Ενάτη Ισταμένου Πυανεψιώνος

Ιερή Ρέας, Ηλίου, Μουσών, Στήνια

Δεκάς Α

9. Ενάτη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Πυανεψιώνος Θ΄ (9η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 4ος

Δεκαήμερο Α΄, το Ιστάμενο
Θ΄. Η ενάτη, ενάτη ισταμένου

Γεγονότα

  • ΣΤΗΝΙΑ (ΕΟΡΤΗ ΓΥΝΑΙΚΩΝ)
  • ΘΥΣΙΑ ΣΤΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΚΑΙ ΚΟΡΗ
  • ΡΕΑΣ
  • ΜΟΥΣΩΝ
  • ΗΛΙΟΥ
  • ΘΑΝΑΤΩΣΗ ΡΗΤΟΡΟΣ ΥΠΕΡΕΙΔΟΥ -322

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Εορτή αφιερωμένη στην Δήμητρα και την Κόρη.

Το αρχαίο σχόλιο στις Θεσμοφοριάζουσες του Αριστοφάνους εδραιώνει τη σημερινή ημέρα ως την ημέρα του εορτασμού των Στηνίων και καθιερώνει την ημέρα ως εορταστική προς τιμήν της Δήμητρος και της Περσεφόνης:
ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΘΕΣΜΟΦΟΡΙΑΖΟΥΣΑΙ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ 834
― αμφοτεραι εορται γυναικων, (Στηνια και Σκιρα), τα μεν Στηνια προ δυειν των Θεσμοφοριων Πυανεψιωνος θ΄.
ΦΩΤΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ. ΕΥΒΟΥΛΟΣ ΑΠΟΣΠ. 148 (Comicorum Atticorum Fragmenta II)
― Στηνια
εορτη Αθηνησιν, εν η εδοκει η ανοδος γενεσαι της Δημητρος. ελοιδορουντο δ΄εν αυτη νυκτος αι γυναικες αλληλαις. ουτως Ευβουλος.


Ο H.W. PARKE (ΕΟΡΤΕΣ ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΑΘΗΝΑ), σελ.125 σχολιάζει για τα Στήνια:
«…την 9η του Πυανεψιώνος, υπήρχε μια άλλη γυναικεία εορτή, τα Στήνια. Κατά τους κλασικούς χρόνους είχε κατά πολύ επισκιαστεί από τα Θεσμοφόρια και τίποτα δεν έχει διασωθεί από το τελετουργικό της, εκτός του ότι ύστεροι λεξικογράφοι αποδίδουν σ΄αυτή την εορτή τη συνήθεια της ανταλλαγής ύβρεων που αποδίδεται στα Θεσμοφόρια.
Ότι ήταν μια ημέρα αφιερωμένη στη Δήμητρα και την Περσεφόνη, αποδεικνύεται από το γεγονός ότι η επιτροπή της Βουλής των Αθηνών πρόσφερε θυσία, συτή την ημέρα, στις Δύο Θεές εξ ονόματος της Βουλής και του λαού
».


IG II² 674 ΑΤΤΙΚΗ ΕΠΙΓΡΑΦΗ -227
― ἔθυσαν δὲ καὶ τὰ Στήνια παρ’ αὑτῶν τεῖ Δήμητρι καὶ τεῖ Κόρει ὑπὲρ τῆς βουλῆς καὶ τοῦ δήμου, τύχει ἀγαθεῖ δεδόχθαι τῶι δήμωι·


Τη σημερινή ημέρα, κατά το έτος -322, θανατώνεται ο Ρήτωρ Υπερείδης από τον Αντίπατρο.


Ο Υπερείδης ξεπερνώντας την πρόσκαιρη αντιδικία του με τον Δημοσθένη, συνέπραξε με εκείνον στην αντιμακεδονική εξέγερση, που κατέληξε στον Λαμιακό πόλεμο και στην ήττα των Αθηναίων τότε υποχρεώθηκε να φύγει από την πόλη καταδικασμένος σε θάνατο· συνελήφθη στην Αίγινα, και θανατώθηκε από τον Αντίπατρο με βασανιστήρια αφού πρώτα ο ίδιος εκοψε τη γλώσσα του για να μην μαρτυρήσει :


ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ ΒΙΟΙ ΤΩΝ ΔΕΚΑ ΡΗΤΟΡΩΝ
― καὶ συμβαλὼν Δημοσθένει καὶ περὶ τῆς διαφορᾶς ἀπολογησάμενος, ἀπαλλαγεὶς ἐκεῖθεν, ὑπ᾽ Ἀρχίου τοῦ Φυγαδοθήρου ἐπικληθέντος, Θουρίου μὲν τὸ γένος ὑποκριτοῦ δὲ τὰ πρῶτα τότε, δὲ τῷ Ἀντιπάτρῳ βοηθοῦντος, ἐλήφθη πρὸς βίαν ἐν τῷ ἱερῷ τοῦ Ποσειδῶνος ἐχόμενος τοῦ ἀγάλματος καὶ ἀχθεὶς πρὸς Ἀντίπατρον εἰς Κόρινθον, ἔπειτα βασανιζόμενος, διέφαγε τὴν γλῶτταν, ὥστε μηδὲν ἐξειπεῖν τῶν τῆς πόλεως ἀπορρήτων δυνηθῆναι: καὶ οὕτως ἐτελεύτησε, Πυανεψιῶνος ενάτη.

Χαλεπὸν μὲν ἴσως ἐστὶ τοὺς ἐν τοῖς τοιούτοις
ὄντας πάθεσι παραμυθεῖσθαι. τὰ γὰρ πένθη οὔτε
λόγῳ οὔτε νόμῳ κοιμίζεται, ἀλλ’ ἡ φύσις ἑκάστου
καὶ φιλία πρὸς τὸν τελευτήσαντα <τὸν> ὁρισμὸν
ἔχει τοῦ λυπεῖσθαι. ὅμως δὲ χρὴ θαρρεῖν καὶ τῆς
λύπης παραιρεῖν εἰς τὸ ἐνδεχόμενον, καὶ μεμνῆ-
σθαι μὴ μόνον τοῦ θανάτου τῶν τετελευτηκότων,
ἀλλὰ καὶ τῆς ἀρετῆς ἧς καταλελοίπασιν. [42] εἰ γὰρ
θρήνων ἄξια πεπόνθασιν, ἀλλ’ ἐπαίνων μεγάλων
πεποιήκασιν. εἰ δὲ γήρως θνητοῦ μὴ μετέσχον,
ἀλλ’ εὐδοξίαν ἀγήρατον εἰλήφασιν, εὐδαίμονές τε
γεγόνασι κατὰ πάντα. ὅσοι μὲν γὰρ αὐτῶν ἄπαιδες
τετελευτήκασιν, οἱ παρὰ τῶν Ἑλλήνων ἔπαινοι
παῖδες αὐτῶν ἀθάνατοι ἔσονται. ὅσοι δὲ παῖδας
καταλελοίπασιν, ἡ τῆς πατρίδος εὔνοια ἐπίτροπος
αὐτοῖς τῶν παίδων καταστήσεται. [43] πρὸς δὲ τού-
τοις, εἰ μέν ἐστι τὸ ἀποθανεῖν ὅμοιον τῷ μὴ γενέ-
σθαι, ἀπηλλαγμένοι εἰσὶ νόσων καὶ λύπης καὶ τῶν
ἄλλων τῶν προσπιπτόντων εἰς τὸν ἀνθρώπινον βίον·
εἰ δ’ ἔστιν αἴσθησις ἐν Ἅιδου καὶ ἐπιμέλεια παρὰ
τοῦ δαιμονίου, ὥσπερ ὑπολαμβάνομεν, εἰκὸς τοὺς
ταῖς τιμαῖς τῶν θεῶν καταλυομέναις βοηθήσαντας
πλείστης κηδεμονίας ὑπὸ τοῦ δαιμονίου τυγχά-
νειν.….


Eίναι σίγουρα δύσκολο να παρηγορήσει κανείς όσους έχουν πάθει αυτές τις συμφορές. Γιατί το πένθος δεν καταλαγιάζει ούτε με λόγια ούτε με νόμους, αλλά ο χαρακτήρας του καθενός και η αγάπη του προς τον νεκρό θα θέσει το όριο της λύπης του. Πρέπει, όμως, να φανούμε θαρραλέοι και να διώχνουμε τη λύπη όσο το δυνατόν, και να μην θυμόμαστε μόνο τον θάνατο των νεκρών αλλά και την αρετή που μας άφησαν κληρονομιά. Aν, ο θάνατός τους αξίζει, βέβαια, τον θρήνο, τα κατορθώματά τους απαιτούν μεγάλους επαίνους. Παρότι δεν γέρασαν, όπως αναλογεί σε κάθε θνητό, απέκτησαν ωστόσο αγέραστη δόξα και απόλυτη μακαριότητα. Kαι όσοι πέθαναν άκληροι, θα έχουν για παιδιά τους τους επαίνους των Eλλήνων. Όσοι πάλι άφησαν πίσω τους απογόνους, η εύνοια της πατρίδας θα αναλάβει την επιμέλεια των παιδιών για αυτούς. Eπιπλέον, αν ο θάνατος είναι όμοιος με την ανυπαρξία, οι νεκροί έχουν απαλλαγεί από αρρώστιες και λύπες και όλα τα υπόλοιπα που πλήττουν τη ζωή των ανθρώπων· αν, πάλι, υπάρχει αίσθηση στον Άδη ακόμη και κάποιος θεός μας φροντίζει, όπως υποθέτουμε, τότε είναι λογικό όσοι υπερασπίστηκαν τη λατρεία των θεών, όταν αυτή απειλούνταν, να αποκτούν εκ μέρους του θεού κάθε φροντίδα…

ΥΠΕΡΕΙΔΗΣ, ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ

Επίσης η σημερινή ἡμέρα εἶναι ἱερὴ γιὰ τὴ Ῥέα, τις Μουσῶν, καὶ τον Ήλιο γιὰ ὅλους τοὺς μῆνες:
― Ἡ γὰρ ἐννεὰς δήπου ταῖς Μούσαις, ἡ δὲ ἑβδομὰς (η εβδόμη) τῷ Μουσηγέτῃ, προσκεκλήρωται.


ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ ΣΥΜΠΟΣΙΑΚΑ 9.3.1
―Πρώτη ἐννὰς ἡ ἡμέρα τῶν Μουσῶν ἐστι
ΠΡΟΚΛΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΗΣΙΟΔΟ ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΑΙ 809
― Ἤ ἅτε κερνοφόρος ζάκορος βωμίστρια Ῥείης
εἰνάδι λειοφόροισιν ἐνιχριμφεῖσα κελεύθοις
μακρὸν ἐπενβοάα γλώσσῃ θρόον• οἵ δὲ τρέουσιν
Ἴδαίης ῥιγηλὸν ὅτ’ εἰσαΐωσιν ὑλαγμόν.
ΝΙΚΑΝΔΡΟΣ ΑΛΕΞΙΦΑΡΜΑΚΑ 217
― . . . ἔχοις δ’ἄν καὶ περὶ τῆς ἐνάτης λέγειν ὅτι ἱερὰ τοῦ ἡλίου.
ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΑΛΙΚΑΡΝΑΣΣΕΥΣ ΡΗΤΟΡΙΚΑ 243.1
― ΠΡΩΤΙΣΤΗ Δ΄ΕΙΝΑΣ ΠΑΝΑΠΗΜΩΝ:
Πρώτη εννάς η ημέρα των Μουσών εστι των Ελικωνιάδων· γαρ θ΄αριθμός ισάκις ίσος εστί· και αγαθός εν πάσιν.
Ελικωνιάδες δε λέγονται αι Μούσαι, ουχ ότι από τόπου τινός Ελικώνος εισίν· αλλ΄εν τη του Πτολεμαίου μουσική έστι τι όργανον, ο καλείται Ελικών.
Εν δε τούτω τω Ελικώνι εισίν εννέα τινές χορδαί· ων τρείς του διά τεσσάρων, ήτοι του επιτρίτου· τρείς δε του διά πέντε, ήτοι του ημιολίου· τρείς δε του διά πασών, ήτοι του διπλασίου ας δη και εννέα Μούσας προσηγορεύκασιν.
T.GAISFORD ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΗΣΙΟΔΟ ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΑΙ 809
« δικαιολογημένα επαινεί την ογδόη και την ενάτη ως τελεσφόρες, γι αυτό τίθενται επικεφαλής των ανθρώπινων πράξεων.
Γιατί η πρώτη έλαβε όλες τις διαστάσεις καθώς είναι ο κύβος της δυάδας και η πρώτη πουπραγματοποίησε την τριπλή πρόοδο· η δεύτερη έλαβε πρώτη τη μορφή του τετραγώνου από περιττό αριθμό, καθώς τη γέννησε η τριάδα.
Γι αυτό και επιφέρουν την ολοκλήρωση σε όσα γίνονται κατά τη διάρκεια τους, η πρώτη επειδή έλαβε την πληρότητα των διαστάσεων, και η άλλη επειδή γεννήθηκε από τέλειο αριθμό»
ΠΡΟΚΛΟΣ , ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΗΣΙΟΔΟ ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΕΣ 772-773
«Λέει ότι η ενάτη μέρα του πρώτου δεκαημέρου είναι κατάλληλη για όλα, για το φύτεμα και για τη γέννηση αρσενικών και θηλυκών· γιατί έχει γεννηθεί από τον πρώτο τέλειο αριθμό, το τρία, ο οποίος έχει αρχή μέση και τέλος, και μάλιστα έχει γεννηθεί από τον πολλαπλασιασμό ίσων παραγόντων, και γι αυτό προσφέρει την κατάλληλη περίσταση σε όλες τις πράξεις και ιδιαίτερα σε αυτές των γεννήσεων· γιατί η εννιάδα έλαβε την ονομασία της επειδή ειναι νέο ένα.
Και έχει γεννηθεί από την οκτάδα με την προσθήκη μιας μονάδας (δηλαδή από το εν ενέργεια κύβο με την προσθήκη του εν δυνάμει κύβου) και γεννά με την προσθήκη της ίδιας μονάδας τον παντέλειο αριθμό δέκα.
Για αυτό και είναι κατάλληλη για φυτέματα και γεννήσεις».
ΠΡΟΚΛΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΗΣΙΟΔΟ ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΑΙ 811-813
― πρωτίστη δ΄εινάς πανπήμων ανθρώποισιν
ΗΣΙΟΔΟΣ ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΑΙ 811-813