Ένη και Νέα – Τριάκας Πυανεψιώνος

Δεκάς Γ

30. Τριακοστή ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Πυανεψιώνος Λ΄ (30η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 4ος

Δεκαήμερο Γ΄, το Φθίνον
Λ΄. Ἡ τριακοστή, ἔνη καὶ νέα, τριακάς,τριηκάς, εἰκάς φθίνοντος, δημητριάς

Γεγονότα

  • ΧΑΛΚΕΙΑ (Χαλκεία)
  • ΙΕΡΗ ΗΦΑΙΣΤΟΥ
  • ΙΕΡΗ ΑΘΗΝΑΣ ΗΦΑΙΣΤΙΑΣ
  • ΙΕΡΗ ΑΘΗΝΑΣ ΑΡΧΗΓΕΤΙΔΟΣ
  • ΘΥΣΙΑ ΠΡΟΣ ΤΙΜΗΝ ΑΘΗΝΑΣ ΑΡΧΗΓΕΤΙΔΟΣ
  • ΙΕΡΗ ΑΘΗΝΑΣ ΕΡΓΑΝΗΣ
  • ΕΝΑΡΞΗ ΥΦΑΝΣΗΣ ΤΟΥ ΝΕΟΥ ΠΕΠΛΟΥ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ
  • ΕΠΙΒΔΑ (μεθεόρτιος) ΑΠΑΤΟΥΡΙΩΝ
  • ΙΕΡΗ ΕΚΑΤΗΣ (ΔΕΙΠΝΑ)
  • ΝΕΚΥΣΙΑ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Η σημερινή ημέρα είναι η τελευταία του μηνός, και εορτάζουμε τα Χαλκεία που είναι επίσημη αττική εορτή.
Η ημερομηνία εδραιώνεται από τον Σουϊδα:
ΛΕΞΙΚΟ ΣΟΥΪΔΑ
― Χαλκεία ΙΙ· εορτή αρχαία και δημώδης πάλαι, ύστερον δε υπό μόνων ήγετο των τεχνιτών . . . έστι δε ένη και νέα του Πυανεψιώνος.
ΛΕΞΙΚΟ ΑΡΠΟΚΡΑΤΙΩΝΟΣ
― Χαλκεία· εορτή παρ΄Αθηναίοις αγομένη Πυανεψιώνος ένη και νέα, χειρώναξι κοινή, μάλιστα δε χαλκεύσιν, ώς φησιν Απολλώνιος ο Αχαρνεύς.
ΜΕΓΑ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟ 805.43
― Χαλκεία·. . . έστι δε ένη και νέα του Πυανεψιώνος.
Η χρονολολογία της εορτής επιβεβαιώνεται και από τον Ευστάθιο στα σχόλια του στην Ιλιάδα Β.552.
ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΑ ΧΑΛΚΕΙΑ
Χάλκεια
(Τὰ χαλκεῖα). Μια πανάρχαια εορτή που εορτάζεται στην Αθήνα, η οποία σε διαφορετικούς χρόνους φαίνεται να είχε και διαφορετικό χαρακτήρα, και από ολόκληρο το λαό της Αθήνας, απ ‘όπου ονομαζόταν Ἀθήναια ή Πάνδημος. Εορταζόταν από τεχνίτες, ιδιαίτερα από τους μεταλλουργούς, προς τιμήν του Ηφαίστου, εξ ου και το όνομά της άλλαξε σε Χαλκεῖα. Πραγματοποιείται την τριακοστή ημέρα του μήνα Πυανεψιώνος. Ο Μένανδρος έγραψε μια κωμωδία που ονομάζεται Χαλκεῖα, ένα τμήμα του οποίου σώζεται από τον Αθήναιο.
Τα Απατούρια στην πραγματικότητα εορτάζονταν επί τρείς ημέρες, αλλά μία τέταρτη είχε προστεθεί και είχε κρατηθεί στο τέλος της τελετής που ονομαζόταν Επίβδα.
Το νόημα αυτού του όρου από γενικής άποψης ήταν αυτό της μεθεόρτιου ημέρας.
Ὁ Ἀπολλόδωρος, ὅπως περιγράφεται στὸν Ἀθηναίο 7.325Α, ἀναφέρει ὅτι σήμερα δίδονταν:
— δεῖπνα
πρὸς τιμήν τῆς θεᾶς Ἑκάτης τὴν τριακοστὴ ἡμέρα τοῦ κάθε μηνός:
— τῆ δὲ Ἑκάτη ἀποδίδοται ἡ τρίγλη διὰ τῆς ὁνομασίας κοινότητα• τριοδίτις γὰρ καὶ τρίγληνος , καὶ ταῖς τριακάσι δ’ αὐτῆ τὰ δεῖπνα φέρουσι.
Αὐτὸ τὸ ἔθιμο περιγράφεται μὲ περισσότερη ἀκρίβεια ἀπὸ τὸν σχολιαστὴ τοῦ Ἀριστοφάνους , Πλοῦτος στ. 594:
— κατὰ δὲ νουμηνίαν οἱ πλούσιοι ἕπεμπον δεῖπνον ἐσπέρας, ὥσπερ θυσίαν τῆ Ἑκάτη ἐν ταῖς τριόδοις• οἱ δὲ πένητες ἤρχοντο πεινῶντες καὶ ἥσθιον αὐτὰ καὶ ἔλεγον ὅτι ἡ Ἑκάτη ἔφαγεν αὐτά.
Ὁ σχολιαστὴς προφανώς ἀκολουθοῦσε τὴν πρακτικὴ τῆς αὐστηρῆς καταμέτρησης τοῦ χρόνου, σύμφωνα μὲ τὴν ὁποία ἡ ημέρα ἄρχιζε κατά τὸ ἡλιοβασίλεμα, καὶ ὡς ἑκ τούτου ἡ προσφορά ποὺ γίνονταν σε γενικές γραμμές το βράδυ τῆς τριακοστῆς ἡμέρας θὰ μποροῦσε νὰ ὁριστεῖ καὶ κατὰ τὴν νουμηνίαν.
Παρόλα αὐτὰ δὲν ὑπάρχει ἱσχυρὴ ἀπόδειξη ὅτι αὐτὲς οἱ ἱδιωτικὲς βραδυνές προσφορὲς ἀποτελοῦσαν ἐπίσημη ἀττικὴ ἑορτή.
― Καὶ ταῖς τριακάσι δὲ αὐτῇ τὰ δεῖπνα φέρουσι.
(Ἀθηναῖος 7.126,127,139)
― Τὰς ἐν Ἅιδου τριακάδας: τιμᾶται ἡ τριακὰς ἐν Ἅιδου διὰ τὴν Ἑκάτην μυστικώτερον. . . ὅθεν καὶ ἀφιδρυμένη Ἑκάτη πρὸς ταῖς τριόδοις ἐστὶ, καὶ τὰ νεκύσια τῇ τριακάδι ἄγεται.
ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ ΣΥΛΛ.

Close Menu