Ενάτη Μεσούντος Θαργηλιώνος

Βενδίδεια, Ιερή Αρτέμιδος Βενδίδος

Δεκάς Β

19. Δεκάτη ενάτη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Θαργηλιώνος ΙΘ΄ (19η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 11ος

Δεκαήμερο Β΄, το Μέσο
ΙΘ΄. Ἡ δεκάτη ἐνάτη, ἐνάτη μεσοῦντος μηνός, ἐννέακαιδεκάτη, ἐνάτη ἐπὶ δέκα, ἐνάτη ἐπὶ δεκάτη

Γεγονότα

ΒΕΝΔΙΔΕΙΑ
ΕΠΙΣΗΜΗ ΑΤΤΙΚΗ ΕΟΡΤΗ  (Βενδίδεια).
προς τιμήν της Αρτέμιδος Βένδιδος
ΙΕΡΕΣ ΠΟΜΠΕΣ ΒΕΝΔΙΔΕΙΩΝ ΣΕ ΑΘΗΝΑ ΚΑΙ ΠΕΙΡΑΙΑ
ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΩΝ ΔΥΟ ΠΟΜΠΩΝ ΠΡΟΣ ΤΟ ΙΕΡΟ ΒΕΝΔΙΔΕΙΟ, ΙΕΡΟ ΤΗΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ ΣΤΗ ΜΟΥΝΥΧΙΑ (ΠΕΙΡΑΙΑΣ)
ΕΦΙΠΠΟΣ ΛΑΜΠΑΔΗΦΟΡΙΑ
ΠΑΝΝΥΧΙΣ
ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΘΥΣΙΑ ΣΤΟΝ ΜΕΝΕΔΕΙΟ (ΕΡΧΙΑ)


Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Τη σημερινή ημέρα πραγματοποιείται η επισημη αττική εορτή των Βενδιδείων. Ο σχολιαστής του Πλάτωνος, ο Πρόκλος, εδραιώνει την ημερομηνία:
ΠΡΟΚΛΟΣ ΤΙΜΑΙΟΣ 9Β
― οτι γαρ τα εν Πειραιεί Βενδίδεια
τη ενάτη επί δέκα του Θαργηλιωνος,
ομολογούσιν οι περί περί των εορτών
γράψαντες.

ΣΧΟΛΙΟ ΣΕ ΠΟΛΙΤΕΙΑ 327Α
― ταυτα [Βενδίδεια] δε ετελείτο θαργηλιώνος ενάτη επί δέκα.

ΠΡΟΚΛΟΣ ΤΙΜΑΙΟΣ 27Α
―Αριστοκλής ο Ρόδιος
ιστορεί τα μεν εν Πειραιεί Βανδίδεια
τη εικάδι του Θαργηλιώνος
επιτελείσθαι

Η εορτή επεκτείνεται και το βράδυ της 19ης του θαργηλιώνος, σύμφωνα όμως με την αρχαία μέθοδο καταμέτρησης του χρόνου τεχνικώς περιελάμβανε δυο ημέρες, τη 19η Θαργηλιώνος και την 20η Θαργηλιώνος.
Για αυτό και ο Πρόκλος μας δίνει δυο διαφορετικές ημερομηνίες για αυτή την εορτή.

Στὸ ἱερὸ Θυσιολόγιο τῆς Μεγάλης Δημαρχίας τῆς Ἐρχιᾶς καταγράφεται θυσία προσφορά στὸν Μενεδειο αὐτή τὴν ἡμέρα:
― [Θαργηλιῶνος] ἐνάτει ἐπὶ δέκα Μενεδείωι, Ἐρχιᾶσιν οἶς, οὐ φορ, ΔΗΗ
SEG 21541. Δ 52-55

Ὁ Jameson (BCH89, 1965 σελ. 158-159) προτείνει συσχέτιση αὐτῆς τῆς θυσίας προσφορᾶς στὸν Μενέδειο μὲ τὰ Βενδίδεια στὴν Ἀθῆνα.
Ἕνα πρόβατο (ἀρσενικό, ἂν κρίνουμε ἀπὸ τὴν τιμή), προσφερόταν στὴν Ἐρχιᾶ, στὴν ἄγνωστη σὲ ἐμᾶς μορφή, τὸν Μενέδειο.
Σίγουρα ἡ ἑορτὴ τῆς Βενδίδος, τὰ Βενδίδεια, ποὺ εορτάζεται στὸ Πειραιᾶ συνδέεται μὲ τὴ Θυσία στὴν Ἐρχιᾶ.
Τὸ ὄνομα τῆς Θρακικῆς θεᾶς καὶ τὰ παράγωγά του μερικὲς φορὲς γράφεται μὲ ἀρχικὸ τὸ Μ, καὶ πιστεύεται ὅτι ἦταν συγγενές μὲ τὸ τοπωνύμιο Μένδη.
Ἡ Μένδη είναι ἀρχαία πόλη τῆς Χαλκιδικῆς, χτισμένη στὸ μέσο περίπου τῆς χερσονήσου Κασσάνδρας (κατὰ τὴν ἀρχαιότητα ὀνομαζόταν χερσόνησος Παλλήνης), στὶς ἀκτὲς τοῦ Θερμαϊκοῦ κόλπου. Ἡ πόλη ὀφείλει τὸ ὄνομά της στὸ ἀρωματικὸ φυτὸ μίνθη, ἕνα εἶδος μέντας, ποὺ φύεται ἀκόμη στὴν περιοχή.
Ἄλλες θεότητες ποὺ συνδέονται μὲ τὴ θεά, ἦταν κυρίως μία ἀνδρικὴ μορφή ποὺ δύο φορὲς ἀναφέρεται ὡς Δηλόπτης. Ἕνα ἐπίθετο ποὺ προέρχεται ἀπὸ τὸ ὄνομα τῆς θεᾶς, καὶ ποὺ ἐφαρμόζεται σὲ ἄνδρα λειτουργό ἤ συγγενῆ, εἶναι τὸ Βενδίδειος ἢ Μενδίδειος.
Ἀλλὰ τὸ Μενέ- καὶ ὄχι τὸ Μένδη-εἶναι ἕνα κοινὸ πρῶτο στοιχεῖο στὰ ἑλληνικὰ ὀνόματα. Λαμβάνοντας ὑπόψη τὶς ἴδιες ἡμερομηνίες (Θυσία στὴν Ἐρχιᾶ καὶ Βενδίδεια) εἶναι πιθανὸ ὅτι τὸ Μενέδειος ἐδῶ ἦταν ἡ ἐξελληνισμένη ἔκδοση τοῦ ἀνδρικοῦ Πάρεδρος τῆς Θρακικῆς θεᾶς – Βενδῖς/ Μέντη: Μενδίδειος> Μενέδειος.
Ἡ Βενδὶς ὀνομάζεται δίλογχος, διότι ὡς κυνηγός φέρει δύο λόγχες ἢ διότι ἔχει δύο πυρσούς (φῶτα), ἕνα τὸ δικό της καὶ ἕνα τοῦ ἡλίου.

Τὴ σελήνη , Βενδὶν καὶ Ἄρτεμιν τὴν ονομάζουν
Οἱ Θρᾶκες ονομάζον τὴν Ἑκάτη, Βένδεια Ἄρτεμις. Ἡ Βενδὶς καὶ Μενδὶς:
― Βενδὶς ἡ Ἄρτεμις Θρακιστί. Παρὰ δὲ Ἀθηναίοις ἑορτὴ Βενδίδεια.
ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ
― Βούσβατον τὴν Ἄρτεμιν Θράκες
ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ
― μεγάλη θεός• Ἀριστοφάνης ἔφη τὴν Βενδῖν (ἀπ. 368). Θραικία γὰρ ἡ θεός.
ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ

Ἡ Βενδῖς εἶναι χθόνια θεότητα. Λατρεύεται μὲ μυστικισμὸ ἀπὸ τοὺς Θράκες στὰ βαθιά σπήλαια . Στὴ πανάρχαια ἀκόμη ἐποχὴ οἱ Θράκες μετανάστευσαν στὴν Ἀττική καὶ μετέφεραν ἐκεῖ τὴ λατρεία τῆς Ἀρτέμιδος.
Ἡ λατρεία τῆς Ἀρτέμιδος είναι γένικευμένη στὴ θράκη σὲ ἀρκετὰ μεγάλο βαθμό
Ἡ Βενδῖς ταυτίζεται στὴν Ἀθήνα ἐπίσης μὲ τὴν Ἄρτεμι. Στὸν Πειραιᾶ , στὴ Μουνιχία, ὑπάρχει ἱερὸ ἀφιερωμένο στὴ θεὰ καὶ ἐλατρεύετο ἰδιαιτέρως ἀπὸ τοὺς Θράκες.
Τὸ Βενδίδειονείναι τακτικὸ προσκύνημα ὄχι μόνον ἀπὸ τοὺς Ἀττικοὺς Θράκες, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ τοὺς Ἀθηναίους.
Ἡ Πολιτεία τοῦ Πλάτωνος ἀρχίζει μὲ τὸν Σωκράτη νὰ περιγράφει πως , αὐτὸς καὶ ὁ ἀδελφὸς τοῦ Πλάτωνος, ὁ Γλαύκων, εἶχαν κατέβει στὸν Πειραιᾶ τὴν προηγούμενη μέρα γιὰ νὰ παρευρεθοῦν στὴν ἑορτὴ τῶν Βενδιδεῖων καὶ νὰ προσευχηθοῦν στὴν θεὰ Αρτέμιδα.
Συγχρόνως, ἤθελαν νὰ δοῦν πῶς θὰ διεξαγόταν ἡ Θρακικὴ ἑορτὴ τῶν Βενδιδείων, τὴν ὁποία γιὰ πρώτη φορὰ ἐπρόκειτο νὰ ἑορτάσουν.
Ὁ Σωκράτης διηγεῖται, ὅτι ἡ πομπὴ τῶν ντόπιων είναι πανέμορφη, καὶ καθόλου δὲν δὲν ὐστεροῦσε σὲ ὀμορφιὰ ἀπὸ αὐτὴ τῶν Θρακῶν.
Τὸ ἀπόγευμα πραγματοποιείται ἀγῶνας, ἔφιππος λαμπαδηφορία πρὸς τιμὴν τῆς θεᾶς, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ Θράκες κρατοῦν λαμπάδες τὶς μεταδίδουν ἀπὸ χέρι σὲ χέρι καθὼς τρέχουν ἔφιπποι. Κατόπιν ἀκολουθεί παννυχίς.


Ἡ πομπὴ τῶν Θρακῶν είναι ξεχωριστὴ ἀπὸ αὐτὴ τῶν Ἀθηναίων, ἡ ἀθηναϊκὴ πομπὴ ξεκινά ἀπὸ τὸ Πρυτανεῖο καὶ καταλήγει στὸ ἱερὸ τῆς θεᾶς , στὸ Πειραιᾶ.
Ἡ πομπὴ τῶν Θρακῶν ξεκινά ἀπὸ κάποιο σημεῖο τῆς πόλης τοῦ Πειραιῶς καὶ καθῶς πλησιάζει κοντὰ στὸ ἱερὸ τῆς θεᾶς συναντά τὴν ἀθηναϊκὴ πομπὴ, οἱ δύο πομπὲς ὠς μία πλέον καταλήγουν στὸ ἱερὸ .
Τὰ Βενδίδεια ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ μετεφέρθηκαν καὶ στὴ Σαλαμίνα.
ΕΥΤΥΧΙΣΜΕΝΑ ΒΕΝΔΙΔΕΙΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ.

ΟΡΕΣΤΗΣ ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ