Έκτη Μεσούντος Εκατομβαιώνος

Συνοικία

Δεκάς Β

16. Δεκάτη έκτη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Εκατομβαιώνος ΙΣΤ΄ (16η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 1ος

Δεκαήμερο Β΄, το Μέσο
ΙΣΤ΄. Η δεκάτη έκτη, έκτη μεσοῦντος μηνός, εκκκαιδεκάτη, έκτη ἐπὶ δέκα, έκτη ἐπὶ δεκάτη

Γεγονότα

  • ΣΥΝΟΙΚΙΑ [ΕΠΙΣΗΜΗ ΠΟΛΙΤΕΙΑΚΗ ΕΟΡΤΗ]
  • ΤΡΙΕΤΗΡΙΚΕΣ ΘΥΣΙΕΣ ΣΤΟΝ ΦΡΑΤΡΙΟ ΔΙΑ, ΦΡΑΤΡΙΑ ΑΘΗΝΑ
  • ΕΤΗΣΙΑ ΘΥΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΙΡΗΝΗ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Τη σημερινή ημέρα εορτάζονται τα Συνοίκια των Αθηνών.
Ο Θουκυδίδης 2.15, επιβεβαιώνει τον εορτασμό της εορτής, ― και Ξυνοίκια εξ’ εκείνου Αθηναίοι έτι και νυν τη θεώ εορτήν δημοτελή ποιούσι, και ο Πλούταρχος Θησ. 24.4, ο οποίος αποδίδει το όνομα της εορτής σε μιά διαφορετική μορφή, αποδίδει την ημερομηνία (Θησεύς) ―έθυσε δέ καί Μετοίκια, τή έκτη έπί δέκα τού Εκατομβαιώνοs, ήν έτι νύν θύουσι.

Το Αθηναϊκό Πολιτειακό Θυσιολόγιο καταγράφει μια διετή πολιτειακή θυσία την σημερινή ημέρα:

ΣΕΙΡΕΣ 44-58
― τάδε το έτερον έτος θύεται Α…..
Εκατομβαιώνος
εκτηι επί δέκα
εκ των φυλο
βασιλικών
Γλεόντων φυλήι
Διί Φρατρίωι και
Αθηναίαι Φρα
τρίαι βόε δύο
λειπογνώμονε
ΔΠΗ ιερώσυνα
φυλοβασιλεί
σκέλος
κήρυκι χέλυος
ποδών κεφαλής
τ. . . ει κριθών
μέδιμνοι

Η θυσία πολύ σωστά ταυτίζεται με τον εορτασμό των Συνοικίων (Ολιβερ 26)
Ο Θουκυδίδης και ο Πλούταρχος μας δίνουν την εντύπωση ότι πρόκειται ότι ο εορτασμός είναι ετήσιος, και εκπλήσσει το γεγονός ότι καταγράφεται Πολιτειακή Διετής θυσία.
Σε πρόσφατες ανέκδοτες μελέτες του Dow, διευκρινίζεται ότι οι διετηρικές θυσίες των Συνοικίων σχημάτιζαν μονάχα ένα μέρος από τον Πολιτειακό εορτασμό.
Τα Συνοίκια, σίγουρα, εορτάζονταν κάθε χρόνο, επειδή οι άλλες εορτές που συσχετίζονται με τον θρύλο του Θησέως (Δελφίνια, Οσχοφόρια, Παναθήναια, και Πυανόψια) ήταν όλα ετήσια.
Αυτές οι θυσίες, εκ των οποίων μόνον οι Γλέοντες λαμβάνουν δείπνο-συμπόσιο, ήταν ίσως τριετηρικές από τη μεταρρύθμιση του Νικόμαχου.
Η απουσία οποιασδήποτε δημόσιας συνέλευσης τη σημερινή ημέρα επιβεβαιώνει ότι τα Συνοίκια ήταν ετήσια.

Ο σχολιαστής στην ΕΙΡΗΝΗ του ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ 1019,― φασί γαρ τη των Συνοικεσίων εορτή θυσία τελείσθαι Ειρήνη, τον δε βωμόν μη αιματούσθαι Εκατομβαιώνος μηνός έκτη επί δέκα. ταυτίζει μια θυσία στην ΕΙΡΗΝΗ με τα ΣΥΝΟΙΚΙΑ την σημερινή ημέρα.
Η αξία αυτού του σχόλιου είναι προβληματική αλλά ως αποτέλεσμα αναφέρεται σε μια θυσία που καθιερώθηκε το έτος -334.
Διαφαίνεται ότι αυτή η θυσία , που ίσως κατά κάποιο τρόπο σχετίζεται με τα Συνοίκια, δεν ήταν τριετηρική.
Σύμφωνα με τις καταγραφές των Ταμίων της Αθηνάς, IG² 1496 , υπήρχε ένα αξιοσημείωτο εισόδημα από αυτή τη θυσία σε δύο διαδοχικά , -333/2 ΣΕΙΡΕΣ 93-95, και -332/1 ΣΕΙΡΕΣ 126-128.

Ας συγκεντρώσουμε τις μαρτυρίες του Συνοικισμού που τον αποδίδουν ως έργο του Θησέως:

ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ ΘΗΣΕΥΣ 24
― Μετά δέ τήν Αίγέως τελευτήν μέγα καί θαυμαστόν εργόν είς νούν βαλόμενος συνώκισε τούς τήν Αττικήν κατοικούντας είς έν άστυ, καί μιάς πόλεωs ένα δήμον απέφηνε τούς τέως σποράδας όντας κ, τ. λ. την τε πόλιν Αθήνας προσηγόρευσε, καί Παναθήναια θυσίαν έποίησε κοινήν. έθυσε δέ καί Μετοίκια, τή έκτη έπί δέκα τού Εκατομβαιώνοs, ήν έτι νύν θύουσι.

ΘΟΥΚΥΔΙΔΗΣ 2 15 παρ. ΘΕΟΦΡΑΣΤΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ 28. 869.4 Περί Ολιγαρχίας.
― Ξυνεβεβήκει δε από του πάνυ αρχαίου ετέρων μάλλον Αθηναίοις τούτο. επί γαρ Κέκροπος και των πρώτων βασιλέων η Αττικ’η ες Θησέα αεί κατά πόλεις ωκείτο, πρυτανεία τε έχουσα και άρχοντας, και οπότε μη τι δείσειαν ου ξυνήεσαν βουλευσόμενοι ως τον βασιλέα, αλλ’ αυτοί έκαστοι επολιτεύοντο και εβουλεύοντο· και τινες και επολέμησάν ποτε αυτών, ώσπερ καιι Ελευσίνιοι μετ΄Ευμολπου προς Ερεχθέα. επειδή δε Θησεύς εβασίλευσε, γενόμενος μετά του ξυνετού και δυνατός, τά τε άλλα διεκόσμησε την χώραν, και καταλύσας των άλλων πολέων τά τε βουλευτήρια και τας αρχάς, ες την νυν πόλιν ούσαν, εν βουλευτήριον αποδείξας και πρυτανείον, ξυνώκισε πάντας κ’τ.λ.
― Και Ξυνοίκια εξ’ εκείνου Αθηναίοι έτι και νυν τη θεώ εορτήν δημοτελή ποιούσι (ΣΧΟΛΙΑ: Ο δε μήν εκείνος ωνομάσθη Μεταγειτνιών.) το δε προ τούτου η ακρόπολις, η νυν ούσα, πόλις ην, και το υπ΄αυτήν πρός νότον μάλιστα τετραμμένου. τεκμήριον δέ· τα γαρ ιερά εν αυτή τη ακροπόλει και άλλων θεών εστι, και τα έξω προς τούτο το μέρος της πόλεως μάλλον ίδρυται, το τε, του Διός του Ολυμπίου και το Πύθιον και το της Γης και το εν Λίμναις Διονύσου. . . . ίδρυται δε και άλλα ιερά ταύτη αρχαία. . . καλείται δε διά την παλαιάν ταύτη κατοίκησιν και η ακρόπολις μέχρι τούδε έτι υπ΄Αθηναίων πόλις.

ΠΑΡΙΟ ΧΡΟΝΙΚΟ, ΕΠΟΧΗ 21
― Αφ’ ου Θησεύς . . . Αθηνών τας δώδεκα πόλεις εις το αυτό συνώκισεν, και πολιτείαν και την δημοκρατίαν απέδωκε κ’τ.λ. (995 έτη :-1259)

ΣΤΕΦΑΝΟΣ ΒΥΖ.
― Αθήναι . . . η εν Αττική· περί ης φησι Χάραξ ότι ο Θησεύς τας ένδεκα πόλεις τας εν τη Αττική συνοικίσας εις Αθήνας Συνοίκια εορτήν κατεστήσαντο.

ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ 10 ΕΛΕΝΗΣ ΕΓΚΩΜΙΟΝ, 38
― Και πρωτον μεν την πόλιν, σποράδην και κατά κώμας οικούσαν, εις ταύτό συναγαγών τηλικαύτην εποίησεν ώστ’ έτι και νυν απ’ εκείνου του χρόνου μεγίστην των Ελληνίδων είναι κ’τ.λ.

ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ 12 ΠΑΝΑΘΗΝ. 138
― Και ταυτ’ έπραξεν ουκ επειδή πρεσβύτερος γενόμενος απολελαυκώς ην των αγαθών των παρόντων, αλλ’ ακμάζων ως λέγεται την μεν πόλιν διοικείν τω πλήθει παρέδωκεν, αυτός δ΄υπέρ ταύτης τε και των άλλων Ελλήνων διετέλει κινδυνεύων.

ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ 8.2.1
― Ουχί έτι δε τα παρ’ Αθηναίοις Παναθήναια όνομα ην, Παναθήναια δε κληθήναί φασιν επί Θησέως, ότι υπό Αθηναίων ετέθη συνειλεγμένων εις μίαν απάντων πόλιν.

ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ 1.3.2
― Επί δε τω τοίχω τω πέραν (της Βασίλειος Στοάς) Θησεύς έστι γεγραμμένος, και Δημοκρατία τε και Δήμος, δηλοί δε η γραφή Θησέα είναι τον καταστήσαντα Αθηναίοις εξίσου πολιτεύσθαι. κεχώρισε δε φήμη και άλλως ες τους πολλούς ως Θησεύς παραδοίη τα πράγματα τω δήμω, και ως εξ’ εκείνου δημοκρατούμενοι διαμείναιεν, πριν ή Πεισίστρατος ετυράννησεν επαναστάς. λέγεται μεν δη και άλλα ουκ αληθή παρά τοις πολλοίς κ’τ.λ. λέγεται δε και ες Θησέα ως αυτός τε εβασίλευε, και ύστερον Μενεσθέως τελευτήσαντος και ες τετάρτην οι Θησείδαι γενεάν διέμεναν άρχοντες.

ΚΕΝΣΟΡΙΝΟΣ , ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΓΕΝΕΘΛΙΟΥ ΗΜΕΡΑΣ 2
― Ταύτα προς το έθος· φασί γαρ τη των Συνοικεσίων εορτή θυσία τελείσθαι Ειρήνη, τον δε βωμόν μη αιματούσθαι. .

ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ ΕΙΡΗΝΗ 1019, Ουχ ήδεται.
― Εκατομβαιώνος μηνός έκτη επί δέκα.

ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ ΕΙΡΗΝΗ 1020, Ουδ’ αιματούνται ΠΑΡ. ΑΠΟ ΑΡΙΣΤ. ΠΛΟΥΤΟΣ 627
― Εν γαρ τη των Συνοικεσίων εορτή οι μεν φασιν Ειρήνη θυσίαν τελείσθαι, ης ο βωμός ουχ αιματούται.

ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΠΛΑΤΩΝ 2.329, ΠΑΡΜΕΝΙΔΗΣ 4.15 ΠΑΡ. ΛΕΞΙΚΟ ΣΟΥΪΔΑ Παναθήναια
Η εκ των Παναθηναίων εορτή και ο αγών ετέθη μεν πρώτον υπό Εριχθονίου του Ηφαίστου και της Αθηνάς, ύστερον δε υπό Θησέως, συναγαγόντος τους δήμους εις άστυ.

Από αυτές τις καταγραφές διαφαίνεται ότι ο σχηματισμός των δήμων της Αττικής σε μια Κοινοπολιτεία και ο Συνοικισμός της Αττικής , όπως πιο σωστά αποκαλείται, και η ίδρυση της Αθήνας , όπως αντιδιακρίνεται πέραν της Ακροπόλεως , της αρχικής ιδρύσεως της πόλης από τον Ερεχθέα, ήταν έργο του Θησέως.

Η ΙΔΡΥΣΙΣ ΤΩΝ ΠΑΝΑΘΗΝΑΙΩΝ – «ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΙ»

Στην σκηνή του πέπλου το αγόρι είναι ο γενάρχης των Αθηναίων Ἐριχθόνιος (-Ἐρεχθεὺς) και ο πωγωνοφόρος ιερεύς είναι ο Κέκροψ, ο μυθικὸς βασιλεύς-ιερεύς τον οποίο είχε διαδεχθεί ο Εριχθόνιος) ο μεν παραδίδων , ο δε παραλαμβών τον πέπλο της Αθηνάς Πολιάδος, δηλαδή την θεϊκή προστασία της πόλεως της Αθηνάς και των Αθηναίων, κατά τα πρώτα Παναθήναια. Αυτή η σκηνή δεν είναι η τελική πράξη της ιδρύσεως των Παναθηναίων και η απεικόνιση αυτή αναφέρεται σε μια πρώϊμη συνοίκιση (μια ένωση υπό κοινό πολιτικὸ-θρησκευτικὸ κέντρο) των κατοίκων των περιοχών γύρω από την Ακρόπολη.

Περί της ενώσεως των Αθηναίων σε ένα ενιαίο κράτος υπάρχουν τρείς παραδόσεις συνοικισμών που αναφέρονται σε τρία διαδοχικά στάδια καθώς υπάρχουν και ενδείξεις ενός τετάρτου συνοικισμού.
Η λιγότερο γνωστή παράδοση, που ανεφέρεται όμως στην πρωιμότερη εποχή, θεώρει την ένωση των περί την Ακρόπολη χώρων έργο του Κέκροπος . ΣΤΡΑΒ. ΙΧ 397: ― φησὶ Φιλόχορος. . . Κέκροπα πρῶτον εἰς δώδεκα πόλεις συνοικίσαι τὸ πλῆθος. . . πάλιν δ᾿ ὕστερον εἰς μίαν συναγαγεῖν λέγεται τὴν νῦν, τὰς δώδεκα Θησεύς. Σούδα, λ. Ἐπακτίᾳ χώρα. Η εποχή της κατά το Πάριον Χρονικόν είναι ο -16ος αιώνας. (JACOBI, Das Marmor Parium 3. Πρβ. και κατάλογος ΦΙΛΟΧΟΡΟΥ (JACOBI, F.Gr.H. 3. 518).

Μια άλλη ένωσις των κατοίκων γύρω από την Ακρόπολι, με ξένης προελεύσεως όμως στοιχεία αυτή την φοράν, αναφέρεται ότι πραγματοποιήθηκε επί του βασιλέως ΕρεχΘέως, ομωνύμου προς τον ιδρυτή και γενάρχη Ἐριχθόνιο-Ερεχθέα αλλά μεταγενεστέρου. Αυτή η ένωση πραγματοποιήθηκε μετά την εγκατάσταση των πρώτων Ιώνων, υπό τον Ξούθον, στην Αττική και κατόπιν της αναθέσεως του αξιώματος της πολεμαρχίας, της δεύτερης αρχής της πόλεως μετά την βασιλεία, (ΠΑΥΣ. 8 1, 2 – 4, ΑΡΙΣΤ. Ἀθ. Πολ. 3. 2. ― Πρῶται τῶν ἀρχῶν ἧσαν βασιλεὺς καὶ πολέμαρχος καὶ ἄρχων, τούτων δὲ πρώτη μὲν ἡ βασιλέως – αὕτη γὰρ ἦν πάτριος -, δευτέρα δ᾿ ἐπικατέστη πολεμαρχία διὰ τὸ γενέσθαι τινὰς τῶν βασιλέων τὰ πολέμια μαλακούς᾿ ὅθεν καὶ τὸν Ἴωνα μετεπέμψαντο, χρείας καταλαβοὐσης. Τελευταία δ᾿ ἦν τοῦ ἄρχοντος. ΣΤΡΑΒ. ΙΧ 383: ― Ἴων δὲ τοὺς μὲν Εὐμόλπου Θρᾶκας οὕτως ηὐδοκίμησεν ὥστε ἐπέτρεψαν αὐτῷ τὴν πολιτείαν Ἀθηνατοι, ὁ δὲ πρῶτον μὲν εἰς τέτταρας φυλάς διεῖλε τὸ πλῆθος, εἶτα εἰς τέτταρας βίους, τοὺς μέν γεωργοὺς ἀπέδειξε, τοὺς δὲ δημιουργοὐς, τοὺς δὲ ἰεροποιούς, τετάρτης δὲ τοὺς φύλακας. Η διαίρεση αυτὴ τῶω κατοίκων υποδηλώνει πιθανώς και τον αναδασμό της γης (ΑΡΙΣΤ. Ἀθ. Πολ. 41. 2. ΗΡΟΔ. 5 66 και Σχολ. Πλατ. Αξιοχ. 371 d).

Η εποχή της ενώσεως αυτής, είναι συνδεμένη με τον πόλεμο των Αθηναίων και των γειτόνων τους των Ελευσινίων, η εποχή είναι ο -13ος αιώνας , (Μυλωνάς Ελευσίς 27).

Η τρίτη ένωση, η πλέον γνωστή, κατά την παράδοση έχει πραγματοποιηθεί από τον Θησέα (Θουκ. 2. 15. ΠΑΥΣ. Ι 22. 3. 8. 2. 1. ΣΤΡΑΒ. M. ΠΛΟΥΤ. Θησ. 24. Πάρ. Χρ. 30 (JACOBI 236). ΙΣΟΚΡ. Παναθ. 129). και περιελάμβανε τους κατοίκους του μεγαλυτέρου μέρους της Αττικής την λεγόμενη Συνοικία και είχε ως πολιτικό κέντρο το αθηναϊκόν άστυ, όπου έδρευε το πρώτο Πρυτανείον και το Βουλευτήριο . Η εποχή αυτή συνδέεται με την δράση , του Θησέως, και είναι η εποχή πριν τα Τρωϊκά. Αυτό τεκμηριώνεται με το σύνολο των αρχαίων μαρτυριών (Πάρ. Χρον. (F.Gr.H. 7.8). KAΛΛIM. ΘΡ.. 260, 42) αλλά και με τα αρχαιολογικά πορίσματα, κατά τα οποία ή Αττική του φθίνοντος -13ου αιώνα και αρχομένου -12ου αιώνα παρουσιάζεται να αναπτύσσει ναυτική επικοινωνία με διάφορα κέντρα του Αιγαίου και να αποκτά μεγάλη ευημερία, αφού είχε διαμορφώσει και δική της καλλιτεχνική παράδοση Αυτό ενισχύεται και από την αρχαία παράδοση ύστερα από μια σειρά μέτρων του Θησέως συνέρρευσαν στην Αθήνα ομάδες διαφορετικής προελεύσεως (ΠΛΟΥΤ. Θησ. 25.). πραγματοποιούνταν στον Άνω Συνοικισμό η εώς τότε τοπική εορτή Τα Αθήναια, και μετετράπει σε εορτή όλων των κατοίκων της Αττικής, Τα Παναθήναια (ΠΑΥΣ. VIII 2.1. Aρπ. λ. Παναθήναια).

Η αγροτική εορτή των Αθηναίων, τα Α θ ή ν α ι α, άρχισε τότε να γίνεται αστική. Τα επακολουθήσαντα όμως γεγονότα (ήταν ο παραμερισμός του Θησέως, δηλαδή η αντικατάστασή του από τον Μενεσθέα και η συμμετοχή των Αθηναίων στον Τρωϊκό Πόλεμο, η συγκέντρωση στην Αττική νέων στοιχείων ξενικής προέλευσης Ιώνων κυρίως, και αποικισμός των νησιών των Κυκλάδων και των ακτών της Μικράς Ασίας με πρόσφυγες περί το -1.000, τέλος διακόπηκε η ναυτική επικοινωνία της Αττικής και έγινε πλήρης επιστροφή της οικονομίας της στην αγροτικὴ και κτηνοτροφικὴ , έτσι συντελέσθηκε η αποδυνάμωση του κράτους των Αθηναίων και κατέρρευσε η κεντρική εξουσία της ομοσπονδίας τους, με αποτέλεσμα την διάλυση της πριν το- 1.000.
Αλλά συγχρόνως με την διάλυση αυτή άρχισε από τότε και μια εκ νέου διεργασία για την ένωσιν των κατοίκων με τα διάφορα εναπομείναντα ξένα στοιχεία, πράγμα το οποίο φαίνεται ότι είχε ολοκληρωθεί ήδη κατά τον -8ο αιώνα. και για αυτό κατά την άποψη ορισμένων συγχρόνων ερευνητών ο συνοικισμός (του Θησέως) τοποθετείται στην μετά την -1.000 εποχή, και στον -8οv αιώνα .
Ο συνοικισμός αυτός, μετά το -1.000 έτος είναι ο τέταρτος κατά σειρά, και ενισχύεται από την δημιουργία της δεύτερης ανωτάτης πολιτικής εξουσίας του (επωνύμου) άρχοντος της πόλεως κατά την εποχή αυτήν (ΑΡΙΣΤ. Αθ. Πολ. 3. 3).
Από τις ενώσεις αυτές , δηλαδή από της επίσημες συγχωνεύσεις των παλαιοτέρων κατοίκων με άλλους κατοίκους, είτε επήλυδες είτε γειτονικών περιοχών, σε ένα ενιαίο κράτος, και στην ανατολική πλευράςτης ζωφόρου απεικονίζεται η πρώτη μόνο, συνδεδεμένη προς την ίδρυση της εορτής των Παναθηναίων.

Η ένωση αυτή συνδέεται και προς το απώτατο γνωστό παρελθόν της πόλεως αλλά και προς τον γενάρχη της.