοὺς Ἀθηναίους αὐτὴ τὴν ἡμέρα γιὰ ὅλους τους μῆνες. Ἐδῶ πρέπει νὰ σημειωθεῖ ὁ Αἰγέας ὁ πραγματικὸς πατέρας τοῦ Θησέως, ἀπὸ τὴν ἀρχαιότητα ἐθεωρεῖτο ὑπόσταση κατὰ μία ἔννοια τοῦ Ποσειδῶνος . Κατὰ τὸ μύθο ὁ Αἰγέας, δὲν εἶχε παιδιὰ καὶ ἔκανε μὲ τὴ βοήθεια τῆς Μήδειας ἕναν γυιό, τὸ Θησέα. Μητέρα τοῦ Θησέα ἦταν ἡ Αἴθρα. Ὁ Θησέας ἦταν καὶ γυιὸς τοῦ Ποσειδώνα, ποὺ πλαγίασε τὴν ἴδια νύχτα μὲ τὴν Αἴθρα, ὅπως καὶ ὁ Αἰγέας. Ὁ Θησέας μεγάλωσε, κι ἀφοῦ ἀπέδειξε τὴ βασιλική του καταγωγὴ καὶ τὴ θεϊκή του δύναμη, μὲ τὸν τρόπο ποὺ οἱ μύθοι περιγράφουν, πῆρε τὸ θρόνο τοῦ Αἰγέα, ὅταν αὐτὸς αὐτοκτόνησε νομίζοντας πὼς ὁ γυιὸς τοῦ σκοτώθηκε ἀπὸ τὸ Μινώταυρο, ἔτσι ὁ Θησέας γυιὸς τοῦ Ποσειδῶνος :
―Θυσίαν δὲ [οἱ Ἀθηναῖοι] ποιοῦσιν αὐτῷ [Θησεῖ] τὴν μεγίστην ὀγδόῃ Πυανεψιῶνος, ἐν ἧ μετὰ τῶν ἠϊθέων ἐκ Κρήτης ἐπανῆλθεν. οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ταῖς ἄλλαις ὀγδόαις τιμῶσιν αὐτὸν, ἤ διὰ τὸ πρῶτον ἔκ Τροιζῆνος ἀφικέσθαι τῇ ὀγδόῃ τοῦ Ἑκατομβαιῶνος, ὡς ἱστόρηκε Διόδωρος ὁ περιηγητής.
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ ΘΗΣΕΥΣ 36
―Ταῖς ὀγδόαις τὰ Θησεῖα ἦγον, καὶ ἀνεῖτο ἡ ὀγδόη πᾶσα τῷ Θησεῖ. ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΣΧΟΛΙΑ ΠΛΟΥΤΟΥ 627
― ἔξω των ἑορτῶν ἱεραὶ τινὲς τοῦ μηνὸς ἡμέραι νομίζονται Ἀθήνησι θεοῖς τισίν, οἶον νουμηνίαν καὶ ἑβδόμη Ἀπολλωνι τετρὰς Ἑρμῆ καὶ ὀγδόη Θησεῖ. ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΣΧΟΛΙΑ ΠΛΟΥΤΟΥ 1126
Ἡ θυσία στὸν Θησέα ὀνομαζόταν :
― ὀγδοαῖον : θυσία παρὰ Ἀθηναίοις τελούμενη Θησεῖ.
ΗΣΥΧΙΟΣ
Οἱ ἀποδείξεις καθιερώνουν λοιπὸν ὅτι αὐτὴ ἡ ἡμέρα ἦταν ἱερὴ γιὰ τὸν Ποσειδῶνα καὶ τὸν γυιό του, τὸν Θησέα. Ὁ Ποσειδών καὶ ὁ Θησέας ὅμως δὲν κατέχουν τὴν ὀγδόη ἡμέρα κατὰ ἀποκλειστικότητα ἱερὴ γιὰ αὐτοὺς διότι ειδαμε ὅτι ἡ ὀγδόη Ἐλαφηβολιῶνος ἦταν ἀφιερωμένη καὶ στὸν Ἀσκληπιὸ ὁ οποίος λάμβανε μιὰ θυσία πρὸς τιμήν του ἀπὸ τούς Ἀθηναίους, ἐπίσης στὸ θυσιολόγιο τῆς Μεγάλης Δημαρχίας τῆς Ἐρχιᾶς, τὴν ὀγδόη Γαμηλιῶνος ἀποδίδονται θυσίες πρὸς τιμὴν τοῦ Ἀπόλλωνος Ἀποτροπαίου, Ἀπόλλωνος Νυμφηγέτου καὶ τῶν Νυμφῶν:
― Ἔτι δὲ τοῖς θεοῖς ἀπεικάζων ὡς Ἀπόλλωνα μὲν τὴν μονάδα οὖσαν, Ἄρτεμιν δὲ τὴν δύαδα, τὴν δὲ ἑξάδα γάμον καὶ Ἀφροδίτην, τὴν δὲ ἑβδομάδα καὶ Καιρὸν καὶ Ἀθηνᾶν, Ἀσφάλιον δὲ Ποσειδῶνα τὴν ὀγδοάδα, καὶ τὴν δεκάδα παντέλειαν. ΣΤΟΒΑΙΟΣ ΠΕΡΙ ΠΥΘΑΓΟΡΟΥ, ΕΚΛΟΓΑΙ ΦΥΣΙΚΑΙ 1.20.210 ΑΝΩΝ