Νουμηνία – Μην Θαργηλιών

Δεκάς Α

1. Πρώτη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Θαργηλιώνος Α΄ (1η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 11ος

Δεκαήμερο Α΄, το Ιστάμενο
Α΄. Νουμηνία, πρώτη ισταμένου

Γεγονότα

  • ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΟΡΤΗ ΝΟΥΜΗΝΙΑΣ
  • ΝΟΥΜΗΝΙΑ (ΝΕΑ ΣΕΛΗΝΗ)
  • ΑΤΤΙΚΗ-ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΟΡΤΗ
  • ΙΕΡΗ ΝΟΥΜΗΝΙΟΥ ΑΠΟΛΛΩΝΟΣ
  • ΙΕΡΗ ΑΠΑΝΤΩΝ ΘΕΩΝ
  • ΔΙΑΤΑΓΜΑ ΠΡΟΣ ΤΙΜΗΝ ΤΟΥ ΕΥΔΗΜΟΥ ΤΩΝ ΠΛΑΤΑΙΩΝ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Σὲ ολόκληρο τὸν Ἑλληνικὸ κόσμο ἡ πρώτη ἡμέρα τοῦ κάθε μηνὸς ὁνομαζόταν ἡ Νουμηνία καὶ ἦταν πανελλήνια ἑορτὴ , ἡ ημέρα τῆς Νέας Σελήνης.
ΣΧΟΛΙΑ ΟΔΥΣΣΕΙΑΣ Υ ΚΑΙ Φ
― Τὴν νεομηνίαν πάντων τῶν θεῶν νομίζουσιν εἶναι. ταύτην γὰρ οἱ πρόγονοι τοῖς θεοῖς ἀνέθεσαν διὰ τὸ πρώτην αὺτὴν εἶναι τοῦ μηνός. πάσας τε τὰς ἀρχὰς προσήψαν αὐτοῖς ὀρθῶς ποιοῦντες…τοῦ δὲ (τὸ δὲ) Ἀπόλλωνος ταύτην εἶναι νομίζειν τὴν ἡμέραν ―εἰκότως τὸ πρῶτον φῶς τῷ αἰτιωτάτῳ τοῦ πυρὸς (ἀποδιδόασιν)• ἐκάλουν τε αὐτὸν καὶ Νεομήνιον. ἡ ἱστορία παρὰ Φιλοχόρῳ.
IG II2 351, σειρὲς 2-7. Συνέλευση Ἐκκλησίας στὸ γ΄ἔτος τῆς 112ης Ὀλυμπιάδος, Α΄ Θαργηλιῶνος :
ΔΙΑΤΑΓΜΑ ΠΡΟΣ ΤΙΜΗΝ ΤΟΥ ΕΥΔΗΜΟΥ ΤΩΝ ΠΛΑΤΑΙΩΝ
Από τα τεκμήρια, φιλολογικά και επιγραφικά, γίνεται φανερό ότι ο Λυκούργος επιμελήθηκε την κατασκευή του Παναθηναϊκού Σταδίου σε συνδυασμό με την αναβάθμιση της μεγάλης αθηναϊκής εορτής των Παναθηναίων κατά την πρώτη περίοδο της διοίκησής του (-336,-330). Τα Μεγάλα Παναθήναια του έτους -330/-329. θα πραγματοποιήθηκαν με μεγαλοπρέπεια ύστερα από την εκτέλεση σημαντικών έργων που γνωρίζουμε ότι έγιναν για τον εμπλουτισμό του ναού της θεάς Αθηνάς πάνω στην Ακρόπολη (χρυσές Νίκες), για την κατασκευή νέων χρυσών και αργυρών σκευών, των «πομπείων» (IG.II2, 333), για τον καλλωπισμό των αθηναίων κορών που συμμετείχαν στη μεγάλη πομπή των Παναθηναίων και, τέλος, για την εξασφάλιση σταδίου για την εκτέλεση των «γυμνικών» αθλητικών αγωνισμάτων των Παναθηναίων (IG.II2, 457+513).
Είναι γνωστό από τις ίδιες πηγές ότι με παρέμβαση του ίδιου του Λυκούργου εξασφαλίστηκε για την πόλη η κυριότητα του αναγκαίου για την ίδρυση Σταδίου χώρου που προηγουμένως ανήκε σε ιδιώτη, ότι για την κατασκευή του «δρόμου» και του «θεάτρου» του Σταδίου πραγματοποιήθηκαν εκτεταμένες χωματουργικές εργασίες στις οποίες συνεισέφερε και ο ΕΥΔΗΜΟΣ από τις Πλαταιές (IG.II2, 351+624), και ότι για το έργο διαμορφώθηκε η παρακείμενη χαράδρα και κατασκευάστηκαν αναλημματικοί τοίχοι. Για τη στερέωση των πρανών του σταδίου, φαίνεται ότι χρησιμοποιήθηκε η ξυλεία που γνωρίζουμε ότι μεταφέρθηκε εκεί από τα νεώρια του Πειραιά, τη χρονιά – 330/-329, (IG.II2, 1627, στιχ. 382-84).
Η ΘΥΣΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΜΗΝΙΑΣ :
ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ
―Ἐκαλεῖτο δὲ καὶ θυσία τις ἐπιμήνια, ἡ κατὰ μῆνα τῇ νουμηνίᾳ συντελουμένη.
Ὁ Πλούταρχος στὰ Ηθικὰ 827α τὴν χαρακτηρίζει ὡς τὴ ἱερωτάτη ἀπὸ ὅλες τίς ἡμέρες:
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ ΗΘΙΚΑ 827α

  • οὐκ ὄζει τόκου βαρὺ καὶ δυσχερὲς ὥσπερ ἰοῦ καθ᾽ ἡμέραν ἐπιρρυπαίνοντος τὴν πολυτέλειαν, οὐδ᾽ ἀναμνήσει τῶν καλανδῶν καὶ τῆς νουμηνίας, ἣν ἱερωτάτην ἡμερῶν οὖσαν ἀποφράδα ποιοῦσιν οἱ δανεισταὶ καὶ στύγιον. τοὺς μὲν γὰρ ἀντὶ τοῦ πωλεῖν τιθέντας ἐνέχυρα τὰ αὑτῶν.
    Τὸ χαρακτηριστικὸ τῆς ἑορτῆς ἦταν ἡ μεγάλη ἀγορὰ :
    ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΙΠΠΗΣ 43-44
  • οὗτος τῇ προτέρᾳ νουμηνίᾳ
    ἐπρίατο δοῦλον
    ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΣΦΗΚΕΣ 169-171
  • Φιλοκλέων
    μὰ τὸν Δί᾽ οὐ δῆτ᾽, ἀλλ᾽ ἀποδόσθαι βούλομαι τὸν ὄνον ἄγων αὐτοῖσι τοῖς κανθηλίοις· νουμηνία γάρ ἐστιν.
    ἐπίσης οἱ ἀγῶνες στὴν Παλαίστρα:
    ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΑΧΑΡΝΗΣ 999
  • καὶ περὶ τὸ χωρίον ἐλᾷδας ἅπαν ἐν κύκλῳ, ὥστ᾽ ἀλείφεσθαί σ᾽ ἀπ᾽ αὐτῶν κἀμὲ ταῖς νουμηνίαις.
    καὶ τέλος τὸ Δεῖπνο :
    ΑΘΗΝΑΙΟΣ 12.551φ
  • ‘ οὐχ οὗτός ἐστιν ὁ τοιαῦτα περὶ θεοὺς ἐξαμαρτάνων ἃ τοῖς μὲν ἄλλοις αἰσχρόν ἐστι καὶ λέγειν, τῶν κωμῳδοδιδασκάλων δ᾽ ἀκούετε καθ᾽ ἕκαστον ἐνιαυτόν; οὐ μετὰ τούτου ποτὲ Ἀπολλοφάνης καὶ Μυσταλίδης καὶ Λυσίθεος συνειστιῶντο,3 μίαν ἡμέραν ταξάμενοι τῶν ἀποφράδων, ἀντὶ δὲ νουμηνιαστῶν κακοδαιμονιστὰς σφίσιν αὐτοῖς τοὔνομα θέμενοι, πρέπον μὲν ταῖς αὑτῶν τύχαις: οὐ μὴν ὡς τοῦτο διαπραττόμενοι τὴν διάνοιαν ἔσχον, ἀλλ᾽ ὡς καταγελῶντες τῶν θεῶν καὶ τῶν νόμων τῶν..
    Ἕνα ἱδιαίτερο χαρακτηριστικὸ ἱδιωτικῶν λατρευτικῶν πράξεων γιὰ αὐτὴ τὴν ἡμέρα ἦταν ἐπίσης ἡ τοποθέτηση Λιβανιοῦ στὰ ἀγάλματα τῶν θεῶν ὡς θυμίαμα καὶ κλάδους Δάφνης μὲ Εἰρεσιῶνες :
    ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΣΦΗΚΕΣ 94-96,
    ΣΧΟΛΙΑ ΑΡΙΣΤ. )
  • ὑπὸ τοῦ δὲ τὴν ψῆφόν γ᾽ ἔχειν εἰωθέναι
    τοὺς τρεῖς ξυνέχων τῶν δακτύλων ἀνίσταται, ὥσπερ λιβανωτὸν ἐπιτιθεὶς νουμηνίᾳ.
    ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΣΦΗΚΕΣ 171
    ―Κατὰ δὲ νουμηνίαν γὰρ ἔθος εἶχον λιβανωτοὺς ἐπιτιθέναι τοῖς ἀγάλμασι
    ΑΝΕΚΔΟΤΑ 328.10 ΑΓΗΛΑΙ
    ―Θεόπομπος• Πηνελόπῃ• Καὶ σε τῇ νουμηνίᾳ, ἀγαλματίοις ἀγἀλουμεν ἀεὶ καὶ δάφνῃ
    Πρόσθετες πηγές:
    ἘΤΥΜ. στὸ Corpus Inscription. 2656. Άλικαρνασσός)
    ― ’Επιμήνια• τὰ καθ’ἔκαστον μῆνα θυόμενα, ἤ τὰ ὑπὲρ ὅλου τοῦ μηνὸς ἅπαξ ποτὲ γινόμενα θύματα (ὑπέρ τῆς πόλεως) .
    ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣΝ 3, Ἀγροικία
    ― Καὶ εἰ σήμερον ὁ ἀγὼν νουμηνίαν ἄγει.
    ΛΥΣΙΑΣ ΕΝ ΤΩ ΥΠΕΡ ΦΑΝΙΟΥ ΠΑΡΑΝΟΜΩΝ 31 ΑΠΟΣ. ΑΘΗΝΑΙΟΣ 12.76
    ― Οὐ μετὰ τούτου ποτὲ Ἀπολλοφάνης ….συνεστισῶντο, μίαν ἡμέραν ταξάμενοι τῶν ἀποφράδων, ἀντὶ νουμηνιαστῶν κακοδαιμονιστὰς σφίσιν αὐτοῖς τοὔνομα θέμενοι.
    Ὁ Δημοσθένης μαρτυρεῖ ὅτι οἱ Ἀθηναῖοι ἀνέβαιναν στὴν Ἀκρόπολη αὐτὴ τὴν ἡμέρα ὅπου ἐκεῖ γίνονταν ἡ ἐπίσημη παρουσίαση τῶν Ἐπιμηνίων .
    ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ 25.99
  • πῶς δ᾽ εἰς τὸ μητρῷον βαδιεῖσθε, ἄν τι βούλησθε; οὐ γὰρ δήπου καθ᾽ ἕν᾽ ὑμῶν ἕκαστος ὡς ἐπὶ κυρίους τοὺς νόμους πορεύσεται, εἰ νῦν μὴ βεβαιώσαντες αὐτοὺς ἔξιθ᾽ ἅπαντες κοινῇ. πῶς δὲ ταῖς νουμηνίαις εἰς ἀκρόπολιν ἀναβαίνοντες τἀγαθὰ τῇ πόλει διδόναι καὶ ἕκαστος ἑαυτῷ τοῖς θεοῖς εὔξεσθε, ὅταν ὄντος τούτου ἐκεῖ καὶ τοῦ πατρὸς αὐτοῦ τοῦ χρηστοῦ τἀναντία τοῖς ὅρκοις καὶ τοῖς ἐκεῖ γράμμασιν ἐγνωκότες ἦτε;
    Τὰ Ἐπιμήνια περιγράφονται καὶ ἀπὸ τὸν Ἡρόδοτο:
    ΗΡΟΔΟΤΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑΙ 8.41
    ― λέγουσι Ἀθηναῖοι ὄφιν μέγαν φύλακα τῆς ἀκροπόλιος ἐνδιαιτᾶσθαι ἐν τῷ ἱρῷ• λέγουσί τε ταῦτα καὶ δὴ ὡς ἐόντι ἐπιμήνια ἐπιτελέουσι προτιθέντες• τὰ δ’ ἐπιμήνια μελιτόεσσά ἐστι. αὕτη δὴ ἡ μελιτόεσσα ἐν τῷ πρόσθε αἰεὶ χρόνῳ ἀναισιμουμένη τότε ἦν ἄψαυστος. σημηνάσης δὲ ταῦτα τῆς ἱρείης, μᾶλλόν τι οἱ Ἀθηναῖοι καὶ προθυμότερον ἐξέλιπον τὴν πόλιν, ὡς καὶ τῆς θεοῦ ἀπολελοιπυίης τὴν ἀκρόπολιν. ὡς δέ σφι πάντα ὑπεξέκειτο.
    Οἱ πλούσιοι τῆς πόλεως παρέθεταν δεῖπνο γιὰ τοὺς φτωχοὺς κάθε νουμηνία.
    ΔΗΜΟΣΘΕΝΗΣ ΚΑΤΑ ΑΡΙΣΤΟΓΕΙΤΟΝΟΣ Α 24.114.
    ―Πῶς δὲ ταῖς νουμηνίαις εἰς τὴν ἀκρόπολιν ἀναβαίνοντες τἀγαθὰ τῇ πόλει διδόναι καὶ ἕκαστος ἑαυτῷ τοῖς θεοῖς εὐξεται.
    ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΠΛΟΥΤΟΣ.παρ. 594.
    ―Παρὰ τῆς Ἑκάτης ἔξεστιν τοῦτο πυθέσθαι• εἴτε τὸ πλουτεῖν εἴτε τὸ πεινῆν βέλτιον• φησὶ γὰρ αὕτη τοὺς μὲν ἔχοντας καὶ πλουτοῦντας δεῖπνον κατὰ μῆν’ἀποπέμπειν, τοὺς δὲ πὲνητας τῶν ἀνθρώπων ἁρπάζειν πρὶν καταθεῖναι.
    [ἀπ’ τὴν Ἑκάτη μποροῦμε νὰ μάθουμε
    ἄν ὁ πλοῦτος ἤ ἡ φτώχεια εἶναι καλύτερο.
    Λοιπόν, αὐτή λέει πῶς ὅσοι τὸν ἔχουν καὶ εἶναι πλούσιοι,προσφέρουν δεῖπνο κάθε μῆνα,
    καὶ οἱ φτωχοί τ’ἀρπάζουν πρὶν νὰ τ’ ἀκουμπήσουν χάμω.]
    ΣΧΟΛ. ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ ΠΛΟΥΤΟΣ
    ―Κάθε νουμηνίαν οἱ πλούσιοι ἔπεμπον δεῖπνον ἑσπέρας εἰς θυσίαν τῇ Ἑκάτῃ ἐν ταῖς τριόδοις.
    Εἰρεσιῶνες στὰ ἀγάλματα τῶν θεῶν:
    (ΠΟΡΦΥΡΙΟΣ: «Περί Αποχῆς Ἐμψύχων» 2.14, ΛΙΒΑΝΙΟΣ,Ι.394.14. , Ὀράτ. 12 «Εἰς Ἰουλιανὸν αὐτοκράτορα Ὕπατον.)
    ―Τὸν δὲ Κλέαρχον φᾶναι ἐπιτελεῖν καὶ σπουδαίως θύειν ἐν τοῖς προσήκουσι χρόνοις, κατὰ μῆνα ἕκαστον ταῖς νουμηνίαις στεφανοῦντα καὶ φαιδρύνοντα τὸν Ἑρμῆν καὶ τὴν Ἑκάτην καὶ τὰ λοιπὰ τῶν ἱερῶν
    (ἈΘΗΝΑΙΟΣ, 8.41)
    ― Στρατόνικος εἰς Ἄβδηρ’ἀποδημήσας ποτὲ ἐπὶ τὸν ἀγῶνα τὸν τιθέμενον αὐτοθι, ὁρῶν ἕκαστον τῶν πολιτῶν κατ’ἰδίαν κεκτημένον κήρυκα, κηρύττοντα τε ἕκαστον αὐτῶν ὅτε θέλοι νουμηνίαν κ’,τ.λ.
    Τὰ παγώνια τοῦ Δήμου, ὑιοῦ τοῦ Πυριλάμπους στὴν Ἀθῆνα, παρουσιάζονταν στὸν κόσμο μιὰ φορὰ τὸν μῆνα,στὴν ἡμέρα τῆς νουμηνίας :
    ( ἈΝΤΙΦΩΝ, ΑΘΗΝΑΙΟΣ 9.56. ΑΡΠΟΚΡΑΤΙΩΝ, ΠΥΡΙΛΑΜΠΗΣ, ΑΙΛΙΑΝΟΣ Περὶ Ζῴων Ἰδιότητος, 5.21)
    ― Ἀλλὰ τὰς μὲν νουμηνίας ὁ βουλόμενος εἰσήει• τὰς δ’ ἄλλας ἡμέρας εἴ τις ἔλθοι βουλόμενος θεάσασθαι οὐκ ἔστιν ὅστις ἔτυχε. καὶ ταῦτα οὐκ ἐχθὲς οὐδὲ πρώην ἀλλ’ἔτη πλέον ἤ τριάκοντα ἔστίν.
    Στὴ νουμηνία οἱ οἰκέτες τῶν Ἀθηνῶν μαζεύονταν Ἀγορὰ :
    ΦΩΤΙΟΣ 279, ΕΛΛΑΔΙΚ,532.40-533.Ι
    ― Ἐκάλουν δὲ καὶ ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐν ἧ ὠνήσαντο τὸν οἰκέτην ἐξ οὗ καὶ τοὺς Νουμήνιους ὠνόμαζον.
    Γιὰ τοὺς Ἀθηναίους ἡ Νουμηνία ἦταν Ἱερότερη ὅλων τῶν ἡμερῶν καὶ αὐτὸ φαίνεται στὸ ὄτι δὲν ἐπέτρεψαν ποτὲ τὴν προσθήκη ἄλλων ἑορτῶν γιὰ τὴν ἡμέρα αὐτή.
    Τύχη Ἀγαθῆ
    ΚΑΙ ΚΑΛΟ ΜΗΝΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ
Close Menu