Ογδόη Φθίνοντος Μαιμακτηριώνος

Δεκάς Γ

23. Εικοστή τρίτη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Μαιμακτηριώνος ΚΓ΄ (23η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 5ος

Δεκαήμερο Γ΄, το Φθίνον
ΚΓ΄. Ἡ εἰκοστή τρίτη, ἡ ὀγδόη φθίνοντος, ἡ εἰκὰς τρίτη

Γεγονότα

  • ΠΟΜΠΑΙΑ, επίσημη αττική καθάρσια εορτή
  • ΜΕΙΛΙΧΙΟΥ ΔΙΟΣ
  • ΚΑΘΑΡΜΟΙ
  • ΔΙΟΣ ΚΩΔΙΟΝ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Για τον Δία Μειλίχιο τελείται μια πομπή στο τρίτο, το φθίνον δεκαήμερο του μηνός και ονομάζεται Πομπαία. Φαίνεται ότι είναι μια πομπή που περιέχει έναν «μαγικό» καθαρμό και περιφέρεται το «Διός Κώδιον». Ένα φρεσκογδαρμένο δέρας με μαύρο μαλλί που προέρχεται από έναν κριό θυσιάζεται για τον Δία Μειλίχιο, η σύνδεσή του όμως με τον θεό είναι δευτερεύουσα. Εκτός από το δέρας , και ένα κηρύκειο φαίνεται επίσης να μεταφέρεται στην ίδια πομπή που, όπως και το δέρας, έχει μια γενική μαγική έννοια. Το κηρύκειο ονομάζεται πομπός και το όνομα της πομπής προέρχεται από αυτήν τη λέξη.

Τα Πομπαία ανήκουν στο πλαίσιο ορισμένων «καθαρμών» που πραγματοποιούνται κατά καθορισμένο σημείο στο έτος . Αυτό σηματοδοτεί και δείχνει μια κρίσιμη περίοδο του έτους.

Σύμφωνα με το λατρευτικό ημερολόγιο θυσιών στην 20η του μηνός, στην Αθήνα, προσφέρεται στον Δία Γεωργό, πόπανον ενός χοίνικα , πανκαρπία και νηφάλιες σπονδές. Στην αποσπασματική ημερολογιακή ζωφόρο του εντοιχισμένη σήμερα σε ένα χριστιανικό κτίσμα με την ονομασία «Αγιος Ελευθέριος» φαίνεται το ιερό άροτρο και η σπορά του Βουζύγη στην ενότητα στον μήνα Μαιμακτηριώνα.

Έτσι οι προσπάθειες των Αθηναίων σκοπεύουν προς τη μοίρα των σπόρων που μόλις βυθίστηκαν στο έδαφος. Ο Ζευς Μειλίχιος είναι αυτός ο θεός που θα προστατέψει τον σπόρο και σχετίζεται με τον Χθόνιο Δία, στον οποίο, σύμφωνα με τον Ησίοδο, πρέπει να ευχηθεί ο αγρότης στην αρχή του οργώματος. Το δέρας και το Κηρύκιον έχουν αποτροπαϊκό σκοπό. Η πομπή στην οποία μεταφέρονται περιφέρεται γύρω από τη νέα καλλιεργημένη γη για να προστατεύσει το κριθάρι, που ανακτάται στη γη μέσω του «μαγικού» περιβλήματος που θα προστατέψει ο Μειλίχιος και ο Χθόνιος Δίας.Η πομπή προς τιμή του Διός Μειλιχίου δεν έχει καμία σχέση με τα Μαιμακτήρια.

Καμμία καταγραφή δεν γίνεται για συνελεύσεις της Εκκλησίας του Δήμου στη σημερινή ημέρα, έτσι η σημερινή ημέρα συγκεντρώνει τις περισσότερες πιθανότητες για την τέλεση της εορτής.
O Μαιμακτηριών είναι ο μόνος μήνας που δεν γίνονται αναφορές για θυσίες στο ιερό ημερολόγιο του δήμου της Ερχιάς.
Ο Μαιμακτηριών έπεφτε χρονικά στις αρχές του χειμώνα, και εκεί δεν υπάρχουν εορτές σε ανάμνηση των στρατιωτικών νικών.
Το κρύο και ο υγρός καιρός μπορεί επίσης να δικαιολογήσει τις σχετικά λίγες δημόσιες συνεδριάσεις που βεβαιώνονται τον Μαιμακτηριώνα.


ΠΕΡΙ ΕΟΡΤΗΣ ΠΟΜΠΑΙΩΝ
Στον Μαιμακτηριώνα καταγράφεται (οχι με χρονολογημένη ακρίβεια), μία εορτή όπου με δεήσεις προς τον Δία προσπαθούν να κατευνάσουν την οργή του και την καταστρεπτική δύναμη των ανέμων του.
Η κυριολεκτική και φυσική πλευρά αυτού άνηκε σε πιο πρώϊμη περίοδο όπου η μανία του καιρού ήταν καταστρεπτική για τα οικήματα και τη σοδειά των αγρών.
Εδώ υπάρχει μία άλλη εναπομείνουσα πτυχή του Διός όπου οι αρχαίοι σωστά τη συσχέτισαν με το επίθετο «ΜΕΙΛΊΧΙΟΣ».
Αυτό ήταν ένα επίθετο για τον Δία που σημαίνει ο Πράος, ο Πραϋντικός (Μ.Ε.Λ)
Στη τελευταία δεκάδα του μηνός λάμβανε χώρα μία πομπή που ήταν αφιερωμένη στον ΜΕΙΛΙΧΙΟ ΔΙΑ, και ήταν εξαγνιστικών και εξευμενιστικών προθέσεων.
Το κεντρικό στοιχείο αυτής της πομπής ήταν μία προβειά , ένα δέρας αμνού που το ονόμαζαν: ΔΙΟΝ ΚΩΔΙΟΝ :
― Διός κώδιον. ου το ιερείον Διί τέθυται· θύουσι τε τω
Μειλιχείω και τω Κτησίω Διί. τα δε κώδια τούτων
φυλάσσουσι, Δία προσαγορεύοντες. χρώνται δ΄αυτοίς οι
τε Σκιρροφοριών την πομπήν στέλνοντες και ο δαδούχος εν Ελευσίνι και άλλοι τινες υποστορνύντες αυτά τοις ποσί των εναγών
ΛΕΞΙΚΟ ΣΟΥΪΔΑ Λήμμα : ΔΙΟΣ ΚΩΔΙΟΝ
― ώς εν Ιλιάδι φαίνεται και οι το διοπομπειν δε ερμηνεύοντες φασιν ότι δίον εκάλουν κώδιον ιερείου τιθάντος Διϊ μειλιχίω εν τοις καθαρμοίς φθίνοντος μαιμακτηριώνος μηνός ότε ήγοντο τα πομπαία. και καθαρμών εκβολαί εις τας τριόδους εγίνεντο. είζον δε μετά χείρας πομπόν· ο περ ην, φασί, κηρύκιον σέβας Ερμού. και εκ του τοιούτου πομπού και του ρηθέντος δίου το διοπομπείν. και τούτο μεν ούτως εξ ιστορίας. αλλως δε κοινότερον διπομπείν και αποδιοπομπείν εφαίνετο το , Διός αλεξικάκου επικλήσει εκπέμπειν τα φαύλα.
ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΟΔΥΣΣΕΙΑ ΡΑΨ Χ


Από τα σχόλια του Ευστάθιου και του λεξικού Σουϊδα μαθαίνουμε ότι ένας αμνός θυσιαζόταν στον Δία και η προβειά του φυλασσόταν και περιφερόταν για εξαγνισμό. Οι ιερείς το περιφέρουν για να πάρει μαζί του τα «μιάσματα» και μετά το κατέστρεφαν. Αυτοί που ήθελαν να εξαγνιστούν έπρεπε να σταθούν με το αριστερό τους πόδι πάνω σε αυτό.
Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα το ότι η προβιά απορροφά το μίασμα.
Από το κηρύκειο του Ερμού (πομπός) η εορτή πήρε το όνομα (τα) Πομπαία.
Η εορτή μας παραπέμπει στη λατρεία των αποτρόπαιων θεών για εξευμενισμό, ήπιο χειμώνα και προστασία των καρπών.