Δευτέρα Μεσούντος Γαμηλιώνος

Λήναια, Διόνυσος Ληναίος

Δεκάς Β

12. Δωδέκατη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Γαμηλιώνος ΙΒ΄ (12η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 7ος

Δεκαήμερο Β΄, το Μέσο
ΙΒ΄. Δωδεκάτη, δευτέρα μεσούντος, δυοκαιδεκάτη

Γεγονότα

  • ΛΗΝΑΙΑ (Λήναια)
  • ΗΜΕΡΑ Α’
  • ΘΥΣΙΑ ΠΡΟΣΦΟΡΑ ΣΤΟΝ ΔΙΟΝΥΣΟ ΛΗΝΑΙΟ (ΜΥΚΟΝΟΣ)
  • ΠOIHTIKOI ΑΓΩΝΕΣ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Η ακριβής χρονολολογία των Λήναιων ποτέ δεν εδραιώθηκε.
Δύο αρχαίες πηγές διευκρινίζουν ότι ο Γαμηλιώνας ήταν ο μήνας της εορτής:
ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΗΣΙΟΔΟ 504-506
― τω Γαμηλιώνι καθ΄ον και τα Λήναια παρ΄Αθηναίοις.
ΒΕΚΚΕΡΙΟΣ ΑΝΕΚΔΟΤΑ 1.235
― Διονύσια· εορτή Αθήνησι Διονύσου, ήγετο δε τα μεν κατ΄αγρούς μηνός Ποσειδεώνος, τα δε Λήναια Γαμηλιώνος, τα δε ενέστει Ελαφηβολιώνος.
Ο νεαρός Διόνυσος που καβαλά έναν κριό αντιπροσωπεύει το μήνα Γαμηλιώνα στο ημερολόγιο της ζωφόρου από το κτίσμα του Α. Ελευθερίου (Deubner Feste 123). Στη θέα αυτής της απόδειξης το σχόλιο στον Πλάτων Πολ.475D, ( τα δε Λήναια μηνός Μαιμακτηριώνος) πρέπει να απορριφθεί.
Οι εορτασμοί στα Λήναια περιλαμβάνουν μία πομπή, και ποιητικούς διαγωνισμούς, τουλάχιστον τέσσαρες ημέρες πρέπει να προταθούν στην εορτή.
Ο παράλληλος συσχετισμός τους με τα Διονύσια εν εν Άστει δηλώνει ότι τα Λήναια διαρκούσαν παραπάνω από τέσσαρες ημέρες.
Η περίοδος 12-21 Γαμηλιώνος, είναι ελεύθερη από συνελεύσεις, και είναι ολοφάνερο ότι σχετίζεται με την εορτή.
Η θυσία στον Διόνυσο Ληναίο στη Μύκονο την δωδεκάτη ημέρα του Ληναιώνα μήνα[ Mommsen 374] (ο αντίστοιχος Ιωνικός του αττικού Γαμηλιώνα), δηλώνει ότι την 12η του Γαμηλιώνος άρχιζαν τα Λήναια στην Αθήνα.
ΕΠΙΓΡΑΦΗ ΣΥΛΛΟΓΗΣ DITTEN. 373/25 MYKONOY
― Ληναιώνος δυοκαιδεκάτει Διονύσωι Ληνεί ετήσιον υπέρ καρπών.
Οι «κιττώσεις του Διονύσου» η τοποθετηση κισσού στα αγάλματα του Διονύσου, που περιγράφεται σε μεταγενέστερο ημερολόγιο την 19η Γαμηλιώνος, υποδηλώνει ότι η εορτή συνεχιζόταν και πέρα της 19ης του Γαμηλιώνος.
Η ονομασία της εορτής προέρχεται από το πανάρχαιο Ιωνικό ρήμα «ληναϊζειν» που χρησιμοποιεί ο Ηράκλειτος και που σημαίνει «ουρλιάζω-παραληρώ»
ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ, ΑΠΟΣΠ. 127
― ει μη γαρ Διονύσω πομπήν εποιεύντο και ύμνεον άσμα αιδοίσι, αναιδέστατα είργαστ΄άν ωυτος δε Αϊδης και Διόνυσος, ότεω μαίνονται και ληναϊζουσι.
Ἀπόδοση
Για αυτό δεν είναι ο Διόνυσος αυτός που του καθιερώνουν την πομπή και τραγουδούν αναιδώς προς τιμήν των αιδίων ύμνους, αλλά ο Διόνυσος και ο Άδης μαζί και ουρλιάζουν και παραληρούν μαζί, χωρίς ντροπή.
Από εκεί παίρνουν την ονομασία τους οι «Ληναί», (οι Μαινάδες), δηλαδή οι γυναίκες που αναλαμβάνουν να «ξυπνήσουν» τον Διόνυσο με τις φωνές τους.
Οι Μαινάδες όμως ανήκουν στο πανάρχαιο προγονικό παρελθόν όπου τα ίχνη τους χάνονται στη Κλασική Αρχαιότητα και ίσως απόγονοι αυτών είναι οι Θυιάδαι, ο θίασος γυναιών ή οι Θυγατέρες του Ελευθερέως .
Σε καμμία περίπτωση δεν πρέπει να θεωρηθούν τα Λήναια ως εορτή κρασιού αλλά σαν μια εορτή του χειμώνος όπου οι «Μαινάδες» της Αττικής αναλαμβάνουν το έργο να προσπαθήσουν να ξυπνήσουν ή να δυναμώσουν τον «ανώριμο» ακόμη θεό Διόνυσο που βρίσκεται σε «λήθαργο».