Ένη και Νέα – Τριάκας Ανθεστηριώνος

Νεκύσια

Δεκάς Γ

30. Τριακοστή ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Ανθεστηριώνος Λ΄ (30η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 8ος

Δεκαήμερο Γ΄, το Φθίνον
Λ΄. Ἡ τριακοστή, ἔνη καὶ νέα, τριακάς,τριηκάς, εἰκάς φθίνοντος, δημητριάς

Γεγονότα

 

  • ΝΕΚΥΣΙΑ
  • ΕΚΑΤΗΣ ΔΕΙΠΝΑ
  • ΗΜΕΡΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Η τριακοστή, η Τριακάδα ή ένη και νέα είναι ιερή στην Εκάτη.
Δύο συνελευσεις εδραιώνουν την τελευταία ημέρα του Ανθεστηριώνος, την σημερινή ημέρα, ως ημέρα συνελεύσεων για την Εκκλησία του δήμου.
ΙG II² 661, 1-4
― Επί Μενεκλέους άρχοντος επί της
Πανδιονίδος ογδόης πρυτανείας ήι
Θεοδώρος Λυσιθέου Τρικορύσιος
εγραμμάτευεν· Ανθεστηριώνος
ένει και νέαι· εκκλησία.
ΙG II² 832, 1-5
― Επί Ηλιοδώρου άρχοντος επί της
Πανδιονίδος ογδόης πρυτανείας ήι
Χαρίας Καλλίου Αθμονεύς
εγραμμάτευεν· σήμου ψηφίσματα· Ανθεστηριώνος
ένει και νέαι, ενάτει και εικοστεί της πρυτανείας·
εκκλησία.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ 7.126, 127.139
― και ταις τριακάσι δε αυτή τα δείπνα φέρουσι
Ο Απολλόδωρος, όπως περιγράφεται στον Αθηναίο 7.325Α, αναφέρει ότι σήμερα δίδονταν:
— δείπνα
προς τιμήν της θεάς Εκάτης την τριακοστή ημέρα του κάθε μηνός:
— τη δε Εκάτη αποδίδοται η τρίγλη διά της ονομασίας κοινότητα· τριοδίτις γαρ και τρίγληνος , και ταις τριακάσι δ’ αυτή τα δείπνα φέρουσι.
Αυτό το έθιμο περιγράφεται με περισσότερη ακρίβεια από τον σχολιαστή του Αριστοφάνους , Πλούτος στ. 594:
— κατὰ δὲ νουμηνίαν οἱ πλούσιοι ἕπεμπον δεῖπνον ἐσπέρας, ὥσπερ θυσίαν τῆ Ἑκάτη ἐν ταῖς τριόδοις• οἱ δὲ πένητες ἤρχοντο πεινῶντες καὶ ἥσθιον αὐτὰ καὶ ἔλεγον ὅτι ἡ Ἑκάτη ἔφαγεν αὐτά.
Ο σχολιαστὴς προφανώς ακολουθούσε την πρακτική της αυστηρής καταμέτρησης του χρόνου, σύμφωνα με την οποία η ημέρα άρχιζε κατά το ηλιοβασίλεμα, και ως εκ τούτου η προσφορά που γίνονταν σε γενικές γραμμές το βράδυ της τριακοστής ημέρας θα μπορουσε να οριστεί και κατά την νουμηνίαν.
Παρόλα αυτά δεν υπάρχει ισχυρή απόδειξη ότι αυτές οι ιδιωτικές βραδυνές προσφορές αποτελούσαν επίσημη αττικὴ εορτή.
― Καὶ ταῖς τριακάσι δὲ αὐτῇ τὰ δεῖπνα φέρουσι.
(Ἀθηναῖος 7.126,127,139)
ΠΑΡΟΙΜΙΑΙ ΣΥΛΛΕΓ. 905
― τας εν Αίδου τριακάδας τιμάται η τριακάς εν Άιδου δια την Εκάτην μυστικώτερον. . . όθεν και αφιδρυμένη Εκάτη προς ταις τριόδοις εστί , και τα νεκύσια τη τριακάδι άγεται.

― λαβεῖν φάσσαν ἀντὶ περιστερᾶς

Η φάψ είναι η άγρια περιστερά, η φασσο-φονίαν. Ο σκοπός της φάττης (φάψ, φάττα) σε ταφικά μνημεία Ελλήνων έχει να κάνει με τον θρήνο. Οι φάττες παρίστανται ως θρηνούσες στις στήλες. Ως τα ιερά πτηνά της Κόρης στην αθηναϊκή λατρεία και της Περσεφόνης σε άλλες λατρείες πόλεων των προγόνων. Η θεά περνάει το μισό έτος στον Κάτω Κόσμο, οι φάττες θεωρούνται στην ελληνική πεποίθηση πτηνά θλίψης. Ζωντανά αφήνονται ή προσφέρονται στον τάφο πριν την ανατολή του ηλίου. Όταν εμφανίζονται στις ταφικές στήλες και τα μνημεία, αναπαρίστανται μαζί με την συντροφιά μιας Σειρήνας, ενός μυθικού όντος· από την μέση και πάνω με την μορφή μιας γυναίκας που θρηνεί και από την μέση και κάτω με την μορφή ενός πτηνού. Η Σειρήνα θρηνεί για τους νεκρούς, και μόνο αυτές θα συντροφεύσουν στον θρήνο.

ΕΥΡΙΠΙΔΗΣ ΕΛΕΝΗ 167-178 ― πτεροφόροι νεάνιδες,παρθένοι Χθονὸς κόραι, Σειρῆνες, εἴθ᾽ ἐμοῖς γόοις μόλοιτ᾽ ἔχουσαι Λίβυνλωτὸν ἢ σύριγγας ἢ φόρμιγγας αἰλίνοις κακοῖς τοῖς ἐμοῖσι σύνοχα δάκρυα,πάθεσι πάθεα, μέλεσι μέλεα, μουσεῖα θρηνήμα-σι ξυνωιδά, πέμψαιτε Φερσέφασσα φονία χάριταςἵν᾽ ἐπὶ δάκρυσι παρ᾽ ἐμέθεν ὑπὸμέλαθρα νύχια παιᾶνανέκυσιν ὀλομένοις λάβηι.

Σειρήνες, φτερωτές κόρες της Γης, ελάτε με φόρμιγγες, φλογέρες λωτοκάμωτες, με αυλούς συντρόφισσες στον πόνο μου, ζυγιάζοντας συνταιριαστούς θρήνους στα μαύρα μου δεινά. Στις συμφορές μου δάκρυανα ᾽στελνε η Περσεφόνη, λυπητερούς, μακρόσυρτους σκοπούς να συνοδέψουνε τα κλάιματά μου και από μενα πάρει σαν αντίχαρηστ᾽ ανήλιαγα παλάτια της πικρό πικρό τραγούδισμα για τους βαριόμοιρους νεκρούς.