Έκτη Ισταμένου Ελαφηβολιώνος

Ελαφηβόλια, Ιερή Αρτέμιδος

Δεκάς Α

6. Έκτη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Ἑλαφηβολιώνος ΣΤ΄ (6η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 9ος

Δεκαήμερο Α΄, το Ιστάμενο
ΣΤ΄. Έκτη ισταμένου

Γεγονότα

  • ΙΕΡΗ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ
    (επίσημη αττική εορτή για τα συμβολικά γενέθλια της θεάς)
  • ΕΛΑΦΗΒΟΛΙΑ
    (επίσημη αττική εορτή) Προς τιμην της Αρτέμιδος
  • ΜΝΗΜΗΪΑ ΤΗΣ ΝΙΚΗΣ ΤΩΝ ΘΕΩΝ ΣΤΗΝ ΓΙΓΑΝΤΟΜΑΧΙΑ
    (αναμνηστική της νίκης των θεών επί των γιγάντων)
  • ΣΕΛΗΝΑΙ (παραδοσιακά αρτίδια), οικογενειακά κεράσματα.
  • ΕΛΑΦΟΙ παραδοσιακοί επίπεδοι γλυκοί άρτοι στο σχήμα Ελαφιού.

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Ο Ένατος μήνας στον Αττικὸ χρόνο πήρε τὸ όνομα του απὸ τὴν Αρτέμιδα Ἐλαφηβόλο.
Τὸ όνομα ἀνταποκρίνεται σὲ μία εορτὴ ποὺ ήταν ἀφιερωμένη στὴ θεὰ Αρτεμιδα καὶ λάμβανε χώρα τὴν 6η Ελαφηβολιώνος, τὴν καθιερωμένη ιερὴ ημέρα της θεάς γιὰ όλους τοὺς μήνες.
Η προέλευση της εορτής ανάγεται σὲ παλαιότερους χρόνους καὶ ήταν φωκικὴ.
Ο Πλούταρχος αναφέρει:
― και τον Δαϊφαντον ανεδησαν, ως τα άριστα τη Φωκιδι βεβουλευομενον, τα δ΄αυτά και τους παίδας ιδία φασιν εκκλησιασαντας επιψηφισασθαι. Πραχθέντων δε τουτων, συμβαλοντες οι Φωκείς περί Κλεωνας της Υαμπολιδος ενικησαν. Το μεν ουν ψηφισμα Φωκέων Απονοιαν οι Ελληνες ωνόμασαν. εορτη εκ πασων μεγιστην τα Ελαφηβόλια μεχρι νυν τη Αρτεμίδι της Νίκης εκείνης εν Υαμπολιδι τελουσιν.
ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ, 244dΓΥΝΑΙΚΩΝ ΑΡΕΤΑΙ
Τοτε η εορτη ετελειτο σε αναμνηση της νικης των Φωκαέων κατα των Θεσσαλων. Ο Ευστάθιος σχολιαζοντας στους στιχους της Οδυσσειας Κ 158-170αναφερει ότι:
― ορα δε ως και ει και Ιωνικώς τα πολλά κατα θηλυ γενος η έλαφος προφέρεται, άλλ’ ενταυθα ερσενικώς προηνεκται δια το μη κατ ειδος λελεχθαι. οτι δε και τις παλκους ανεπλάσσετο εν ελαφηβολιοις δια σταιτος και μέλιτος και σησαμου ελαφος καλουμενος ο δειπνοσοφιστης ιστορει, εορτης δε όνομα τα ελαφηβόλια.
ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΟΔΥΣ.Κ 158-170
― έλαφος, πλακους ο τοις Ελαφηβολιοις αναπλασσόμενος δια σταιτος και μελιτος και σησάμου.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ ΔΕΙΠΝΟΣΟΦΙΣΤΑΙ 14, ΗΡΑΚΛΕΙΔΗΣ
Εκείνη την ημέρα προσφέρονταν στη Θεά θυσίες αγριων ελαφιων.
Στους κλασικους χρόνους ειχε παψει η θυσια ελαφιων.
Με την εισοδο της Ανοιξεως οι Αθηναίες ζυμωναν αρτους επιπεδους (πλακουντες) με μελι και σουσαμι, σε σχημα ελφιου και τα προσεφεραν στο Ιερο της Αρτεμιδος, ετσι αθιερώθηκαν αναίμακτες προσφορες απο ζυμη και ονομαζονταν Έλαφοι.
Οι άρτοι γλυκισματα ονομάζονταν Ελαφοι για να θυμιζουν το κυνηγι του ελαφιου.
Καποιος μπορει να υποθεσει εδω οτι η χρηση των αρτων γινοταν επειδη οι φτωχοτερες οικογενειες δεν ειχαν τη δυνατοτητα για την προμηθεια ελαφιου λογω του κοστους αλλα δεν ειναι ετσι εδω οως συνεβαινε στα Διάσια.
Το κυνηγι του ελαφιου στην Αττικη, του -4ου αιωνος,ηταν λιγο δυσκολο για τον καθενα, και ηταν δυσκολο να προνοησει να εχει φρεσκο σφαχτο για την εορτη λογω της σπανιότητας του ειδους.
Οταν ειχε αρχισει η λατρεια της Αρτεμιδος στα αρχαια χρονια των προγονων, τα ελαφια ηταν διαθεσιμα στους κυνηγους κατα εκατονταδες στους λοφους του λεκανοεδιυ της Αττικης και αρκετοι Αθηναιοι θηρευαν τα θηραματα υπο την ευνοια της θεας.
Με την εξελιξη της ομως της γεωργιας και των οικισμων στα προαστια τα ελαφια αναγκαστηκαν να υποχωρισουν στις ορεινες περιοχες της Αττικης και η λατρεία της θεας με τον συγκεκριμενο τιτλο, Ελαφηβολος, εγινε προνομιο των ολιγων και ικανων που μπορουσαν να θηρευσουν την συγκεκριμενη περιοδο.
Η εορτη , οπως και τοσες αλλες εορτες στην Αττικη, επισκιαστηκε απο τα Διονυσια εν Αστει.
Ο μηνας αυτος κυριαρχειται απο την αιγλη των Διονυσιων εν Αστει.
Η σημερινή ημέρα είναι ιερή ΚΑΙ για τα συμβολικά γενέθλια της θεάς Αρτέμιδος και είναι επίσημη αττική εορτή.
― η δε έκτη τη Αρτεμίδι, και άλλη άλλω.
ΣΧΟΛΙΑ, ΠΛΟΥΤΟΣ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΟΥΣ 1127
Την έκτη ημέρα του κάθε μηνός εορταζόταν η νίκη των θεών επί των Γιγάντων:
―Ἕκτη ἡμέρα· ἐπὶ τῶν ἀγαθῶν ἡμερῶν, ἐν ταύτῃ γάρ μυθεύεται τοὺς θεοὺς νενικηκέναι τοὺς γίγαντας
(ΣΥΛΛΟΓΗ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΠΑΡΟΙΜΙΩΝ 176G)
Τη σημερινή ημέρα οι Αθηναίες έψηναν αρτίδια στο σχήμα της ημισελήνου, τις Σελήνες, για κάθε έκτη στη σειρά έπλαθαν και μιά εβδόμη που την ονόμαζαν :
― βοῦς ἕβδομος,κατὰ μίμησιν πρωτοφύους σελήνης.
(ΕΥΣΤΑΘΙΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΙΛΙΑΔΟΣ Σ 575.1165.4
― Ἕβδομος Βοῦς
ΗΣΥΧΙΟΣ
«θεωρεί ότι η έκτη μέρα είναι ακατάλληλη για τη γέννηση κόρης, παρόλο που αυτή η ημέρα ήταν αφιερωμένη στην Αρτεμη ως γενέθλια ημέρα της θεάς· γι αυτό γεννήθηκε πριν από τον Απόλλωνα, προκειμένου να ξεγεννήσει τον αδελφό της.
Γιατί πως είναι δυνατόν η πρώτη έκτη μέρα , που είναι τέλεια, να μην είναι δεόντως αφιερωμένη στη θεά των τοκετών, καθώς ο τοκετός δεν αφορά όσα είναι ακόμα ατελή (γιατίη εξαγωγή τέτοιων εμβρύων είναι άμβλωση) αλλά τα τέλεια;
Η Αρτεμις, λοιπόν, η οποία τελειοποιεί τα κυήματα καί αποκαλύπτει τις φυσικές αρχές που κυριάρχησαν στην ύλη, δικαιολογημένα λέγεται από τους μύθους ότι γεννήθηκε την έκτη ημέρα· και επίσης δικαιολογημένα αυτή η ημέρα είναι ακατάλληλη για τις γεννήσεις θυληκών· γι αυτό η θεά εκείνη κυριαρχεί μεν στο φωτισμό της σελήνης, αλλά είναι παρθένα και δεν θέλει να γεννά.
Λέει , λοιπόν, ότι αυτή η έκτη μέρα είναι ακατάλληλη για τη γέννηση των θυληκών· υποδεικνύει όμως ότι είναι ευνοϊκή, όπως θα πεί, για τη γέννηση των ανδρών, και κατάλληλη για τους ευνουχισμούς των κατσικιών και αρνιών (τα οποία είπε πώεα μήλων, ποίμνια των προβάτων), επειδή ο ευνουχισμός αφαιρεί την γονιμότητα τους.
Ίσως και αυτή η εξάδα είναι φυσιολογικά κατάλληλη για την τελείωση των ανδρών και όχι των γυναικών, επειδή είναι γέννημα δύο αριθμών, της δυάδας και της τριάδας, και επειδή μέσα της κυριαρχεί η τριάδα :
Γιατί είναι τριμερής, αποτελούμενη από τη μονάδα, τη δυάδα και την τριάδα, με το αθροισμα των οποίων είναι ίση και για αυτό είναι τέλεια.
Είναι λοιπόν κατάλληλη για τη θεία γέννηση, είναι όμως ακατάλληλη για τη θνητή γέννηση του ίδιου γένους».
ΠΡΟΚΛΟΣ, ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΗΣΙΟΔΟ, ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΕΣ 785-786
― ουδέ μέν ή πρώτη
ΗΣΙΟΔΟΣ , ΕΡΓΑ ΚΑΙ ΗΜΕΡΕΣ 785-786
ΧΑΡΟΥΜΕΝΑ ΕΛΑΦΗΒΟΛΙΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ

Close Menu