Έκτη Ισταμένου Θαργηλιώνος

Θαργήλια, Ιερή Γενέθλιος Ἀρτέμιδος, Δήλια

Δεκάς Α

6. Έκτη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Θαργηλιώνος ΣΤ΄ (6η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 11ος

Δεκαήμερο Α΄, το Ιστάμενο
ΣΤ΄. Έκτη ισταμένου

Γεγονότα

  • ΙΕΡΗ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ
  • ΓΕΝΕΘΛΙΟΣ ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΘΕΑΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ
  • ΘΑΡΓΗΛΙΑ α΄ ημέρα
  • ΚΑΘΑΡΜΟΣ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΑΙΩΝ
  • ΑΠΕΛΑΣΙΣ ΦΑΡΜΑΚΩΝ
  • ΚΑΘΑΡΜΟΙ ΥΠΕΡ ΑΝΔΡΩΝ
  • ΚΑΘΑΡΜΟΙ ΥΠΕΡ ΓΥΝΑΙΚΩΝ
  • ΠΡΟΣΦΟΡΕΣ ΠΡΟΣ ΤΙΜΗΝ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΟΣ ΧΛΟΗΣ ΣΤΗΝ ΑΚΡΟΠΟΛΗ
  • ΙΔΙΩΤΙΚΕΣ ΘΥΣΙΕΣ
  • ΑΝΑΜΝΗΣΗ ΤΗΣ ΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΘΕΩΝ ΣΤΗ ΓΙΓΑΝΤΟΜΑΧΙΑ.
  • ΣΕΛΗΝΑΙ
  • ΓΕΝΕΘΛΙΟΣ ΗΜΕΡΑ ΣΩΚΡΑΤΟΥΣ ΤΟΥ ΦΙΛΟΣΟΦΟΥ
  • ΔΗΛΙΑ α΄ ημέρα (ΙΕΡΑ ΝΗΣΟΣ ΔΗΛΟΣ)
  • ΔΗΛΙΑ ΠΡΟΣ ΤΙΜΗΝ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΛΛΩΝΟΣ
  • ΑΦΙΞΗ ΤΗΣ ΙΕΡΑΣ ΤΡΙΗΡΟΥΣ ΠΑΡΑΛΟΥ ΜΕ ΤΟΥΣ ΘΕΩΡΟΥΣ ΣΤΗΝ ΙΕΡΑ ΝΗΣΟ ΔΗΛΟ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Ἡ ἕκτη ἦταν ἡ ἱερὴ ἡμέρα καὶ τὰ γενέθλια τῆς θεας Ἀρτέμιδος.
Στὴν πραγματικότητα οἱ Δήλιοι θεωροῦσαν ὅτι ἡ θεὰ Ἄρτεμις εἶχε γεννηθεῖ τὴν 6η Θαργηλιῶνος καὶ ὁ Ἀδελφὸς της ὁ Ἀπόλλων τὴν ἑβδόμη Θαργηλιῶνος, οἱ δύο αὐτὲς ἡμέρες ἀποτελοῦσαν τοὺς ἑορτασμοὺς τῶν Θαργηλίων ὅπου ὁ Ἀπόλλων ἦταν ὁ τιμώμενος θεὸς τῆς ἑορτῆς.
Ἡ ἕκτη Θαργηλιῶνος εἶναι ἡ γενέθλιος ἡμέρα τοῦ Σωκράτους τοῦ Φιλοσόφου:
― Ἐγεννήθη δέ, καθά φησιν Ἀπολλόδωρος ἐν τοῖς Χρονικοῖς, ἐπὶ Ἀψεφίωνος ἐν τῷ τετάρτῳ ἔτει τῆς ἑβδομηκοστῆς ἑβδόμης Ὀλυμπιάδος, Θαργηλιῶνος ἕκτῃ, ὅτε καθαίρουσιν Ἀθηναῖοι τὴν πόλιν καὶ τὴν Ἄρτεμιν Δήλιοι γενέσθαι φασίν.
ΑΠΟΔΟΣΗ
Γεννήθηκε ὅπως μαρτυρεῖ ὁ Ἀπολλόδωρος στὰ «Χρονικὰ»του, ἐπὶ Ἀψεφίωνος κατὰ τὸ τέταρτο ἔτος τῆς 77ης Ὀλυμπιάδος (-469/68), στὶς 6 Θαργηλιῶνος ποὺ οἱ Ἀθηναῖοι καθαρίζουν τὴν πόλη, καὶ λένε οἱ Δήλιοι ὅτι γεννήθηκε ἡ Ἄρτεμις.
ΘΑΡΓΗΛΙΑ
Τὰ Θαργήλια ἦταν ἑορτὴ πρὸς τιμὴν τοῦ Ἀπόλλωνος Δηλίου , συνδέεται μὲ τὸ ἱερὸ, τὸ Πύθιον ως προς την κάθαρση , ἀνατολικὰ τῆς πόλεως .
Πιστοποιημένα στοιχεῖα τῆς ἑορτῆς ἦταν ἡ ἀπέλαση τῶν Φαρμακῶν, ἡ ἐτοιμασία καὶ ἡ προσφορὰ τῶν Θάργηλων στὸ Θεὸ, (ἕνα μεῖγμα βρασμένων καρπῶν), ἡ πομπή, στὴν ὁποία μία ἐπιμελημένη σειρὰ φυσικῶν προϊόντων καλλιέργειας ἐπιδεικνύονταν καὶ ἕνας μεγάλος διαγωνισμὸς κυκλικῶν χορῶν.
Ὁ Πλούταρχος στὰ Συμποσιακά,
― ὁ δὲ Φλῶρος οὐδὲ Καρνεάδην ἀπαξιοῦν ἔφη μνήμης: ἐν τοῖς Πλάτωνος γενεθλίοις, ἄνδρα τῆς Ἀκαδημείας εὐκλεέστατον ὀργιαστὴν Ἀπόλλωνος γὰρ ἀμφοτέρους ἑορτῇ γενέσθαι, τὸν μὲν Θαργηλίοις Ἀθήνησι, τὸν δὲ Κάρνεια Κυρηναίων ἀγόντων: ἑβδόμῃ δ᾽ ἀμφοτέρας ἑορτάζουσι. ‘καὶ τὸν θεόν, ὡς ταύτῃ γενόμενον, ὑμεῖς’ εἶπεν ‘οἱ προφῆται καὶ ἱερεῖς ’
ΠΛΟΥΤ. ΣΥΜΠΟΣ. 8.1.2, 717d
δίνει τὴν ἑβδόμη ὡς τὴν ἡμέρα τῆς ἑορτῆς, καὶ στὸ 8.1.1, 717b, βεβαιώνει τὸ μῆνα Θαργηλῶνα γιὰ τὰ Θαργήλια :
― τῇ ἕκτῃ τοῦ Θαργηλιῶνος ἱσταμένου τὴν Σωκράτους ἀγαγόντες γενέθλιον, τῇ ἑβδόμῃ τὴν Πλάτωνος ἢγομεν, καὶ τοῦτο πρῶτον λόγους ἡμῖν παρεῖχε τῇ συντυχίᾳ πρέποντας, ὧν κατῆρξε Διογενιανὸς ὁ Περγαμηνός. ἔφη γὰρ οὐ φαύλως εἰπεῖν Ἴωνα περὶ τῆς τύχης ὅτι πολλὰ τῆς σοφίας διαφέρουσα πλεῖστ᾽ αὐτῇ ὅμοια ποιεῖ τοῦτο μέντοι μουσικῶς ἔοικεν ἀπαυτοματίσαι τὸ μὴ μόνον οὕτω σύνεγγυς, ἀλλὰ καὶ πρότερον τῇ δόξῃ γεγονέναι τὸν πρεσβύτερον
ΠΛΟΥΤ. ΣΥΜΠΟΣ. 8.1.1, 717b
Ὁ Διογένης Λαέρτιος 2.44 καταγράφει ὅτι οἱ Ἀθηναῖοι ἀπολυμαίνουν τὴ πόλη στὴν προηγούμενη ἡμέρα, την Θαργηλιῶνος 6η.
Ἠταν σύνηθες ἀπὸ παλιὰ (ἀπὸ τὴν ἑποχὴ τοῦ Μόϊρς ,1579, σύμφωνα μὲ τὸν Μόμμσεν, Feste 479) νὰ ὑποτεθεῖ ὡς διήμερη ἑορτὴ καὶ ἀπὸ τὴν ἑποχὴ τοῦ Μόμμσεν (1817) εἶναι φυσιολογικὸ νὰ θεωρεῖται ἡ ἀπέλαση τῶν φαρμακῶν τὴν 6η τοῦ Θαργηλιῶνος, ἡ δὲ πομπὴ καὶ ὁρχηστρικοὶ Διαγωνισμοὶ (ἀναφέρονται μαζὶ ἀπὸ τὸν Δημοσθένη 21.10) στὴν ἑβδόμη.
― καὶ Θαργηλίων τῇ πομπῇ καὶ τῷ ἀγῶνι, μὴ ἐξεῖναι μήτε ἐνεχυράσαι μήτε λαμβάνειν ἕτερον ἑτέρου, μηδὲ τῶν ὑπερημέρων, ἐν ταύταις ταῖς ἡμέραις.
ΔΗΜΟΣΘΕΝΟΥΣ 21.10
Τίποτα δὲν ἔρχεται σὲ ἀντίθεση μὲ αὐτὸν τὸ ἀνασυγκροτισμὸ τῆς ἑορτῆς ἀλλὰ καὶ τίποτα συγκεκριμένα δὲν τὸν ὑποστηρίζει.
Μία Θυσία στὴ Δήμητρα Χλόη ἐπίσης καταγράφεται τὴν ἕκτη Θαργηλιῶνος, Φιλοχόρος (FGrH 328 F 61) .
Γιὰ τὸ ἱερὸ τῆς Δήμητρος Χλόης δεῖτε τὴ Λυσιστράτη τοῦ Αριστοφάνους στ.835 καὶ τὴν Ἀττικὴ ἐπιγραφὴ :
— ․․․․․ Δήμητρος τῆς Χλόη̣ς ․
IG II² 1472 .39 ATTIKH ΕΠΙΓΡΑΦΗ -319
― τω δ΄ευχλόυ Δήμητρος εις επόψιον
πάγον μολούσα
ΟΙΔΙΠΟΥΣ ΕΠΙ ΚΟΛΩΝΩ 1600
Το προσωνύμιο αυτό «Ευχλόυ» είναι σημαντικό. «Χλόη» ήταν κανονικά η πράσινη λεπίδα του κριθαριού και ήταν η Δήμητρα Χλόη στην οποία προσφέρονταν οι πρώτοι καρπούς του κριθαριού από την πρώτη συγκομιδή.
Το προσωνύμιο αυτό προέρχεται από τη σχέση της με
το αυξανόμενο κριθάρι αυτή την εποχή.
Θυσία σὲ Θεότητες ποὺ δυστυχῶς δὲν γνωρίζουμε ἀναφέρεται καὶ σὲ ἱδιωτικὸ θρησκευτικὸ ἡμερολόγιο :
— ․․․․․Θαργηλιῶνος hεκτει hισταμένο…ι….εσι τέλεον καὶ α…οχὲς..ἕμισυ ἕ τοι hεροι καὶ φρύγαν.
IG I² 842 ΑΤΤΙΚΗ ΕΠΙΓΡΑΦΗ 70η ΟΛΥΜΠΙΑΣ
Οἱ κύριες πηγὲς γιὰ τὸν χαρακτήρα τῶν θάργηλων εἶναι :
ὁ ’ΗΣΥΧΙΟΣ θ 104
― Θαργήλια Ἀπόλλωνος ἑορτὴ. καὶ ὅλος «μὴν ἱερὸς τοῦ θεοῦ. ἐν δὲ τοῖς θαργηλίοις τὰς ἀπαρχὰς τῶν φαινομένων ποιοῦνται καὶ περικομίζουσι. ταῦτα δὲ θαργήλιά φασι. καὶ μὴν Θαργηλιών. καὶ τὴν βυετηρίαν ἐκάλουν θάργηλον. . . καὶ ὁ θάργηλος χύτρα ἐστὶν ἀνάπλεως σπερμάτων (παραπομπὴ) θ 106 :θάργηλος• χύτρα ἱεροῦ ἑψήματος.
ὁ ΦΩΤΙΟΣ θ 22 (Σουΐδα θ 49) :
― Θαργήλια• ἑορτὴ Ἀρτέμιδος καὶ Ἀπόλλωνος. . . θάργηλος ὁ τῶν σπερμάτων μεστὸς χύτρος ἱεροῦ ἑψήματος. ἡψουν δὲ ἐν αὐτὴ ἀπαρχὰς τῶ θεῶ τῶν πεφηνότων καρπῶν. ἱσταντο δ’ἐν αὐτῆ καὶ χοροὶ καὶ ἀγὼν.
το ΜΕΓΑ ΕΤΥΜ. ΛΕΞΙΚΟ 443.19 :
― Θαργήλια• ἑορτὴ Ἀθήνησιν• ὀνομάζεται ἀπὸ τῶν θαργηλίων. θαργήλια δὲ εἰσι πάντες οἱ ἀπὸ γῆς καρποί. ἄγεται μηνί Θαργηλιῶνος Ἀρτέμιδος καὶ Ἀπόλλωνος
(καρποὶ ΑΝΕΚΔ. ΜΠΕΚ.. 1.263.23-5) ,ΑΘΗΝΑΙΟΣ 114 α .( καὶ τύπος ἄρτου ):
― παρεῖδε δὲ τοῦτον ὁ Βλεωίας, ὥσπερ καὶ τὸν Θάργηλον, ὅν τινες καλοῦσι θαλύσιον. Κράτης δ’ἐν β’Ἀττικῆς διαλέκτου (FrGrH 362 F 6) Θάργηλον καλεῖσθαι τὸν ἐκ τῆς συγκομιδῆς πρῶτον γινομένον ἄρτον.
ΕΟΡΤΑΣΜΟΙ ΘΑΡΓΗΛΙΩΝ ἡμέρα α΄
Τὴν πρώτη ἡμέρα στοὺς ἑορτασμοὺς τῶν Θαργηλίων πραγματοποιεῖται δημόσιος καθαρμὸς καθαρμὸς.
Δύο ἄσχημοι ἀνδρες ἐπιλέγονταν γιὰ νὰ παίξουν τὸ ρόλο τῶν ἀποδιοπομπαίων τράγων, καὶ ονομάζονταν Φαρμακοί, ἕνας ὑπὲρ τῶν γυναικῶν καὶ ἕνας ὑπὲρ τῶν ἀνδρῶν.
Ὁ Φαρμακὸς γιὰ τοὺς ἄνδρες εἶχε κρεμασμένα μαῦρα σῦκα γύρω απὸ τὸν λαιμὸ του καὶ ὁ Φαρμακὸς γιὰ τὶς γυναῖκες ἄσπρα σῦκα.
Ὀδηγοῦνταν σὲ δημόσια πομπὴ γύρω ἀπὸ τὴν πόλη καὶ οἱ πολίτες τοὺς «μαστίγωναν» μὲ φύλλα συκιᾶς καὶ τοὺς πετοῦσαν σκιλοκρόμμυδα , ὁ σκοπὸς τοῦ ἐθίμου ἦταν νὰ πάρουν ἐπάνω τους τὸ «μίασμα» ἀπὸ την πόλη ὑπὲρ τῶν ἀνδρῶν καὶ ὑπὲρ τῶν γυκαικῶν καὶ νὰ τὸ ὀδηγήσουν μακρυὰ ἀπὸ τὴν πόλη.
Ἡ τελικὴ πράξη τοῦ ἐθιμοῦ ἦταν ἡ ἐθιμοτυπικὴ, η ἀπέλασις» τῶν Φαρμακῶν.
Στὴν αὐριανὴ ἡμέρα πραγματοποιεῖται ὁ κύριος ἑορτασμὸς τῶν Θαργηλίων .
Οἱ κύριες πηγὲς μας γιὰ τοὺς Φαρμακοὺς προέρχονται ἀπὸ :
― Φαρμακὸς• ΛΥΣΙΑΣ ΕΝ ΤΩ ΚΑΤ΄ΑΝΔΟΝΙΚΙΔΟΥ ΑΣΕΒΕΙΑΣ (6.53), εἰ γνήσιος. δύο ἀνδρας Ἀθήνησιν ἐξῆγον καθάρσια ἐσομένους τῆς πόλεως ἐν τοῖς Θαργηλίοις, ἕνα μὲν ὑπὲρ τῶν ἀνδρῶν, ἕνα δὲ ὑπὲρ τῶν γυναικῶν. ὅτι δὲ ὄνομα κύριόν ἐστιν ὁ Φαρμακὸς, ἱερὰς δὲ φιάλας τοῦ Ἀπόλλωνος κλέψας ἁλοὺς ὑπὸ τῶν περὶ τὸν Ἀχιλλέα κατελεύσθη, καὶ τὰ τοῖς Θαργηλίοις ἀγόμενα τούτων ἀπομιμήματα ἐστιν, Ἰστρος ἐν α΄τῶν Ἀπόλλωνος ἐπιφανειῶν (FrCrH 334 f 50) εἴρηκεν.
ΑΡΠΟΚΡΑΤΙΩΝ ΛΕΞΙΚΟ φ 5
― ὅτι ἔθος ἦν ἐν Ἀθήναις φαρμάκους ἄγειν δύο, τὸν μὲν ὑπὲρ ἀνδρῶν, τὸν δὲ ὑπὲρ γυναικῶν, πρὸς τὸν καθαρμὸν ἀγομένους. καὶ ὁ μὲν τῶν ἀνδρῶν μελαίνας ἰσχάδας περὶ τὸν τράχηλον εἶχε, λευκὰς δ’ ἅτερος. συβάκχοι δέ φησιν ὠνομάζοντο. τὸ δὲ καθάρσιον τοῦτο λοιμικῶν νόσων ἀποτροπιασμὸς ἦν, λαβὸν τὴν ἀρχὴν ἀπὸ Ἀνδρόγεω τοῦ Κρητός, οὗ τεθνηκότος ἐν ταῖς Ἀθήναις παρανόμως τὴν λοιμικὴν ενόσησαν οἱ Ἀθηναῖοι νόσον, καὶ ἐκράτει τὸ ἔθος ἀεὶ καθαίρειν τὴν πόλιν τοῖς φαρμακοῖς.
ΕΛΛΑΔΙΟΣ, ΕΙΣ ΦΩΤΙΟΥ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ 279
Γενικῶς ἡ 6η ἱσταμένου στὺς ὑπόλοιπους μῆνες ἦταν ἱερὴ γιὰ τὰ συμβολικὰ γενέθλια τῆς Ἀρτέμιδος.
― Ἔξω τῶν ἑορτῶν ἱεραὶ τινες τοῦ μηνὸς ἡμέραι νομίζονται Ἀθήνῃσι θεοῖς τισιν. . . ἡ δὲ ἕκτη τῇ Ἀρτεμίδι, καὶ ἄλλη ἄλλῳ.
ΣΧΟΛΙΑ ΠΛΟΥΤΟΣ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ. 1127
Αὐτὴ τὴν ἡμέρα ἐπίσης οἱ Ἀθηναῖες ἔψηναν ψωμάκια κουλούρες καὶ σὲ σχῆμα τῆς ἡμισελήνου, τὶς περίφημες Σελῆναι, καὶ γιὰ κάθε ἕξι ἀπὸ αὐτὰ στὴ σειρὰ, ἔπλαθαν καὶ μιὰ ἕβδομη, ποὺ τὴν ὀνόμαζαν:
― βοῦς ἕβδομος,κατὰ μίμησιν πρωτοφύους σελήνης.
(ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΙΛΙΑΔΟΣ Σ 575.1165.4
― Ἕβδομος Βοῦς
ΗΣΥΧΙΟΣ
ΕΥΤΥΧΙΣΜΕΝΑ ΘΑΡΓΗΛΙΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ

Close Menu