Έκτη Φθίνοντος Μεταγειτνιώνος

Δεκάς Γ

25. Εικοστή πέμπτη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Μεταγειτνιώνος ΚΕ΄ (25η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 2ος

Δεκαήμερο Γ΄, το Φθίνον
ΚΕ΄. Ἡ εἰκοστή πέμπτη, ἡ ἕκτη φθίνοντος, ἡ εἰκὰς πέμπτη, ἡ ἕκτει μετ’εἰκάδας

Γεγονότα

  • ΘΥΣΙΑ ΠΡΟΣΦΟΡΑ, ΖΕΥΣ ΕΠΩΠΕΤΗΣ, ΔΗΜΟΣ ΕΡΧΙΑΣ
  • ΔΑΠΑΝΑΙ ΤΩΝ ΤΑΜΙΩΝ ΤΗΣ ΘΕΑΣ ΑΘΗΝΑΣ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Τη σημερινή ημέρα πραγματοποιείται θυσία προσφορά στον Δία Επωπετή στη μεγάλη δημαρχία της Έρχιας, όπως καταγράφεται στο ιερό θυσιολόγιο της, κατά το έτος -375.
SEG 21:541, Γ ΣΤΗΛΗ, ΙΕΡΟ ΘΥΣΙΟΛΟΓΙΟ ΕΡΧΙΑΣ
― έκτηι φθίνο-
ντος, Διί Επω-
πετεί, εμ Πάγ-
ωι Ερχιάσι, χ-
οίρος, ολόκα-
υτος, νηφάλι-
ος.

Σήμερα στην Αττική οι Έλληνες τιμούν με προσφορές τον Ζήνα Επωπετή, (επωπετεί επιβλέπει παρατηρεί) αυτός ο Ζευς είναι αυτός που παρατηρεί , Ο Τηρεύς για τους Θράκες και ο Επόπτης για τους Αθηναίους και ο Πανόπτης για τους Αργείους…αυτός που βλέπει συνήθως το κακό ακόμη και αν συμβαίνει μέσα στο σκοτάδι..
Αυτό το προσωνύμιο του Διός συνδέεται στους μύθους της Αηδόνας την θυγατέρα του Πανδάρεως , το Τηρέα τον γαμπρό του Βασιλιά της Αττικής Πανδίονα και την κόρη του Πρόκνη, την Φιλομήλα και την Αντιόπη.
Αυτές οι θυσίες που επαναλαμβάνονται τον Βοηδρομιώνα κατανέμονται στην λύκη των εποχών , είναι πάντα άνευ οίνου , νηφάλιες , λίγο πριν το σκότος του επερχόμενου χειμώνα , ο Ζευς παρατηρεί πάντα ως προστάτης του Διονυσιακού κύκλου στην λύκη του νυχτερινού Τρυγητού στην Αθήνα.


Μέχρι το 1963 ο Ζευς Επωπετής ήταν γνωστός μόνο από λήμμα του Ησυχίου (Επωπετής· Ζευς παρά Αθηναίοις). Τη χρονιά εκείνη ο G. Daux [G. Daux, La grande Démarchie: un nouveau calendrier sacrificiel d’ Attique (Erchia), BCH 87(1963)622.] δημοσίευσε το περίφημο ιερό ημερολόγιο θυσιών της ̓Ερχιάς παρέχοντας μεταξύ άλλων την πρώτη επιγραφική μαρτυρία περί Επωπετού και επαληθεύοντας την ορθότητα του λήμματος του Ησυχίου που είχε αμφισβητηθεί.


Αξιοσημείωτα και τα εξής: ενώ η παλιά έκδοση του Ησυχίου από τον Schmidt (1867) παρέχει το όνομα Επωπετής ως οξύτονο, η νεώτερη του Latte (1966) το δίνει ως παροξύτονο (Επωπέτης). Για τις ανάγκες του παρόντος άρθρου συντάσσομαι με την opinio communis (τονισμός στη λήγουσα), αν και θεωρώ ότι το θέμα χρήζει περαιτέρω διερευνήσεως. Το κρίσιμο ερώτημα ωστόσο παραμένει η κλίση του ονόματος. Στο LSJ το λήμμα δίνεται ως Επωπετής -ου, ήτοι ως πρωτόκλιτο.


Ο L. Threatte, The Grammar of Attic Inscriptions. Volume II. Morphology, Berlin 1996, 301 θεωρεί το Επωπετής τριτόκλιτο σιγμόληκτο επίθετο. Ο Threatte στηρίζεται μάλλον στη δοτική Επωπετεί, όπως μαρτυρείται στην επιγραφή της ̓Ερχιάς ( παραπάνω). Αντιθέτως ο Daux, οπ. π., 614, κατατάσσει το Επωπετής στα πρωτόκλιτα, στηριζόμενος στην κατάληξη της δοτικής ενικού σε -ει που αποτελεί χαρακτηριστική ορθογραφική ιδιαιτερότητα της περιόδου παρέχοντας μάλιστα 15 σχετικά παραδείγματα από το ίδιο το ημερολόγιο θυσιών (υπάρχουν βεβαίως στην επιγραφή και αρκετά παραδείγματα καταλήξεως σε -ηι).
Η Εμ. 1826 φαίνεται να συνιστά ένα επιπλέον σχετικό επιγραφικό τεκμήριο. ̓Από την άλλη, το επίθετο Νηφάλιος ως συνοδευτικό του Διός ή οιασδήποτε άλλης θεότητας είναι, καθόσον γνωρίζω, αμάρτυρο (. Πρβλ. A. Henrichs, The ‘sobriety’ of Oedipus: Sophocles OC 100 misunterstood, HSCP 87(1983)89 n. 7: “No extant text from antiquity calls any deity νηφάλιος or νήφων’’)., αν και η επίκληση νηφαλιεύς αποδίδεται στον ̓Απόλλωνα σε επίγραμμα της Παλατινής ̓Ανθολογίας (Παλ. ̓Ανθολ. IX 525.5–6: Νεβροχαρή, νοερόν, νηπενθέα, νηφαλιήα).


Είναι ωστόσο αξιοσημείωτο ότι η προσφερόμενη από τους ̓Ερχιείς στο Δία Επωπετήν θυσία είναι νηφάλιος χοίρο. Ολόκαυτοι νηφάλιοι χοίροι ― δυο τον αριθμό ― θυσιάζονταν από τους δημότες της Ερχίας και για τον ήρωα ῎Εποπα (SEG XXI Δ 18–23 και E 9–15) που συνδέεται τόσο ετυμολογικώς όσο και θρησκευτικώς με τον Δία Επωπετήν, πρβλ. S. Scullion, Olympian and Chthonian, ClAnt 13 (1994) 110–111· W. Burkert, Homo Necans. Interpretationen altgriechischen Opferriten und Mythen, Berlin 1997², 205· S. D. Lambert, Parerga III: The Genesia, Basile and Epops Again, ZPE 139(2002)75. ῎Αλλωστε, όπως σε ανύποπτο χρόνο παρατήρησε ο Henrichs, [Henrichs, οπ. π., 88–93, κυρίως 91 n. 16.] τέτοιες μετατροπές τελετουργικών στοιχείων σε επικλήσεις θεοτήτων είναι απολύτως φυσιολογικές.


Τη σημερινή ημέρα, το -406, επίσης, καταγράφονται Δαπάνες από τους ταμίες της θεάς Αθηνάς IG I² 306 στήλη Β, σειρές 43-47.