Εικάς Μεταγειτνιώνος

Ιερή Αθηνάς - Απόλλωνος Εικαδίου

Δεκάς Β

20. Εικοστή ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Μεταγειτνιώνος Κ΄ (20η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 2ος

Δεκαήμερο Β΄, το Μέσο
Κ΄. Ἡ εἰκοστή, ἡ εἰκάς, ἡ εἰκοσάς, εἰκοσάδες

Γεγονότα

―ΙΕΡΗ ΑΘΗΝΑΣ ΗΡΑΣ ΘΕΛΧΙΝΙΑΣ (ΕΡΧΙΑ)

―ΘΥΣΙΑ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΣΤΟΝ ΔΗΜΟ ΤΗΣ ΕΡΧΙΑΣ

―ΙΕΡΗ ΑΘΗΝΑΣ

―ΑΠΟΛΛΩΝΟΣ ΕΙΚΑΔΙΟΥ


Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Στο ιερό ημερολογιακό θυσιολόγιο του δήμου Έρχιας περιγράφεται θυσία στην Ήρα Θελχινία τη σημερινή ημέρα:
ΣΤΗΛΗ Α, σειρές 6-11
(Μεταγειτνιώνος)
δεκάτει προτ-
έραι, Ήρα Θελ-
χινίαι, εμ Πάγ-
ωι Έρχι, άρνει π-
αμμέλαιναν, ο-
υ φορά, ΠΗΗ
ΠΕΡΙ ΤΩΝ ΤΕΛΧΙΝΩΝ ΣΤΗΝ ΡΟΔΟ
α΄.― Τοιαύτη δ΄εστίν εν τοις λόγοις τούτοις ποικιλία, των μέν τους αυτούς τοις Κουρήσι τους Κορύβαντας και Καβείρους και Ιδαίους Δακτύλους και Τελχίνας αποφαινόντων· των δε συγγενείς αλλήλων, και μικράς τινάς αυτών προς αλλήλους διαφοράς διαστελομένων.
ΣΤΡΑΒΩΝ 10.3.355α
― Οι δε Τελχίνων εν Ρόδω εννέα όντων τους Ρέα συνακολουθήσαντας εις Κρήτην, και τον Δία κουροτροφήσαντας, Κουρήτας ονομασθήναι· Κορύβαντα δε τούτων εταίρον Ιεροπύτνης όντα κτίστην κ΄,τ.λ.
ΣΤΡΑΒΩΝ 10.3.355α
― Εκαλείτο δ΄η Ρόδος πρότερον Οφιούσα και Σταδία, είτα Τελχίνις, από των οικησάντων Τελχίνων την νήσον· ούς οι μεν βασκάνους φάσι και γόητας, θείω καταρραίνοντας το της στυγός ύδωρ, ζώων τε και φυτών ολέθρου χάριν· οι δε τέχναις διαφέροντας τουναντίον υπό των αντιτέχνων βασκανθήναι, και της δυσφημίας τυχείν ταύτης· ελθείν δ΄εκ Κρήτης εις Κύπρον πρώτον, ειτ΄ εις Ρόδον· πρώτους δ΄εργάσασθαι σίδηρον τε και χαλκόν· και δη και την άρπην τω Κρόνω δημιουργήσαι.
ΣΤΡΑΒΩΝ 14.2.196β
― Εκλήθη δε ποτε, φασίν, Οφιούσα, είτα Τελχινίς, διά τους εκ Κρήτης Τελχίνας οικήσαντας εκεί, άνδρας γόητας και βασκάνους. καίτοι τινές μάτην δυσφημηθήναι τούτους φασί· βασκανθήναι γάρ μάλλον υπό των αντιτέχνων αυτούς, αρίστους υπάρξαντας εργάτας χαλκού και σιδήρου, οί και την άρπην τω Κρόνω εδημιούργησαν.
ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΣΧΟΛΙΑ, ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΠΕΡΙΗΓΗΤΟΥ 504.
Οι Τελχίνες επίσης δημιούργησαν και την Τρίαινα του Ποσειδώνος:
― Η ως ταπρώτιστα μέγας θεός ούρεα θείνων
άορι τριγλωχίνι, το οι Τελχίνες έτευξαν,
νήσους ειναλίας ειργάζετο.
ΚΑΛΛΙΜΑΧΟΣ, ΥΜΝΟΣ ΕΙΣ ΔΗΛΟΝ 30
β΄.― Την δε νήσον την ονομαζομένην Ρόδον πρώτοι κατώκησαν οι προσαγορευόμενοι Τελχίνες. ούτοι δ΄ ήσαν υιοί μεν Θαλάσσης, ως ο μύθος παραδέδωκε· μυθολογούνται δε μετά Καφείρας της Ωκεανού θυγατρός εκθρέψαι Ποσειδώνα, Ρέας αυτοίς παρακαταθεμένης το βρέφος. γενέσθαι δ΄αυτούς και των τεχνών τινών ευρετάς, και άλλα των εις τον βίον χρησίμων εισηγήσασθαι τοις ανθρώποις, αγάλματά τε θεών πρώτοι κατασκευάσασθαι λέγονται, και τινα των αρχαίων αφιδρυμάτων απ΄εκείνων επωνομάσθαι. παρά μεν γαρ Λινδίοις Απόλλωνα Τελχίνιον προσαγορευθήναι, παρά δε Ιαλυσίοις Ήραν και νύμφας Τελχινίας, παρά δε Καμειρεύσιν Ήραν Τελχινίαν. λέγονται δ΄ούτοι και γόητες γεγονέναι, και παράγειν, ότε βούλοιντο, νέφη τε και όμβρους και χαλάζας, ομοίως δε και χιόνια εφέλκεσθαι. . . αλλάτειν δε και τας ιδίας μορφάς, και είναι φθονερούς εν τη διδασκαλία των τεχνών.
ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 5.55
― Χρόνω δ΄ύστερον προαισθομένους τους Τελχίνας τον μέλλοντα γίνεσθαι κατακλυσμόν εκλίπειν την νήσον και διασπαρήναι. Λύκον δ΄εκ τούτων,
[ ΗΣΥΧΙΟΣ, λύκος….και εις Τελχίνων. Βλέπε επίσης ΝΟΝΝΟΥ ΔΙΟΝΥΣΙΑΚΑ 14.36-39, όπου εκεί τα ονόματα των τριών απαριθμούνται, Λύκος, Κέλμις, Δαμναμενεύς. Βλέπε επίσης τα Σχόλια σε ΑΠΟΛΛΩΝΙΟ ΡΟΔΙΟ α.1126. Κέλμις στον ΝΟΝΝΟ και το ίδιο στη σελίδα 226, σημειώνεται και ως Σκέλμις στον ΚΑΛΛΙΜΑΧΟ]
..παραγενόμενον εις Λύκιαν, Απόλλωνος Λυκίου ιερόν ιδρύσασθαι παρά τον Ξάνθον ποταμόν. του δεε κατακλυσμού γενομένου τους μεν άλλους διαφθαρήναι κ΄,τ.λ.
ΔΙΟΔΩΡΟΣ ΣΙΚΕΛΙΩΤΗΣ 5.56
γ΄. ― Εκλήθη δε ποτε (η Σικυών) και Τελχινία, διά το τους αδομένους Τελχίνας και αυτόθι οικήσαι.
ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΙΛΙΑΔΟΣ Β 572.291.28, σημ. ΣΤΕΦ.ΒΥΖ. Τελχίς.
― Ότι δε εκ του τοιούτου θέλγειν οι Τελχίνες, δηλούσιν οι παλαιοί, παρ΄οις και Θελγίνες οι αυτοί λέγονται. εν γουν πητορικώ λεξικώ κατά στοιχείον προϊοντι γράφεται Θελγίνες, γόητες, φαρμακοί.
ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΟΔΥΣΣΕΙΑΣ Α 54.1391.11
― Θελγίνες· Οι Τελχίνες, γόητες πανούργοι φαρμακευταί.
ΗΣΥΧΙΟΣ στο λήμμα.
―Τελχίνες· πονηροί δαίμονες, φθονεροί, βασκανοί.
ΦΩΤΙΟΣ, ΣΟΥΪΔΑΣ στο λήμμα
― Και εκ του τοιούτου θέλγειν και Τελχίνας, ως και εν Οδυσσεία ερρέθη, πλάττουσιν οι μύθοι, δαίμονας τινάς κακοποιούς, και ουκ επί καλώ θέλγοντας.
ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΙΛΙΑΔΟΣ Ν 435.941.2
― Θέλγει· Ενομίδης δε ο τα θεία γράψας και τους Τελχίνας ετυμολογήσας είπεν ότι Θελγίνες ήσαν.
ΜΕΓΑ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟ ΛΕΞΙΚΟ
― Τελχίν· ου μόνον ο ισχύν υπέρ άνθρωπον έχων μιαρός και κακούργος, αλλά και τους νυν Κρήτας, και την Κρήτην Τελχινίαν λέγουσι…λέγονται Τελχίνες οι φθονεροί και πονηροί και βάσκανοι δαίμονες, παρά το θέλγω το αμαυρώ και σκατίζω, Θελγίνες τινες όντες, ή παρά το θέλγειν και απατάν τους ανθρώπους.
ΜΕΓΑ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟΝ ΛΕΞΙΚΟΝ
― Τελχίνες· βάσκανοι, γόητες, φθονεροί ή παρά την τήξιν, ή παρά το θέλγειν.
ΗΣΥΧΙΟΣ
― Μύλας· εις των Τελχίνων, ός τα εν Καμείρω ιερά Μυλαντείων ιδρύσατο.
ΗΣΥΧΙΟΣ
― Τέλχανος· (Τελχίνιος)· ο Ζεύς παρά Κρισίω (Κρησίν).
ΗΣΥΧΙΟΣ
― Και η Κρήτη Τελχινία ελέγετο, και οι Κρήτες Τελχίνες.
ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΣ Τελχίς
― Ίγνητες· ούτως ωνομάζοντο οι μετά τους Τελχίνας εποικήσαντες την Ρόδον.
ΗΣΥΧΙΟΣ
― Γνής· έθνος οικήσαν την Ρόδον, ένθεν και Γνήτες οι ιθαγενείς. λέγεται δε μετά του ι Ίγνητες
ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΒΥΖΑΝΤΙΟΣ Γνης. Φαίνεται ότι είναι η σύντμησις του Γηγενής, Γνής.
― Και Σιμμίας ο Ρόδιος·
Άμμας
Ιγνήτων και Τελχίνων έφυ η αλυκή ζάψ.
(καλείται δ΄ούτως, ζάψ, η θάλασσα)
ΚΛΗΜΗΣ Ο ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΟΣ ΣΤΡΩΜΑΤΕΙΣ 5.8/48 σελ. 35.λ.11
― Ανταίη δαίμων· η Ρέα ούτω λέγεται, διότι εναντία τοις Τελχίσιν εγένετο.
ΑΠΟΛΛΩΝΙΟΣ ΡΟΔΙΟΣ α.1141 ΜΕ ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ.
― Και μάλιστα ο πικρός Λαυκίας Τελχίνος ην μοι βασκαίνων βαρύτερος.
ΑΛΚΙΦΡΩΝ α.12 σελ. 19
δ΄. ― Και Αθηνάς εν Τευμησσώ Τελχινίας εστίν ιερόν, άγαλμα ουκ έχον· ες δε την επίκλησιν αύτης εστίν εικάζειν ως των εν Κύπρω ποτέ οικησάντων Τελχίνων αφικομένη μοίρα ες Βοιωτούς ιερόν ιδρύσατο Αθηνάς Τελχινίας.
ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ 9.19.1
― Άπις (υιός του Φορονέως)…ονομάσας αφ΄εαυτού την Πελοπόννησον Απίαν, υπό Θελξίονος και Τελχίνος επιβουλευθείς, άπαις απέθανε, και νομισθείς θεός εκλήθη Σάραπις.
ΑΠΟΛΛΟΔΩΡΟΣ ΒΙΒΛΙΟΘ. 2.1.1
― Τελχίνες εκπεσόντες Πελοποννήσου Ρόδον ώκησαν νήσον την καλουμένην Οφιούσσαν.
ΣΥΓΚΕΛΛΟΣ 282.3. ΕΥΣΕΒΙΟΣ ΧΡΟΝ. 276
ε΄.― Λέγει δε ο Γεωγράφος και ότι Τελχίνες εννέα εν Ρόδω τη Ρέα συνακολουθήσαντες εις Κρήτην, κκαι Δία κουροτροφήσαντες, Κουρήτες ωνόμάσθησαν. πολύς δε ο περί Τελχίνων λόγος και παρά πολλοίς. εισί γαρ οι και Κρήτας αυτούς φασι, και Θελγίνας ονομάζουσι παρά το θέλγειν, και γόητας είναι φασί και φαρμακείς, και δύο γένη αυτών είναι, το μεν βάσαυσον και χειρωνακτικόν, το δε λυμαντήριον των καλών, ήγουν των ευμόρφων. και οι μεν θαλάσσης παίδας αυτούς είναι, οι δε εκ των του Ακταίωνος κυνών μεταμορφωθήναι εις ανθρώπους· τούτο δε διά το αγρίως έχειν, ως και μυθεύεσθαι σκηπτούς αφιέναι, και ποτήριον δοκείν έχειν εν ώ ρίζας κυκώντες εφάρμασσον γοητευτικώς. ανατίθεται δε αυτοίς και η κατασκευή της κατά τον Κρόνον άρπης, ή τον πατέρα Ουρανόν ευνούχισε. και αγαλματοποιϊαν δε εύρειν εδόκουν και μέταλλα, και αμφίβιοι είναι, και έξαλλοι ταις μορφαίς, ως εμφερείς τα μεν δαίμοσι τα δε ανθρώποις τα δε ιχθύσι τα δε όφεσι. μύθος δε και άχειρας ενίους αυτών είναι και άποδας, και ανάμεσον των δακτύλων δέρματα έχειν κατά χήνας. ήσαν δε, φασί, και γλαυκωποί και μελανοφρύες. οι δε ειπόντε τρείς αυτούς είναι ονόματα κομίζουσιν αυτοίς χρυσόν και αργυρόν και χαλκόν, ομωνύμως ύλη ήν έκαστος εύρε. κατομβρηθέντες δε, φασίν, υπό Διός ή τοξευθέντες υπό Απόλλωνος ώλοντο. ιστορείται δε και η Ρόδο¦ απ΄αυτών Τελχινία καλείσθαι. η δε παροιμία τους φθονερούς και ψογερούς Τελχίνας …καλεί. Στησίχορος δε, φασί , τας κήρας και τας σκοτώσεις Τελχίνας προσηγόρευσε.
ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΙΛΙΑΔΟΣ Ι 525.771.56
Η σημερινή ημέρα είναι ιερή του Απόλλωνος και της Αθηνάς για όλους τους μήνες. Ὁ Πρόκλος σχολιάζει τὸν Ἠσίοδο :
― Ἱστάμενον μῆνα ὡς εἰκάδα (ἑὼς εἰκάδιος) ἔλεγον. μετὰ δὲ τοῦτο πρώτην φθίνοντος δευτέρα φθίνοντος. Φιλόχορος δὲ πάσας τὰς τρεῖς ἱερὰς λέγει τῆς Ἀθηνᾶς.
ΠΡΟΚΛΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΗΣΙΟΔΟ 778
― Εἰκάδιος, ἀπὸ τοῦ εἰκὰς. . . ἐστὶ δὲ ὄνομα κύριον. ἐν τῇ εἰκάδι τοῦ μηνὸς ἑορτὴ ἐπετελεῖτο τῷ Ἀπόλλωνι, καὶ ἐλέγετο ἡ ἱέρεια εἰκάς. ἐπειδὴ οὖν ἐν ταύτῃ τῇ ἑορτῇ ἐγεννήθη λέγεται Εἰκάδιος.
Μ. ΕΤΥΜ. Εἰκάδιος