Ένη και Νέα – Τριάκας Θαργηλιώνος

Ιερή Εκάτης, Νεκύσια

Δεκάς Γ

30. Τριακοστή ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Θαργηλιώνος Λ΄ (30η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 11ος

Δεκαήμερο Γ΄, το Φθίνον
Λ΄. Ἡ τριακοστή, ἔνη καὶ νέα, τριακάς,τριηκάς, εἰκάς φθίνοντος, δημητριάς

Γεγονότα

  • ΙΕΡΗ ΕΚΑΤΗΣ
  • ΑΠΑΝΤΑ ΠΕΡΙΔΕΙΠΝΑ
  • ΝΕΚΥΣΙΑ
  • ΗΜΕΡΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

― Καὶ ταῖς τριακάσι δὲ αὐτῇ τὰ δεῖπνα φέρουσι.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ 7.126,127,139
― Τὰς ἐν Ἅιδου τριακάδας: τιμᾶται ἡ τριακὰς ἐν Ἅιδου διὰ τὴν Ἑκάτην μυστικώτερον. . . ὅθεν καὶ ἀφιδρυμένη Ἑκάτη πρὸς ταῖς τριόδοις ἐστὶ, καὶ τὰ νεκύσια τῇ τριακάδι ἄγεται.
(Παρομ. Ἑλλην. 905)
Τὸ γ΄ἔτος τῆς 114ης Ὀλυμπιάδος /-322 πραγματοποιήθηκε συνέλευση τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Δήμου:
IG II2 374 1-5, ΑΤΤΙΚΗ ΕΠΙΓΡΑΦΗ
― ἐπὶ Φιλοκλέους ἄρχοντος ἐπὶ τῆς Πανδιον̣ίδος δεκάτης πρυτανείας, ἧι Εὐθυγένης Ἡφαιστοδήμου Κηφισιεὺς ἐγραμμάτευεν· Θαργηλιῶνος ἕνηι καὶ νέαι, ․․․․․․․ καὶ τριακοστῆι τῆς πρυτανείας· ἐκκλησία· τῶν προέδρων ἐπεψήφιζεν Ἀντίδοτος Θριάσιος ἔδοξεν τῶι δήμωι· Ἡγήμων ․․․․
Ὁ Ἀπολλόδωρος, ὅπως καταγράφεται στὸν Ἀθηναίο 7.325Α (Ἀποσπ.Ἑλλην.Ἱστ.244F 109) δηλώνει τὰ δεῖπνα προσφέρονταν πρὸς τιμὴν τῆς Ἑκάτης τὴν τριακοστὴ ἡμέρα τοῦ κάθε μηνὸς :
ΑΘΗΝΑΙΟΣ 7.325Α
― τῆ δὲ Ἑκάτῃ ἀποδίδονται ἡ τρίγλη διὰ τῆς ὀνομασίας κοινότοιτα• τριοδῖτις γὰρ καὶ τρίγληνος, καὶ ταῖς τριακάσι δ’αὐτῆ τὰ δεῖπνα φέρουσι.
Αὐτὸ τὸ ἔθιμο διευκρινίζεται μὲ μεγαλύτερη λεπτομέρια ἀπὸ τὸν σχολιαστὴ τοῦ Ἀριστοφάνους στὸν Πλοῦτο :
ΣΧΟΛΙΑ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΠΛΟΥΤΟΣ στ.594
― κατὰ δὲ νουμηνίαν (ΑΥΡΙΟ) οἱ πλούσιοι ἔπεμπο δεῖπνον ἐσπέρας, ὥσπερ θυσία τῆ Ἑκάτῃ ἐν τοῖς τριόδοις:οἱ δὲ πένητες ἥρχοντο πεινῶντες, καὶ ἤσθιον αὐτὰ καὶ ἔλεγον ὅτι ἡ Ἑκάτη ἔφαγεν αὐτά.
Ὁ σχολιαστὴς κατὰ πάσα πιθανότητα ἀκολουθεῖ αὐστηρῶς τὴν τήρηση τοῦ ἡμερολογίου ὅπου ἡ ἡμέρα ἄρχιζε κατὰ τὸ ἡλιοβασίλεμα,κατὰ τὴ ὁποία πραγματοποιοῦνταν οἱ προσφορὲς , ποὺ γενικῶς ἄρχιζαν τὸ ἀπόγευμα τῆς 30ης καὶ ἵσως τὴ συνδέει μὲ τὴ νουμηνία.
Δὲν ὑπάρχουν ἀποδείξεις ὅτι αὐτὰ τὰ ἰδιωτικὰ δεῖπνα για τὴν Ἑκάτη ἦταν ἐπίσημοι ἑορτασμοί ἤ δημόσια ἑορτὴ τῆς πολιτεῖας τῶν Ἀθηναίων.
ΠΕΡΙΛΗΨΗ ΘΑΡΓΗΛΙΩΝΟΣ
Τὰ Καλλυντήρια πραγματοποιοῦνταν τὸ μῆνα Θαργηλιῶνα, ἀλλὰ ἡ ἀκριβὴς ἡμέρα τῆς ἑορτῆς δὲν διευκρινίζεται μέσα ἀπὸ τὰ κείμενα.
Ὁ λεξικογράφος Φώτιος δίνει την 19η Θαργηλιῶνος ὡς ἡμέρα τῆς ἑορτῆς :
ΦΩΤΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟΝ
― Καλλυντήρια καὶ Πλυντήρια• ἑορτῶν ὀνόματα. γίνονται μὲν αὗται Θαργηλιῶνος μηνὸς, ἐννάτῃ μὲν ἐπὶ δέκα Καλλυντήρια, δευτέρᾳ φθίνοντος τὰ Πλυντήρια.
Ὑπάρχουν τρεῖς παράγοντες ποὺ πρέπει νὰ λάβουμε υπόψη καὶ νὰ θεωρήσουμε ὅτι ὁ Φώτιος κάνει λάθος σὲ αὐτὸ τὸ ἐπεξηγηματικὸ σχόλιο του.
Πρῶτον, ἡ ἡμέρα ποὺ δίνει δίνει γιὰ τὰ Πλυντήρια εἶναι τελείως λανθασμένη, καθὼς ὑπάρχει καλύτερη πηγὴ ποὺ δίνει τὴν 25η Θαργηλιῶνος.
Δεύτερον, εἶναι τελείως ἀπίθανο τὰ Καλλυντήρια νὰ πραγματοποιοῦνταν ταυτόχρονα μὲ τὰ Βενδίδεια τὴν 19η τοῦ μηνός, καθὼς τὰ Καλλυντήρια εἶναι μεγαλύτερη ἑορτὴ ἀφοροῦν τὴν Ἀθηνᾶ, τὴν προστάτιδα τῆς πόλεως τῶν Ἀθηναίων καὶ τὸν Ναό της.
Καὶ τρίτον, ὁ Πρόκλος γράφει καθαρὰ στὰ σχόλια ὅτι τὰ Καλλυντήρια καὶ τὰ Πλυντήρια ἀκολουθοῦσαν μετὰ Βενδίδεια :
ΠΡΟΚΛΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΤΙΜΑΙΟ 27.Α
― Ἀριστοκλῆς ὁ Ῥόδιος ἱστορεῖ τὰ μὲν ἐν Πειραιεῖ Βενδίδεια τῆ εἰκάδι τοῦ Θαργηλιῶνος ἐπιτελεῖσθαι, ἕπερθαι δὲ τὰς περὶ τὴν Ἀθηνᾶν ἑορτάς.
Ἂν ἀπορρίψουμε τὶς λανθασμένες χρονολογήσεις τοῦ Φώτιου, τότε πρέπει νὰ τοποθετήσουμε τὰ Καλλυντήρια μεταξύ τῆς 20ης κατὰ τῆς 24ης Θαργηλιῶνος .
Ὁ Deubner (Feste 17-18) , σημειώνει ὅτι τὰ Καλλυντήρια καὶ τὰ Πλυντήρια εἶναι παρόμοια ὠς πρὸς τὸν χαρακτήρα τους, καὶ ἀρκετὰ συχνὰ ἀναφέρονται καὶ σχετίζονται στὰ κείμενα ταυτόχρονα.
Γι’αὐτὸ τὸ λόγο τοποθετεῖ τὰ Καλλυντήρια τὴν 24η Θαργηλιῶνος , πρὶν ἀπὸ τὰ Πλυντήρια τοῦ Ἀγάλματος τῆς Ἀθηνᾶς.
Αὐτὸ εὶναι πολὺ πιθανόν, διότι τὴν 24η Θαργηλιῶνος καταγράφονται αὐξημένες οικονομικὲς συναλλαγὲς σὲ διάφορες ἐπιγραφὲς τῆς Ἀκροπόλεως.
Παρόλα αὐτὰ δὲν ὑπάρχει καμμία ἔνδειξη γιὰ τὴν ημέρα σχετικά μὲ τὴν ἑορτή.

ΤΥΧΗ ΑΓΑΘΗ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΤΑ ΤΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΗΘΟΣ

Close Menu