Ενάτη Ισταμένου Σκιροφοριώνος

Ρέας, Ηλίου, Μουσών

Δεκάς Α

9. Ενάτη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Σκιροφοριώνος Θ΄ (9η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 12ος

Δεκαήμερο Α΄, το Ιστάμενο
Θ΄. Η ενάτη, ενάτη ισταμένου

Γεγονότα

  • ΡΕΑΣ
  • ΜΟΥΣΩΝ ΚΑΙ ΗΛΙΟΥ
  • ΘΥΣΙΕΣ ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ ΣΕ: ΗΡΑΚΛΗ, ΤΡΙΤΟΠΑΤΟΡΕΣ, ΥΑΚΙΝΘΙΔΕΣ, ΙΕΡΟΣΥΝΑ
  • ΣΥΝΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Στο Αθηναϊκό Ιερό Θυσιολόγιο (-400) ως υποτιθέμενη συνέχεια του μηνός Σκιρροφοριώνος καταχωρούνται οι Τριτοπάτορες (HΕΣΠΕΡΙΑ 76 47 53, Πλευρά B γραμμές 16ff.).10
Εκεί λαμβάνουν θυσία (θύμα) ᾳξίας οκτώ δραχμών.
Η ημερομηνία είναι «η ένατή» του μηνός που δεν εμφανίζεται ολοκληρωμένη.
Πριν και μετά από τους Τριτοπάτορες, στην ίδια ημέρα καταχωρούνται Θυσίες για τον Ηρακλή και τις Υακινθίδες.
Οι Υακινθίδες ταυτίζονται με μια εικονική βεβαιότητα, στον μήνα Σκιροφοριών. Ο Ευριπίδης στο έργο του «Ερεχθεύς» τις προσδιορίζει ως θυγατέρες του Ἐρεχθέως.(Ἀπόσπ.. 370 γραμμή 74).
― παρθένοι· τας Ερεχθέως θυγατέρας ούτως έλεγον και ετίμων. ήσαν δε τον αριθμόν εξ, πρεσβυτάτη μεν Πρωτογένεια, δευτέρα δε Πανδώρα, τρίτη Πρόκρις, τετάρτη Κρέουσα, πέμπτη Ωρείθυια, έκτη Χθονία• τούτων λέγεται Πρωτογένεια και Πανδώρα δούναι εαυτάς σφαγήναι υπέρ της χώρας, στρατιάς ελθούσης Βοιωτίας. εσφαγιάσθηκαν δε εν τω Υακίνθω καλουμένω πάγω υπέρ Σφενδονίων. διό και ούτως καλούνται παρθένοι Υακινθίδες, καθάπερ μαρτυρεί Φανόδημος εν τη ε΄Ατθίδι, μεμνημένος της τιμής αύτών , και Φρύνιχος Μονοτρόπω
ΣΟΥΪΔΑΣ ΛΕΞΙΚΟΝ ΦΩΤΙΟΣ, ΕΛΛ.ΑΝΕΚΔΟΤΑ.

Οι 6 κόρες του βασιλιά της Αθήνας Ερεχθέα, ή, κατ’ άλλη εκδοχή, οι 4 κόρες του Υάκινθου, Σπαρτιάτη που βρισκόταν στην Αθήνα την εποχή που την πόλη πολιορκούσε ο Μίνωας. Οι κόρες του Ερεχθέα λέγονταν Πρωτογένεια, Πανδώρα, Πρόκρις, Κρέουσα, Ωρείθυια και Χθονία, ενώ οι κόρες του Υάκινθου, Ανθηίς, Αιγληίς, Λυταία και Ορθαία. Υπάρχει ο μύθος πως όλες ή μερικές από τις Υακινθίδες έδωσαν την ζωή τους στον τάφο του Γεραίστου για την Αθήνα, έπειτα από σχετικό χρησμό, προκειμένου να σωθεί η πόλη από την πείνα και το λοιμό που προκάλεσε η πολιορκία.

Σε άλλη εκδοχή του μύθου Υάκινθος ονομαζόταν ένας Λακεδαιμόνιος που ήρθε στην Αθήνα, ανταποκρινόμενος σε ένα χρησμό που επέβαλε τη θυσία των θυγατέρων του στο μνημείο του Κύκλωπα Γεραίστου για να σωθεί η πόλη από τον λοιμό που τη βασάνιζε εξ αίτιας της πολιορκίας της από τον Μίνωα. Ο αριθμός και τα ονόματα των κοριτσιών διαφέρουν από τους μυθογράφους. Ο μύθος αυτός είναι ταυτόσημος με αυτόν του Ερεχθέως, μιας και τα περισσότερα ονόματα αντιστοιχούν με τις κόρες του. Τα μοναδικά ονόματα που ξεχωρίζουν είναι η Ανθηίς και η Αιγληίς, η Λουσία και η Ορθαία.

Η μάχη μεταξύ του Ερεχθέως της Αθήνας και του Ευμόλπου της Ελευσίνος, μνημονεύεται στα Σκιρροφόρια στην 12η του Σκιρροφοριώνος.
Οι Κόρες του Ερεχθέως ή Υακίνθου είχαν θυσιαστεί ακριβώς λίγο πιο πριν, την 9η Σκιρροφοριώνος.
Οι Τριτοπάτορες τιμούνται επίσης την ίδια ημέρα.
― ενάτει Ηρακ[. . . .]
. . . . λ. . .
ΠΗΗΗ Τριτοπ[ατρεῦσι]
.ΗΗ hιεε[όσυνα]
ΔΔΠΗ Παγκοι[. . . . ]
ΗΗΗ hιεε[όσυνα]
[. ] hυακιν[θίσι]
[. . . ] καθαρμ[όν]
Ι 7577. β ΑΓΟΡΑ -410

Τα ιερόσυνα είναι ένα σύνολο ιερών των θεοτήτων για τις θυσίες
Με τη λέξη ”Παγκοι. . . . ” δε γνωρίζουμε καμμία θεότητα.
Μια πιθανη εξήγηση είναι να σημαίνει ”Παγκοιράνοι” που προέρχεται από το επίθετο της Αρτέμιδος ”Παγκοίρανος Θήρης, που εμφανίζεται στα ΚΥΝΗΓΕΤΙΚΑ του ΟΠΠΙΑΝΟΥ 4.21
Στους τραγικούς ποιητές μας το επίθετο ”πάγκοινος” χρησιμοποιείται ως ευφημισμός σε εκφράσεις για το θάνατο.
ΣΟΦΟΚΛΗΣ ΗΛΕΚΤΡΑ 138.

Το επίθετο ”Παγκοίτης” επίσης χρησιμοποιείται για τον τάφο.
ΣΟΦΟΚΛΗΣ ΑΝΤΙΓΟΝΗ 804

Συνέλευση κυρίας Εκκλησίας του δήμου πραγματοποιείται το α΄ έτος της 135ης Ολυμπιάδος / -240 :
― επί Αθηνοδώρου άρχοντος επί της Αντιγονίδος δωδεκάτης πρυτανείας ήι Άρκετος Άχίου Αμαξαντεύς εγραμμάτευεν• Σκιροφοριώνος ενάτει ισταμένου της πρυτανείας εκκλησία κυρία
IG II2 784 1-4 ΑΤΤΙΚΗ ΕΠΙΓΡΑΦΗ

Γενικώς η ημέρα είναι ιερή και αφιερωμένη για την λατρεία της Ρέας, των Μουσών, και του Ηλίου για όλους τους μήνες.
― Η γαρ εννεάς δήπου ταις Μούσαις, η δε εβδομάς τω Μουσηγέτη, προσκεκλήρωται.
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ ΣΥΜΠΟΣΙΑΚΑ 9.3.1

―Πρώτη εννάς η ημέρα των Μουσών εστι
ΠΡΟΚΛΟΣ ΣΧΟΛΙΑ Σε ΗΣΙΟΔΟ ΕΡΓΑ Και ΗΜΕΡΑΙ 809

― Ή άτε κερνοφόρος ζάκορος βωμίστρια Ρείης
εινάδι λειοφόροισιν ενιχριμφείσα κελεύθοις
μακρόν επενβοάα γλώσση θρόον· οι δε τρέουσιν
Ίδαίης ριγηλόν ότ’ εισαΐωσιν υλαγμόν.
ΝΙΚΑΝΔΡΟΣ ΑΛΕΞΙΦΑΡΜΑΚΑ 217

― . . . έχοις δ’ἄν και περί της ενάτης λέγειν ότι ιερά του ηλίου.
ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΑΛΙΚΑΡΝΑΣΣΕΥΣ ΡΗΤΟΡΙΚΑ 243.1