Ενάτη Ισταμένου Ελαφηβολιώνος

Διονύσια εν Άστει, Ιερή Διονύσου Ελευθερέως - Ιερή Ρέας, Ηλίου, Μουσών

Δεκάς Α

9. Ενάτη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Ἑλαφηβολιώνος Θ΄ (9η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 9ος

Δεκαήμερο Α΄, το Ιστάμενο
Θ΄. Η ενάτη, ενάτη ισταμένου

Γεγονότα

  • ΔΙΟΝΥΣΙΑ ΕΝ ΑΣΤΕΙ
  • Η ΠΟΜΠΗ  ΤΟΥ ΞΥΛΙΝΟΥ ΑΓΑΛΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΕΩΣ ΣΤΗΝ ΑΚΑΔΗΜΙΑ
  • ΗΜΕΡΑ ΣΥΝΕΛΕΥΣΕΩΝ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ
  • ΙΕΡΗ ΡΕΑΣ
  • ΙΕΡΗ ΗΛΙΟΥ
  • ΙΕΡΗ ΜΟΥΣΩΝ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

ΗΜΕΡΑ ΤΩΝ ΔΙΟΝΥΣΙΩΝ ΕΝ ΑΣΤΕΙ – ανεπίσημη έναρξη.
Ο Mommsen (Feste, σελ. 428-237) καταγράφει την σημερινή ημέρα ως την πρώτη ημέρα των Διονυσίων εν Άστει. Καμμία αρχαία πηγή δεν μας δίνει συγκεκριμένη ημέρα ως την πρώτη για τα Διονύσια εν Άστει, την ημέρα που πραγματοποιούταν η μεγαλειώδης πομπή της συνοδείας του Διονύσου στο θέατρο. Ο Mommsen χρονολογεί την 9η του Ελαφηβολιλωνος ως την πρώτη ημέρα των Διονυσίων εν Άστει το οποίο δίνεται δεκτό από τον Deubner (Feste σελ. 142) και από τους Pickard-Cambridge (The Dramatic Festivals of Athens, Oxford, 1953, sel. 64).
Θα πρέπει να υπογραμμιστεί ότι καμμία αρχαία πηγή δεν επιβεβαιώνει την χρονολόγηση του Mommsen. Στην πραγματικότητα, μια αρχαία πηγή την αντικρούει ευθέως.
Ο σχολιαστής του Αισχύνη 3.67, διευκρινίζει ότι τα Διονύσια εν Άστει άρχιζαν «μερικές» ημέρες μετά τον Προαγώνα.
― Εγίγνοντο προ των μεγάλων Διονυσίων ημέραις ολίγαις έμπροσθεν εν τω ωδείω καλουμένω των τραγωδών αγών και επίδειξις ων μέλλουσι δραμάτων αγωνίζεσθαι εν τω θεάτρω· δι’ ο ετοίμως προαγών καλείται.
Ο Προάγων πραγματοποιείται την 8η του Ελαφηβολιώνος (όπως είδαμε), και από το σχόλιο θα περιμέναμε ότι τα Διονύσια εν Άστει θα άρχιζαν, το νωρίτερο , την 10η του Ελαφηβολιώνος (τρείς ημέρες μετά). Ο Ferguson (Hesperia 1948, σελ. 134-135) δέχεται αυτό το σχόλιο ως ακριβή, και υποστήριξε πειστικώς, ότι τα Διονύσια εν Άστει άρχιζαν την 10η του Ελαφηβολιώνος. Το συμπέρασμά του φαίνεται ότι είναι καλά δικαιολογημένο, ειδικά στα σημεία που δεν αντιτιθεται στην ελάχιστη απόδειξη την οποία έχουμε από την αρχαιότητα.

Η ΠΟΜΠΗ ΤΗΣ ΣΥΝΟΔΕΙΑΣ ΤΟΥ ΞΥΛΙΝΟΥ ΑΓΑΛΜΑΤΟΣ ΤΟΥ ΔΙΟΝΥΣΟΥ ΕΛΕΥΘΕΡΕΩΣ ΣΤΗΝ ΑΚΑΔΗΜΙΑ
Τὴν 8η τὸ πρωΐ ἤ τὸ ἀπόγευμα τῆς 9ης Ἐλαφηβολιῶνος τὸ ξύλινο ἄγαλμα τοῦ Διονύσου Ἐλευθερέως, μεταφέρονταν ἀπὸ τὸν ναὸ του στὴ Νότια Κλιτὺς τῆς Ἀκροπόλεως, κοντὰ στὸ θέατρο τοῦ Διονύσου σὲ ἕνα ἱερὸ στὸ Ἄλσος τῆς Ἀκαδημίας, ποὺ βρισκόταν κοντὰ στὸ δρόμο ποῦ ὀδηγοῦσε ἀπὸ τὴν πόλη τῶν Ἀθηνῶν στὶς Ἐλευθεραὶ. Αὐτὸ ἴσως νὰ συνέβαινε καὶ μερικὲς ἡμέρες νωρίτερα.
ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ ΑΤΤΙΚΑ 29.2
― (κοντὰ στὴν Ἀκαδημία) ναὸς οὐ μέγας ἐστὶν εἰς ὅν τοῦ Διονύσου τοῦ Ἐλευθερέως τὸ ἄγαλμα ἀνὰ πᾶν ἔτος κομίζουσιν ἐν τεταγμέναις ἡμέραις.
(ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ ΑΤΤΙΚΑ 29.2)
Ὁ Ἡρώδης ὁ Ἀττικὸς, ὅπως περιγράφει ὁ Φιλόστρατος, ἔραινε τοὺς Ἀστοὺς καὶ ξένους μὲ φύλλα κισσοῦ στὸν δρόμο πρὸς τὴν Ἀκαδημία κοντὰ στὸν Κεραμεικό.
ΦΙΛΟΣΤΡΑΤΟΣ Β’ ΗΡΩΔΗΣ
― ὁπότε δὲ ἥκοι Διονύσια καὶ κατίοι ἐς Ἀκαδημίαν τὸ τοῦ Διονύσου ἕδος, ἐν Κεραμεικῷ ποτίζων (ΗΡΩΔΗΣ) ἀστοὺς ὁμοίως καὶ ξένους κατακειμένους ἐπὶ στιβάδων κιττοῦ.
Κατὰ τὴν ἄφιξη τοῦ ἀγάλματος ἐκεῖ, τοποθετοῦνταν πάνω στὴν ἐσχάρα τοῦ βωμοῦ τοῦ Ἱεροῦ:
ΑΛΚΙΦΡΩΝ ΕΠΙΣΤ. ΕΤΑΙΡΙΚΑΙ 4.18
― ἐμοὶ γένοιτο. . . τὸν Ἀττικὸν ἀεὶ στέφεσθαι κισσὸν καὶ τὸν ἐπ’ἐσχάρας ὑμνῆσαι κατ’ἔτος Διόνυσον
Ἐκεῖ, τὸ ἄγαλμα παρέμενε καθ’ὅλη τὴν διάρκεια τῆς ἡμέρας καὶ νύχτας ἤ μερικὲς μέρες καὶ γίνονταν τὸ κέντρο λατρευτικῶν τελετῶν ὑπὸ τὴν συνοδεία λυρικῶν ὕμνων καὶ χορῶν πρὸς τὸν θεὸ.
Ἡ συνοδεία πρὸς τὸ Ἱερὸ τῆς Ἀκαδημείας ἐμφανίζεται νὰ εἶναι διαφορετικὴ ἀπὸ τὴν κύρια πομπὴ τῆς ἐπιστροφῆς.


(ΜΕΤΑ ΤΗ ΔΥΣΗ ἡ Κύρια Πομπὴ ΔΙΟΝΥΣΙΩΝ ΕΝ ΑΣΤΕΙ τὴν 10η ΕΛΑΦΗΒΟΛΙΩΝΟΣ
(Εἰσαγωγὴ ἀπὸ τὴν ἐσχάρα)
Ἐπίσημη ἔναρξη καὶ ἡ Μεγάλη Ἱερὴ πομπὴ τῶν Διονυσίων ἐν Ἄστει. Η συνέχεια στην αυριανή ημέρα.


Η σημερινή ημέρα είναι ιερή επίσης για τίς Μούσες , τον Ήλιο και τη Ρέα.
ωστόσο δεν υπάρχουν επαρκείς αποδείξεις για το αν πρόκειται για επίσημη αττική εορτή.
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ ΣΥΜΠΟΣΙΑΚΑ 9.3.1 (ΜΟΥΣΩΝ)
― Η γάρ εννεάς δήπου ταίς Μούσαις.
ΝΙΚΑΝΔΡΟΣ ΑΛΕΞΙΦΑΡΜΑΚΑ 217 (ΡΕΑΣ)
― η άτε κερνοφόρος ζάκορος βωμίστρια Ρείης
εινάδι επενβοάα γλώσση θρόον· οι δε τρέουσιν
Ιδαίης ριγηλόν οτ΄εισαϊωσιν υλαγμόν.
ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΑΛΙΚΑΡΝΑΣΣΕΥΣ ΡΗΤΟΡΙΚΑ 243.1 (ΗΛΙΟΥ)
― περί της ενάτης λέγειν ότι ιερά του ηλίου.

Τέσσερις συνελεύσεις εδραιώνουν την σημερινή ημέρα ως ημέρα συνελεύσεων της Εκκλησίας του δήμου.
IG II² 647, ΣΕΙΡΕΣ 1-7, ETOΣ -295/4:
― ἐπὶ Νικοστράτου ἄρχοντος ἐ-
πὶ τῆς Δημητριάδος ἐνάτης π-
ρυτανείας, ἧι Δωρόθεος Ἀρισ-
τομάχου Φαληρεὺς ἐγραμμάτ-
ευεν· Ἐλαφηβολιῶνος ἐνάτηι
ἱσταμένου, πέμπτει καὶ δεκ-
άτει τῆς πρυτανείας.
ΕΣΠΕΡΙΑ 1948, ΣΕΛ. 3-4. ΑΡ. 3, ΣΕΙΡΕΣ 2-5, ΕΤΟΣ -244/3:
― Επί Κυνήδορος άρχοντος επί της Ερεχθείδος ενάτης
πρυτανείας ήι Πολυκτήμων Ευκτιμένου Ευπυρίδης
εγραμμάτευεν Ελαφηβολιώνος ενάτηι ισταμένου,
εβδόμηι και δεκάτηι της πρυτανείας· εκκλησία κυρία.
ΕΣΠΕΡΙΑ 1934, ΣΕΛ. 14-18. ΑΡ. 17, ΣΕΙΡΕΣ 43-46, ΕΤΟΣ -171/0:
― Επί Αντιγένου άρχοντος επί της . . . . . ενάτης
πρυτανείας ήι Σώσανδρος Σωσικράτους Αλωπεκήθεν
εγραμμάτευεν Ελαφηβολιώνος ενάτηι ισταμένου,
ογδόει και δεκάτηι της πρυτανείας· εκκλησία εν τω θεάτρωι.
IG II² 1008, ΣΕΙΡΕΣ 49-50, ETOΣ -118/7:
― ἐπὶ Ληναίου ἄρχοντος ἐπὶ τῆς Αἰγεῖδος ἐνάτης πρυτανείας, ᾗ Ἰσίδωρος Ἀπολλωνίου Σκαμβωνίδης ἐγραμμάτευ-
εν· Ἐλαφηβολιῶνος ἐνάτῃ ἱσταμένου, ἐνάτῃ τῆς πρυτανείας· ἐκκλησία ἐν τῶι θεάτρωι·