Έκτη Φθίνοντος Μεταγειτνιώνος

Δεκάς Γ

25. Εικοστή πέμπτη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Μεταγειτνιώνος ΚΕ΄ (25η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 2ος

Δεκαήμερο Γ΄, το Φθίνον
ΚΕ΄. Ἡ εἰκοστή πέμπτη, ἡ ἕκτη φθίνοντος, ἡ εἰκὰς πέμπτη, ἡ ἕκτει μετ’εἰκάδας

Γεγονότα

  • ΘΥΣΙΑ ΠΡΟΣΦΟΡΑ, ΖΕΥΣ ΕΠΩΠΕΤΗΣ, ΔΗΜΟΣ ΕΡΧΙΑΣ
  • ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΣΥΝΑΛΛΑΓΕΣ ΤΩΝ ΤΑΜΙΩΝ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Τη σημερινή ημέρα πραγματοποιείται θυσία προσφορά στον Δία Επωπετή στη μεγάλη δημαρχία της Ερχιάς, όπως καταγράφεται στο Ιερό Θυσιολόγιο της, κατά το έτος -375.
SEG 21:541, Γ ΣΤΗΛΗ, ΙΕΡΟ ΘΥΣΙΟΛΟΓΙΟ ΕΡΧΙΑΣ
― ἕκτηι φθίνο-
ντος, Διὶ Ἐπω-
πετεῖ, ἐμ Πάγ-
ωι Ἐρχιᾶσι, χ-
οῖρος, ὁλόκα-
υτος, νηφάλι-
ος.
Μέχρι τὸ 1963 ὁ Ζεὺς Ἐπωπετὴς ἦταν γνωστὸς μόνο ἀπὸ λῆμμα τοῦ Ἡσυχίου (Ἐπωπετής· Ζεὺς παρὰ Ἀθηναίοις). Τὴ χρονιὰ ἐκείνη ὁ G. Daux [G. Daux, La grande Démarchie: un nouveau calendrier sacrificiel d’ Attique (Erchia), BCH 87(1963)622.] δημοσίευσε τὸ περίφημο ιερό ἡμερολόγιο θυσιῶν τῆς ̓Ερχιᾶς παρέχοντας μεταξὺ ἄλλων τὴν πρώτη ἐπιγραφικὴ μαρτυρία περὶ Ἐπωπετοῦ καὶ ἐπαληθεύοντας τὴν ὀρθότητα τοῦ λήμματος τοῦ Ἡσυχίου ποὺ εἶχε ἀμφισβητηθεῖ.
Ἀξιοσημείωτα καὶ τὰ ἑξῆς: ἐνῶ ἡ παλιὰ ἔκδοση τοῦ Ἡσυχίου ἀπὸ τὸν Schmidt (1867) παρέχει τὸ ὄνομα Ἐπωπετὴς ὡς ὀξύτονο, ἡ νεώτερη τοῦ Latte (1966) τὸ δίνει ὡς παροξύτονο (Ἐπωπέτης). Γιὰ τὶς ἀνάγκες τοῦ παρόντος ἄρθρου συντάσσομαι μὲ τὴν opinio communis (τονισμὸς στὴ λήγουσα), ἂν καὶ θεωρῶ ὅτι τὸ θέμα χρήζει περαιτέρω διερευνήσεως. Τὸ κρίσιμο ἐρώτημα ὡστόσο παραμένει ἡ κλίση τοῦ ὀνόματος. Στὸ LSJ τὸ λῆμμα δίνεται ὡς Ἐπωπετής -οῦ, ἤτοι ὡς πρωτόκλιτο.
Ὁ L. Threatte, The Grammar of Attic Inscriptions. Volume II. Morphology, Berlin 1996, 301 θεωρεῖ τὸ Ἐπωπετὴς τριτόκλιτο σιγμόληκτο ἐπίθετο. Ὁ Threatte στηρίζεται μᾶλλον στὴ δοτικὴ Ἐπωπετεῖ, ὅπως μαρτυρεῖται στὴν ἐπιγραφὴ τῆς ̓Ερχιᾶς ( παραπάνω). Ἀντιθέτως ὁ Daux, ὅπ. π., 614, κατατάσσει τὸ Ἐπωπετὴς στὰ πρωτόκλιτα, στηριζόμενος στὴν κατάληξη τῆς δοτικῆς ἑνικοῦ σὲ -ει ποὺ ἀποτελεῖ χαρακτηριστικὴ ὀρθογραφικὴ ἰδιαιτερότητα τῆς περιόδου παρέχοντας μάλιστα 15 σχετικὰ παραδείγματα ἀπὸ τὸ ἴδιο τὸ ἡμερολόγιο θυσιῶν (ὑπάρχουν βεβαίως στὴν ἐπιγραφὴ καὶ ἀρκετὰ παραδείγματα καταλήξεως σὲ -ηι).
Ἡ ΕΜ 1826 φαίνεται νὰ συνιστᾶ ἕνα ἐπιπλέον σχετικὸ ἐπιγραφικὸ τεκμήριο. ̓Απὸ τὴν ἄλλη, τὸ ἐπίθετο Νηφάλιος ὡς συνοδευτικὸ τοῦ Διὸς ἢ οἱασδήποτε ἄλλης θεότητας εἶναι, καθόσον γνωρίζω, ἀμάρτυρο (. Πρβλ. A. Henrichs, The ‘sobriety’ of Oedipus: Sophocles OC 100 misunterstood, HSCP 87(1983)89 n. 7: “No extant text from antiquity calls any deity νηφάλιος or νήφων’’)., ἂν καὶ ἡ ἐπίκληση νηφαλιεὺς ἀποδίδεται στὸν ̓Απόλλωνα σὲ ἐπίγραμμα τῆς Παλατινῆς ̓Ανθολογίας (Παλ. ̓Ανθολ. IX 525.5–6: Νεβροχαρῆ, νοερόν, νηπενθέα, νηφαλιῆα).
Εἶναι ὡστόσο ἀξιοσημείωτο ὅτι ἡ προσφερόμενη ἀπὸ τοὺς ̓Ερχιεῖς στὸ Δία Ἐπωπετὴν θυσία εἶναι νηφάλιος χοῖρο. Ὁλόκαυτοι νηφάλιοι χοῖροι ― δύο τὸν ἀριθμό ― θυσιάζονταν ἀπὸ τοὺς δημότες τῆς Ἐρχίας καὶ γιὰ τὸν ἥρωα ῎Εποπα (SEG XXI Δ 18–23 καὶ E 9–15) ποὺ συνδέεται τόσο ἐτυμολογικῶς ὅσο καὶ θρησκευτικῶς μὲ τὸν Δία Ἐπωπετὴν, πρβλ. S. Scullion, Olympian and Chthonian, ClAnt 13 (1994) 110–111· W. Burkert, Homo Necans. Interpretationen altgriechischen Opferriten und Mythen, Berlin 1997², 205· S. D. Lambert, Parerga III: The Genesia, Basile and Epops Again, ZPE 139(2002)75. ῎Αλλωστε, ὅπως σὲ ἀνύποπτο χρόνο παρατήρησε ὁ Henrichs, [Henrichs, ὅπ. π., 88–93, κυρίως 91 n. 16.] τέτοιες μετατροπὲς τελετουργικῶν στοιχείων σὲ ἐπικλήσεις θεοτήτων εἶναι ἀπολύτως φυσιολογικές.
Τη σημερινή ημέρα, το -406, επίσης, καταγράφονται χρηματοοικονομικές συναλλαγές από τους ταμίες της Αθηνάς IG I² 306 στήλη Β, σειρές 43-47.