Ογδόη Φθίνοντος Ανθεστηριώνος

Διάσια, Ζεύς Μειλίχιος, Μυστήρια ἐν Άγραι

Δεκάς Γ

23. Εικοστή τρίτη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Ανθεστηριώνος ΚΓ΄ (23η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 8ος

Δεκαήμερο Γ΄, το Φθίνον
ΚΓ΄. Ἡ εἰκοστή τρίτη, ἡ ὀγδόη φθίνοντος, ἡ εἰκὰς τρίτη

Γεγονότα

  • ΔΙΑΣΙΑ, ΜΕΙΛΙΧΙΟΥ ΔΙΟΣ ΕΟΡΤΗ
  • MΥΣΤΗΡΙΑ ΕΝ ΑΓΡΑΙΣ, Δ’ ΗΜΕΡΑ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Το σχόλιο στον Αριστοφάνη, Νεφέλες 408, εδραιώνει την σημερινή ημέρα ως την ημέρα που εορτάζονται τα Διάσια, η εορτή του Μειλιχίου Διός:
― Διασίοιν· εορτή Αθήνησι Μειλιχίου Διός. άγεται δε μηνός Ανθεστηριώνος η’ φθίνοντος.
Ο μήνας επιβεβαιώνεται και από το ιερό θυσιολόγιο της δημαρχίας της Έρχιας, όπου καταγράφεται μια θυσία στον Μειλίχιο Δία στα Διάσια τον Ανθεστηριώνα.
ΣΤΗΛΗ Α, 37-43
― Ανθεστηριώνος
Διασίοις εν
άστει εν Άγρας
Διί Μιλιχίωι
οις νηφάλιος
μέχρι σπλάχνων
ΔΗΗ
Δέκα ἡμέρες μετὰ τὴν ἑορτὴ τῶν Χύτρων, τὴν 23η Ἀνθεστηριῶνος καὶ παράλληλα μὲ τὰ Μυστήρια ἐν Ἄγραι, ἑορτάζονται τὰ Διάσια, τὰ ὁποῖα ἔχουν μιὰ αἴσθηση κατευνασμοῦ. Εἶναι ἀφιερωμένα στὸν Μειλιχιο Δία, ποὺ ἤδη καταγράψαμε τὸν μῆνα Μαιμακτηριώνα, μὲ τὴν πομπὴ Κωδίου ἀπὸ τοὺς ἱερεῖς. Τὰ Διάσια ἐν ἀντιθέσει ἦταν διαδεδομένη ἑορτὴ μὲ τὴν καθολικὴ συμμετοχὴ τῶν Ἀθηναίων. Εἶναι πολὺ ἀρχαία προγονικὴ ἑορτὴ ποὺ πρωτοακοῦμε καὶ ἔρχωνται σὲ σχέση μὲ τὴν προσπάθεια τοῦ Κύλωνος νὰ καταλάβει διὰ τῆς βίας τὴ θέση τοῦ Τυράννου στὴν Ἀθήνα τὸ -632. Εἶχε διακριθεῖ στοὺς Ὀλυμπιακοὺς Ἀγῶνες καὶ εἶχε νυμφευτεῖ τὴν κόρη τοῦ Τυράννου τῆς γειτονικῆς πόλεως κράτος , τῶν Μεγάρων. Πρὶν καταλάβει τὴν ἐξουσία συμβουλεύτηκε τὸ Μαντεῖο τῶν Δελφῶν, ἀπὸ τὸ ὁποίο πῆρε τὴν ἐντολὴ νὰ καταλάβει τὴν Ἀκρόπολη στὴν ἡμέρα τῆς ἑορτῆς τοῦ Διὸς. Ἔτσι μὲ τὴν βοήθεια τοῦ πεθεροῦ του κατέλαβε τὴν Ἀκρόπολη στὴ διάρκεια τῆς διεξαγωγῆς τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων, πιστεύοντας ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ μεγαλύτερη ἑορτὴ τοῦ Διὸς καὶ κατάλληλη γιὰ τὸν ἐαυτὸ του, ὅμως ἡ προσπάθεια του ἔληξε καταστροφικὰ γιὰ τὸν ἴδιο διότι ὁ λαὸς τῶν Ἀθηνῶν ξεσηκώθηκε καὶ τὸν πολέμησε, καὶ αὐτὸν καὶ τοὺς ὑποστηρικτὲς του.
Εἶναι ἡ ἐποχὴ ὅπου τὸ Μαντεῖο τῶν Δελφῶν εἶχε τὸ ἀλάθητο, ἔτσι ἡ ἀποτυχία τοῦ Κύλωνος ἀποδόθηκε στὸ ὅτι δὲν διάλεξε τὴ σωστὴ ἑορτὴ ἡ ὁποία ἦταν τὰ Διάσια καὶ ὄχι οἱ Ὀλυμπιακοὶ Ἀγῶνες.
Ὁ Θουκυδίδης, ὁ ὁποῖος ἀφηγεῖται τὴν ἱστορία, ἀναπαράγει ὅ, τί ἦταν προφανῶς ἡ παραδοσιακὴ ἐξήγηση, ποὺ Κύλων δὲν θὰ ἔπρεπε νὰ ἐπιλέξει τοὺς Ὀλυμπιακοὺς Ἀγῶνες ὡς τὴν ἡμερομηνία τῆς ἐπίθεσής του, ἀλλὰ τὴν μεγαλύτερη ἀττικὴ γιορτή, τὰ Διάσια. Ὁ λόγος γιὰ τὸν ὁποῖο ἡ ἐπιλογὴ αὐτὴ θὰ ἦταν ἡ σοφότερη τακτικὴ προκύπτει ἀπὸ τὴν περιγραφὴ τοῦ Θουκυδίδη. Τὰ Διάσια εἶναι τὸ ὄνομα τῆς μεγαλύτερης ἑορτῆς τοῦ Διὸς Μειλιχίου καὶ πραγματοποιόταν ἔξω ἀπὸ τὴν πόλη.
Μὲ τὴν συνολικὴ συμμετοχὴ τῶν Ἀθηναίων νὰ κάνουν προσφορὲς γιὰ αὐτόν, θυσίες ὅσοι εἶχαν τὴ δυνατότητα, ἀλλὰ καὶ ἀναίμακτες προσφορὲς.
Ἄν ὁ Κύλων εἶχε ἐπιλέξει αὐτὴ τὴν ἑορτὴ θὰ εἶχε βρεῖ ἔρημη τὴν Ἀθήνα διότι ὁ κόσμος θὰ εἶχε ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον πάει ἔξω γιὰ νὰ λάβει μέρος στὴν ἱεροτελεστία τοῦ Διὸς Μειλίχιου. Ἡ θέση τοῦ ἱεροῦ του ἦταν στὶς ὄχθες τοῦ Ἰλισοῦ ποταμοῦ κοντὰ στὸν τόπο ὅπου Πεισίστρατος θεμελίωσε τὸν ναὸ τοῦ Ὀλυμπίου Διὸς.
Στὸ ἕβδομο αἰώνα, αὐτὴ ἡ τοποθεσία βρισκόταν ἀρκετὰ ἔξω ἀπὸ τὴν πόλη , μὲ μὲ καὶ ἡ προσέγγιση πρὸς τὴν Ἀκρόπολη θὰ ἦταν βολικὴ γιὰ τὸν Κύλωνα διότι βρίσκεται στὴν ἀντίθετη πλευρά.
ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ Α 126
― Οι Αθηναίοι έχουν εορτή που λέγεται Διάσια, κι είναι η μεγαλύτερη του Μειλίχιου Διός, την εορτάζει έξω από την πόλη όλος ο λαός και πολλοί προσφέρουν θυσία όχι σφάγια, αλλά ντόπια προϊόντα πουν δεν έχουν αίμα.
ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΕΝ ΑΓΡΑΙΣ
Τα Μυστήρια εν Άγραις, αναφέρονται συχνά σε εμάς ως Μικρά Μυστήρια που τελούνται τον Ανθεστηριώνα [Πλούταρχος, Δημ. 26].
Ο Μommsen (Feste 406) προτείνει ότι η κύρια ημέρα των Μυστηρίων πρέπει να είναι η 20η του Ανθεστηριώνος. Βασίζει την πρόταση του στην ομοιότητα της ιερής εκεχειρίας για τα Μικρά Μυστήρια με τα Ελευσίνια Μυστήρια. Η εκεχειρία για τα Μικρά Μυστήρια διαρκούσε από την 16η του Γαμηλιώνος εως και την 10η του Ελαφηβολιώνος. Βγάζει το συμπέρασμα ότι τα Μυστήρια εν Άγραις συνέβαιναν γύρω στην ίδια εποχή, ανάμεσα στην περίοδο της εκεχειρίας, όπως συνέβαινε και με τα Ελευσίνια Μυστήρια.
Ο Μichael Jameson έχει προτείνει (BCH 89, 1965,159-172) πολυάριθμους δεσμούς μεταξύ των Μυστηρίων εν Άγραις και του Διός Μειλιχίου. Εάν είναι ακριβής σε αυτή την πρόταση του τότε τα Μυστήρια στις Άγραις πρέπει να σχετίζονται με τα Διάσια, και την εορτή του Μειλιχίου Διός που εορτάζεται την 23η του Ανθεστηριώνος.
Τα Μυστήρια στις Άγραις περιλαμβάνουν μερικές ημέρες, και από την ημερολογιακή μελέτη του Ανθεστηριώνος υπάρχει μια περίοδος επτά ημερών (20-26) στην οποία καμμία συνέλευση δεν πραγματοποιείται. Δυστηχώς δεν είναι δυνατόν να προσδιορίσουμε επ΄ακριβώς σε ποιες από αυτές τις ημέρες τα Μυστήρια στις Άγραις πραγματοποιούνται.
Τα μυστήρια «εν Άγραις» τελούνται το μήνα Ανθεστηριωνα στην Αγρα της Αθήνας, και ήταν προπαρασκευαστικά για τα Μεγάλα Μυστήρια της Ελευσίνας. Σύμφωνα με την παράδοση τα μυστήρια αυτά καθιερώθηκαν για χάρη του Ηρακλή. O Ηρακλής, που δεν ήταν Αθηναίος, απαίτησε, όταν πήγε στην ΑΘήνα, να μυηθεί στα Ελευσίνια Μυστήρια. Επειδή το έθιμο δεν επέτρεπε τη μύηση σε ξένους, οι Αθηναίοι αποφάσισαν να ιδρύσουν τα «Μικρά Μυστήρια», ώστε και τον Ηρακλή να ικανοποιήσουν και το έθιμο να μην παραβούν (Σχολ.
σε Αριστοφ. Πλούτο, 1013).
Κατά τον Απολλόδωρο (Β’, 12, 2 – 3), ο Ηρακλής προκειμένου να κατεβεί στον Αδη για το δωδέκατο άθλο του (να φέρει τον Κέρβερο), πήγε στην Ελευσίνα
και ζήτησε απ’ τον Εύμολπο (γενάρχης του ιερατικού γένους των Ευμολπιδών, ιδρυτής των μυστηρίων) να μυηθεί στα μυστήρια. Επειδή δεν επιτρεπόταν στους ξένους η μύηση έγινε ψυχοπαίδι του Πυλίου και στη συνέχεια εξαγνίστηκε απ’ τον Εύμολπο για το φόνο των Κενταύρων και ύστερα μυήθηκε απ’ αυτόν:
Μέλλων ούν επί τούτον άπιένάι ήλθε πρός Εϋμολπον είς ‘Ελευσίνα, βουλόμενος μυηθήναι [ήν δέ ούκ έξόν ξένοις τότε μυείσΘαι, έπειδήπερ Θετός Πυλίου παίς γενόμενος έμυείτο] μή δυνάμενος δέ ίδείν τά μυστήρια έπείπερ ούκ ην ήγνισμένος τον Κενταύριον φόνον, άγνισΘείς ύπό Ευμόλπου τότε έμυηΘη».
Πολύ σπάνια τα «Μικρά Μυστήρια» γίνονταν δυο φορές το χρόνο. Μία το μήνα Ανθεστηριώνα (αυτή ήταν μόνιμη) και μία στο χρονικό διάστημα μεταξύ των Μεγάλων Ελευσινίων (αγώνων που
γίνονταν κάθε τέσσερα χρόνια το μήνα Μεταγειτνιώνα, και των Μεγάλων Μυστηρίων, που γίνονταν κάθε χρόνο το μήνα Βοηδρομιώνα. Η επανάληψη των Μικρών Μυστηρίων γινόταν για εξυπηρέτηση εκείνων των θεατών των Μεγάλων Ελευσινίων και των Μεγάλων Μυστηρίων που ήθελαν να μυηθούν, για να μην αναγκάζονται να ξανάρχονται στην Ελευσίνα από τα διάφορα μέρη της Ελλάδας, για τη μύησή τους. Για στοιχεία των Μεγάλων Μυστηρίων της Ελευσίνας, (7η και 8η ημέρα).
Εκτός απ’ τα Ελευσίνια, στον ελληνικό χώρο τελούνταν και πολλά άλλα μυστήρια, όπως: τα Ορφικά, των Μεγάλων θεών , της Μεγάλης μητέρας Κυβέλης ή Δινδυμήνης , του Διονύσου ή Βάκχου , της ‘Αγρας και της Φλύας Αττικής , τα Υακίνθια , τα Κρητικά, της ‘Ισιδας , της Εκάτης.
ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΔΗΜΗΤΡΟΣ (Μικρὰ)
Μυστήρια ἐν Ἄγραις.
Έναρξη : 20η Ανθεστηριῶνος
Λήξις : 26η Ανθεστηριῶνος
Ἡ Αρπαγή τῆς Κόρης (Περσεφόνης) συνέβαινε τὸ φθινόπωρο, ἡ Εύρεσις τὴν Ἄνοιξη.
ΟΡΦΙΚΟΣ ΥΜΝΟΣ 29 ΕΙΣ ΠΕΡΣΕΦΟΝΗ
― Περσεφόνη θύγατερ μεγάλου Διός ελθέ μάκαιρα κ’τ.λ
.. .. .. Κόρη καρποίσι βρύουσα,
ευφέγγης κερόεσσα μόνη θνητοίσι ποθεινή,
ειαρινή, λειμωνιάσιν χαίρουσα πνοήσιν,
ιερόν εκφαίνουσα δέμας βλαστοίς χλοοκέρποις,
αρπγιμαί λέχη μετοπωρινά νυμφευθείσα,
Φερσεφόνεια, φέρειν γαρ αεί πάντα φονεύεις
Στὶς Ὧραι, τὶς Μοῖραι καὶ Χάριτες:
ΟΡΦΙΚΟΣ ΥΜΝΟΣ 43
― Ώραι.. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. .. … .. .. .. .. ..
Περσεφόνης συμπαίκτορες ευτέ ε Μοίραι
και Χάριτες κυκλίοισι χοροίς προς φως αναγωσιν
Ζηνί χαριζόμεναι και Μητέρι καρποδοτείρη,
έλθετ΄επ΄ευφήμους τελετάς οσίας νεομύστοις,
ευκάρπους καιρών γενέσεις επάγουσαι εμεμφώς.
Αὐτὸν τὸν μῆνα, τον Ἀνθεστηριῶνα, τελοῦνται τὰ
Μυστήρια εν Ἄγραις (Μικρά):
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ, ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 26
― τα μικρά του Ανθεστηριώνος ετελούντο κ’τ.λ.
Ἄγραι ὀνομάζεται ἕνα προάστειο τῆς πόλης τῶν Ἀθηναίων:
ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ
― Άγραι· χωρίον έξω της πόλεως Αθηνών, ου τα μικρά της Δήμητρος άγεται μυστήρια.
Τὰ Μυστήρια εν Άγραι συνδέονταν μὲ τὰ Ἐλευσίνια (Μεγάλα) Μυστήρια, ἀλλὰ βρίσκονταν σὲ ὑποδεέστερη θέση.
Ὅσοι ἐπρόκειτο νὰ μυηθοῦν στὰ Μεγάλα Μυστήρια, ἔπρεπε πρῶτα νὰ περάσουν καὶ νὰ μυηθοῦν ἑφτὰ μῆνες νωρίτερα, στὰ εν Άγραις, τα Μικρὰ Μυστήρια.
Τὰ Μεγάλα Ἐλευσίνια Μυστήρια ἦταν ἀφιερωμένα στὴ Δήμητρα, τὰ Μικρὰ Μυστήρια ἦταν ἀφιερωμένα στὴ Κόρη:
ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΠΛΟΥΤΟ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ 846 Μων ουν εμυηθής)
― Μυστήρια (δε) δύο τελείται του ενιαυτού, Δήμητρι και Κόρη, τα μικρά και τα Μεγάλα. . . ήσαν δε τα μεν μεγάλα της Δήμητρος τα δε μικρά της Περσεφόνης της αυτής θυγατρός.
Οἱ συγγραφεῖς τῆς ἀρχαιότητος ἀναφέρουν ὅτι ἡ συμμετοχὴ στὰ μικρὰ Μυστήρια ἦταν ἀπαραίτητη καὶ συμπεραίνουμε ὅτι ὅσοι εἶχαν μυηθεῖ στὰ μεγάλα Μυστήρια, προηγουμένου εἶχαν μυηθεῖ στὰ μικρὰ Μυστήρια.
Ἡ μόνη ἀναφορὰ ποὺ συνδέεται μὲ τὰ μικρὰ Μυστήρια μὲ σιγουριὰ εἶναι ἡ ἱστορία τοῦ Δημήτριου τοῦ Πολιορκητοῦ.
Τὸ -307, ὅταν εἶχε ἀπελευθερώση τὴν πόλη τῶν Ἀθηναίων ἀπὸ τὸν Κάσσανδρο, ὁ Δημήτριος ἔγραψε μιὰ ἐπιστολὴ ζητῶντας νὰ γίνει δεκτὸς στὰ μικρὰ Μυστήρια σὲ ὅλες τὶς βαθμίδες τῆς ἔναρξης ταυτόχρονα. Ἡ ἐπιστολὴ παρελείφθει τὸν μῆνα Μουνυχιὼν (περίπου Ἀπρίλιο). Ἔτσι γιὰ νὰ εὐχαριστήσει τὸν Δημήτριο, ἕνας πολιτικὸς , ὁ Στρατοκλῆς, πρότεινε νὰ ὀνομαστεῖ ὁ τρέχων μῆνας Ανθεστηριών καὶ τὰ μικρὰ Μυστήρια διεξήχθησαν γιὰ τὴν εὐκολία τοῦ Δημητρίου, μετὰ ξανὰ τὸ ὄνομα τοῦ μηνὸς ἐπρόκειτο νὰ ἀλλάξει ξανὰ σὲ Βοηδρομιῶνα, ἔτσι ὥστε τὰ Ἐλευσίνια Μυστήρια νὰ ἔπρεπε νὰ διεξαχθοῦν σύμφωνα μὲ τὴν εὐκολία τοῦ Δημητρίου καὶ νά τοῦ ἐπιτρεπόταν, ὄχι μόνο νὰ μυηθεῖ, ἀλλὰ καὶ προσχωρήσει ἀμέσως στὸ τελικὸ στάδιο τῆς Εποπτείας. Ἐκείνη τὴν περίοδο ἔτσι ἔγινε παρὰ τὴν διαμαρτυρία τοῦ Πυθόδωρου, τοῦ Δαδοῦχου, καὶ τέσσαρες αἰῶνες ἀργότερα ὁ Πλούταρχος δεόντως δήλωνε ἔκπληξη ἀπὸ αὐτὴ τὴν ἀσέβεια.
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ, ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ 26
― έγραψεν (Δημήτριος) ότι βούλεται παραγόμενος ευθύς μυηθήναι και την τελετήν άπασαν από των μικρών άχρι των εποτικών παραλαβείν· τούτο δ΄ου θεμιτόν ην ουδέ γεγονός πρότερον , αλλά τα μικρά του Ανθεστηριώνος ετελούντο, τα δε μεγάλα του Βοηδρομιώνος· επωπτεύων δε τουλάχιστον από των μεγάλων ενιαυτόν διαλείποντες. . . ετόλμησεν αντειπείν Πυθόδωρος ο Δαδούχος.
Τίποτα δὲν εἶναι γνωστὸ ἀπὸ τὶς λατρευτικὲς τελετὲς, καὶ τὶς μέρες τῶν μικρῶν Μυστηρίων καὶ εἶναι ἀναμενόμενο γιὰ μυστηριακὲς τελετὲς καὶ τὸ μόνο ποὺ εἶναι γνωστὸ εἶναι ὅτι σχετίζονται μὲ τὰ μεγάλα καὶ μὲ τὴν γονιμότητα.
Τὰ μικρὰ Μυστήρια εἶναι τὸ πρόστάδιο τῶν μεγάλων καὶ τονίζουν τὸ στοιχεῖο τοῦ τοῦ καθαρμοῦ. Σὲ μιὰ ἀπὸ τὶς σπάνιες καταγραφὲς ἀναφέρεται ἡ χρήση τοῦ Ἰλισσοῦ ποταμοῦ γιὰ τὰ καθάρσια λουτρὰ.
Ὁ Ἠρακλῆς παριστάνεται σὲ ἀνάγλυφα ποὺ δείχνουν μὲ κάποιες παραλλαγὲς στὸν καθαρμὸ του , συνοδευόμενος ἀπὸ τὴν Δήμητρα καὶ τὴν Περσεφόνη, δὲν εἶναι ὅμως σίγουρο ὄτι περιγράφουν τὰ Μυστήρια. Μποροῦμε νὰ βγάλουμε μιὰ ἰδέα ἀνάλογα μὲ τὰ Μεγάλα Μυστήρια καὶ εἰδικότερα ἀπὸ μιὰ πανάρχαια ἐπιγραφὴ ,μνημεῖο, σχετικὰ μὲ τὴν χρονολογία τους καὶ τὰ ὅρια τῶν ἡμερῶν τους.
Ἡ παράκάτω μαρτυρία εἶναι μιὰ ἀρχαία ἐπιγραφὴ , ἀπὸ τὴν ἐποχὴ τοῦ Σόλωνος, ποῦ βρέθηκε στὴν Ἀθήνα, σχετικὴ μὲ τὶς Μυστηριωτίδες σπονδές καὶ τὴν εκεχειρία.
ΣΥΛΛΟΓΗ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΕΠΙΓΡΑΦΩΝ 71
― Άρχειν δε τον χρόνον των σπονδών του
Μεταγειτνιώνος μηνός από αρχομενίας, και τον Βοηδρομιώνα, και του Πυανεψιώνος μεχρι δεκάτης ισταμένου. τας δε σπονδάς είναι εν τήσι
πόλεσι οι αν χρώνται τω ιερώ, και Αθηναίοισιν
εκεί εν τήσιν αυτήσι πόλεσιν τοις ιδίοις μείζοσι
μυστηρίοισιν. τας σπονδάς είναι από Γαμηλιώνος μηνός , και του Ελαφηβολιώνος μεχρί δεκάτης ισταμένου.
Δὲν ὑπάρχει σχεδὸν καμμία ἀμφιβολία ὅτι αὐτὴ αὐτὴ ἡ ἐπιγραφὴ εἶναι παλαιότερη τῆς ἡμερολογιακῆς διόρθωσης τοῦ Μέτωνος καὶ τοῦ Πελοποννησιακοῦ Πολέμου καὶ ἀφοροῦσε τὶς Μυστηριωτίδαι σπονδαί και την Εκεχειρία ἀπὸ τὸν πόλεμο ἤ κάθε λογῆς βίας, τὸ ὁποῖο θεωροῦνταν ἕνα ἀπὸ τὰ προνόμια τῶς ἐποχῆς τῶν Μυστηρίων ἀλλὰ καὶ ἄλλων ἐθνικῶν τελετουργιῶν ὅπως οἱ Ὀλυμπικοὶ (Ὀλυμπιακοὶ) Ἀγῶνες, οἱ Ἰσθμικοί Ἀγῶνες καὶ ὅλοι οἱ ἱεροὶ Ἀγῶνες τῆς περιόδου.
Στὴν ἐπιγραφὴ φαίνεται ὅτι σὲ ὅτι ἀφορὰ τὴν ἔκταση τῆς διάρκειας καὶ τὶς ὑποχρεώσεις τῶν σπονδῶν δὲν γίνεται καμμία διάκριση ἀνάμμεσα στὰ μικρὰ καὶ τὰ μεγάλα Μυστήρια. Ἡ ἴδια περιφρούριση καὶ ἡ ἴδια ἀσυλία, καὶ τὸ ἴδιο χρονικὸ διάστημα ὁρίζεται γιὰ τὸ καθένα, δηλαδὴ, ἀπὸ τὴν πρώτη Μεταγειτνιῶνος(τοῦ διαστήματος μέσα στὸν μῆνα) μέχρι τὴν δεκάτη τοῦ Πυανεψιῶνος, γιὰ τὶς τελετὲς τῶν μεγάλων Μυστηρίων καὶ ἀπὸ τὴν πρώτη τοῦ Γαμηλιῶνος (τοῦ διαστήματος μέσα στὸν μῆνα) μέχρι τὴν δεκάτη τοῦ Ἐλαφηβολιῶνος γιὰ τὰ μικρὰ Μυστήρια.
Ἑβδομήντα ἡμερολογιακὲς ἡμέρες ἡ χρονικὴ διάρκεια, στὴν πραγματικότητα ἑξηνταεννέα καὶ μισὴ γιὰ τὸ καθένα.
Στὴν περίπτωση τῶν μεγάλων Μυστηρίων, ἡ πρώτη ἱερὴ μυστικιστικὴ ἡμέρα εἶναι ἡ δεκάτη-πέμπτη τοῦ κατάλληλου ἐπιτρεπόμενου μῆνα τους καὶ ἡ τελευταία εἶναι ἡ εἰκοστὴ-τρίτη, καὶ αὐτὸς ὁ μῆνας εἶναι ὁ Βοηδρομιὼν (τὸ ἐνδιάμεσο διάστημα μεταξὺ τοῦ Μεταγιτνῶνος καὶ Πυανεψιῶνος) εἶναι σαφὲς ὅτι ὅλη αὐτὴ ἡ περίοδος 69 ἤ 70 ἡμερῶν, ἡ προθεσμία ἤ ἡ διάρκεια τῶν μυστηριακών σπονδών γιὰ αὐτὲς τὶς περιπτώσεις, καὶ θὰ ἔπρεπε νὰ ἀπαρτίζονταν μίας περιόδου μέχρι σαραντατεσσάρων ἡμερῶν ἡ ὁποία περίοδος πρέπει νὰ προηγοῦνταν τῆς ἐνάρξεως τῶν Μυστηρίων καὶ τῆς περιόδου τῶν ἐννέα ἡμερῶν οἱ ὁποῖες ταυτίζονταν μὲ αὐτὰ καὶ τοῦ ἑνὸς τρίτου τῶν δεκαέξι ὑπολοίπων,ἀφοῦ εἶχαν λήξει, ἀλλὰ πρὶν τοῦ ἱερῆς μυστικιστικῆς περιόδου τῆς ἐκεχειρίας, ἔτσι λοιπὸν τὸ ἄθροισμα αὐτῶν τῶν τριῶν μᾶς δίνει 69 ἡμέρες καὶ εἶναι ἡ διάρκεια τῆς ἱερῆς μυστικιστικῆς περιόδου /ἐκεχειρίας, ἀπὸ τὴν ἀρχὴ ἕως τὴν λήξη της.
Αὐτὴ ἡ περίοδος ἦταν ἡ συνολικὴ διάρκεια, καὶ αὐτὴ, ἡ διαίρεση τῆς προθεσμίας τῶν ἡμερῶν ὅπως προβλέπονταν γιὰ αὐτὲς τὶς Σπονδαὶ, γιὰ τὴν περίπτωση τῶν μεγάλων Μυστηρίων, ὁ ἴδιος ἀριθμὸς ἡμερῶν καὶ ὁ ἴδιος σκοπὸς τῆς περιόδου ἐκεχειρίας ἀφοροῦσε καὶ τὰ μικρὰ Μυστήρια ἐπίσης.
Εἶναι προφανὲς ὅτι ἡ ἴδια ὑποδιαίρεση τῆς περιόδου γινόταν καὶ γιὰ τὰ μικρὰ Μυστήρια, ὅπως αὐτὴ στὴν περίπτωση τῶν μεγάλων Μυστηρίων.
Γιὰ παράδειγμα, αὐτὲς οἱ σαραντατέσσαρες ἡμέρες δίδονταν καὶ ἐνομίζετο ὅτι ἦταν ἀπαραίτητες γιὰ τὴν προστασία καὶ τὴν ἀσφάλεια τῶν ξένων (ἐκτὸς Ἀθηνῶν Ἑλλήνων) ποὺ κατέφθαναν ἀπὸ τὰ διάφορα μέρη τῆς Ἑλλάδος γιὰ τὰ μεγάλα Μυστήρια τῆς Δήμητρος στὴν Ἐλευσίνα, τὰ ὁποῖα ἔπεφταν στὴν ἀρχὴ τοῦ φθινοπώρου.
Τὸ ἴδιο ἴσχυε προφανὲς, καὶ καὶ γιὰ αὐτοὺς ποὺ κατέφθαναν στὶς Ἄγραις τῶν Ἀθηνῶν, γιὰ τὰ μικρὰ Μυστήρια, στὴν ἀρχὴ τῆς Ἄνοιξης.
Οἱ δεκαέξι ἡμέρες κρίθηκαν ἀρκετὲς γιὰ τὴν ἐπιστροφὴ τῶν Ἑλλήνων ποὺ πῆραν μέρος στὰ μεγάλα Μυστήρια καὶ τὸ ἴδιο προφανὲς ἴσχυε καὶ γιὰ τὴν ἐπιστροφὴ τῶν ἀνθρώπων στὰ σπίτια τους ποὺ εἶχαν πάρει μέρος στὰ μικρὰ Μυστήρια.
Ἔχοντας λοιπὸν ὑπ’ ὄψην καὶ τὶς Μιαραί Ημέραι ἀνάμμεσα στὴν 13η τοῦ μηνὸς καὶ τὴν 19η , καὶ ποῦ δὲν ἔπρεπε νὰ ταυτίζονται μὲ τὰ Μυστήρια τότε ἡ ἔναρξη τῶν μικρῶν Μυστηρίων ταυτίζεται ὄχι νωρίτερα ἀπὸ τὴν 20η Ἀνθεστηριῶνος.
Ὅπως ἔχουμε δεῖ καὶ ἀπὸ τὴν μαρτυρία τοῦ Πρόκλου, ἡ 20η, ἡ 21η καὶ ἡ 22η τοῦ Ἀνθεστηριῶνος ειδικότερα, εἶναι ἱερὲς ἡμέρες τῆς Ἀθηνᾶς καὶ ἡ Ἀθηνᾶ ταυτίζεται στὴν Ἀττικὴ σὲ πάρα πολλὲς ἀναφορὲς καὶ μὲ τὴν Δήμητρα, ἐπομένως οἱ τρεῖς αὐτὲς ἡμέρες ἦταν μέρος ἀπὸ τὶς μυστηριακὲς ἡμέρες καὶ ἱερὲς καὶ στὴν Ἀθηνᾶ ἤ περιελάμβαναν προσφορὲς πρὸς τὴν Ἀθηνᾶ.
Ἐν ἀντιπαραθέσει ,τῆς ἀναφερόμενης τελετῆς ἀπὸ τὰ Προσχαριστήρια, σὲ αὐτὸν τὸν μῆνα:
ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ
― Προσχαριστήρια· η μυστική θυσία της Αθηνάς υπέρ των φυομένων καρπών.
Φαίνεται ὅτι ἡ μυστικὴ Άνοδος ἦταν βασικὸ στοιχεῖο στὴν λατρεία τῆς Αρπαγής τῆς Περσεφόνης ἀπὸ τὴν μὲ τὴν Κάθοδο. Μὲ αὐτὴ τὴ μυστηριακή Άνοδο ἐννοεῖτο καὶ ἡ ἐμφάνιση τοῦ φυτοῦ τὴν Ἄνοιξη, ἀπὸ τὸν σπόρο στὸ ἔδαφος, ἀναφέρεται καὶ ὡς Προχαιρητήρια, ἤ, Προσχαριστήρια, στὴν Ἀττικὴ λατρεία ποῦ περιελάμβανε τὴν θυσία στὴν ὑποδοχὴ τῆς Κόρης.
ΑΡΠΟΚΡΑΤΙΩΝ ΛΕΞΙΚΟ
― Προσχαιρητήρια· εορτή παρ’ Αθηναίοις αγόμενη ότι δοκεί απιέναι η Κόρη.
στὴ ἀντίστοιχη περίπτωση ἀπαιτεῖται νὰ ἀποδωθεῖ /ἀντικαταθεῖ μὲ τὸ «ανιέναι» ἀντὶ τοῦ «απιέναι».
Τὴ καλύτερη ἐξήγηση τὴ δίνει η Σούδα, ὑπὸ τοῦ Προσχαριστήρια:
―Ημέρα εν η οι εν τη αρχή πάντες αρχόμενων καρπών φύεσθαι, λήγοντος ήδη του χειμώνος, έθυον τη Αθηναί, τη δε θυσία όνομα προχαριστήρια.
Και συνεχίζει:
― Λυκούργος εν τω περί ιερωσύνης· την τοίνυν αρχαιοτάτην θυσίαν δια την άνοδον της θεού ονομασθείσαν δε Προχαριτήρια, δια την βλάστησιν των καρπών των φυομένων.
Αὐτὴ ἡ τελετὴ ὡς ἐκ τούτου ρητῶς προορίζονταν καὶ γιὰ νὰ ὑποδεχθεῖ ἤ νὰ συγχαρεῖ τὴ Κόρη γιὰ τὸν ἐρχομὸ της ἀπὸ τὸ ὑποχθόνιο σκότος(ὅπως τὸ νέο φυτὸ ποὺ πρωτοεμφανίζεται ἀπὸ τὴ μητέρα γῆ).
Εἶναι προφανὲς λοιπὸν ὅτι ἡ Ἀθηνᾶ δὲν διαχωριζόταν σὲ αὐτὴ τὴν τελετὴ ἀπὸ τὴν Δήμητηρ ἤ τὴν Κόρη τῶν μικρῶν Μυστηρίων, ἤ σὲ κάποια ἡμέρα ἀπὸ αὐτὲς τῶν Μυστηρίων (χωρὶς καμμία ἀμφιβολία ἡ ἡμέρα τὰ Προσχαριστήρια) καὶ πρέπει νὰ ἦταν κοινὴ καὶ γιὰ τὰ δύο Μυστήρια.
Γιὰ τὰ Μυστήρια ἐν Ἄγραι, ὑπάρχει καὶ κάποια καταγραφὴ τῆς ὑστερης ἀρχαιότητος γιὰ Δραματουργικὲς παραστάσεις. Πέραν τούτου τὰ μικρὰ Μυστήρια κρατοῦν καλὰ σφραγισμένα τὸν πυρῆνα ἀπὸ τὶς τελετὲς τους καὶ παραμένουν μυστικὰ.

Close Menu