Δευτέρα Ισταμένου Βοηδρομιώνος

Αγαθού Δαίμονος, Νικητήρια Αθηνάς

Δεκάς Α

2. Δεύτερη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Βοηδρομιώνος Β΄ (2η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 3ος

Δεκαήμερο Α΄, το Ιστάμενο
Β΄. Δευτέρα, δευτέρα ισταμένου

Γεγονότα

  • ΝΙΚΗΤΗΡΙΑ ΑΘΗΝΑΣ
  • ΙΕΡΗ ΑΓΑΘΟΥ ΔΑΙΜΟΝΟΣ
  • ΙΕΡΗ ΧΘΟΝΙΩΝ ΘΕΩΝ
  • ΙΕΡΗ ΗΡΩΩΝ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Νικητήρια της θεάς Αθηνάς επί του θεού Ποσειδώνος για την διεκδίκηση της πόλης των Αθηναίων. 

Ημέρα αφιερωμένη στην οικιακή λατρεία για τον Αγαθό δαίμονα, των Χθονίων θεών αλλά και για όλους τους ήρωες. 

Σήμερα πραγματοποιείται η μηνιαία εορτή αφιερωμένη στον Αγαθό Δαίμον, επίσης αμέσως μετά τη δύση του ηλίου ξεκινούν οι εορτασμοί για τα Νικητήρια της θεάς Αθηνάς επί του Ποσειδώνος. Η εορτή μαρτυρείται από τον Πρόκλο: 

― έτι τοίνυν της Αθηνάς τα νικητήρια παρά Αθηναίοις ανύμνηται,  και εορτήν ποιούνται ταύτην ως του Ποσειδώνος υπό της Αθηνάς νενικημένου και ως της γενεσιουργού τάξεως υπό της νοεράς κεκρατημένης  και ως μετά την των αναγκαίων κατασκευήν των οικούντων την χώραν ταύτην επί την κατά νουν ορμησάντων ζωήν· γενέσεως γαρ είναι τον Ποσειδώνα προστάτην, νοεράς δε ζωής έφορον την Αθηνάν. 

ΠΡΟΚΛΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΕΙΣ ΤΙΜΑΙΟΝ ΠΛΑΤΩΝΟΣ 53D.

Η ημερομηνία σημειώνεται και από τον Πλούταρχο σε δυο αναφορές: 

ΗΘΙΚΑ 489Β ― την γαρ δευτέραν εξαιρούσιν [Αθηναίοι] αεί του Βοηδρομιώνος, ως εν εκείνη τω Ποσειδώνι προς την Αθηνάν γενομένης της διαφοράς. 

ΗΘΙΚΑ 741Β ― ότι και την δευτέραν του Βοηδρομιώνος ημέραν εξαιρούμεν ου προς την σελήνην, αλλ᾽ ότι ταύτη δοκούσιν ερίσαι περί της: χώρας οι θεοί.’ ‘πάντα’ είπεν ο Λαμπρίας ‘όσω του Θρασυβούλου γέγονε Ποσειδών πολιτικώτερος,  ει μη κρατών ως εκείνος.

 Ο Mommsen (Feste, σελ. 171, σημ. 4) απορρίπτει την ημερομηνία που δίδεται από τον Πλούταρχο με πάρα πολύ υποκειμενικό τρόπο. Ο Deubner (Feste, σελ. 235 σημ. 2) επιρρεάζεται επίσης από τις αμφιβολίες του Mommsen πάνω στο ερώτημα του για την ακριβή ημερομηνία της εορτής. Δεν υπάρχει ωστόσο κανένας λόγος να απορρίψουμε τις ξεκάθαρες αναφορές του Πλουτάρχου. 

Τιμές αποδίδονται και στους Ήρωες και χθόνιους θεούς:

 ― αγαθού δαίμονος πόμα· το μετά το δείπνον άκρατον πινόμενον παρά Αθηναίοις· και την β΄ ημέραν ούτως εκάλουν. ΗΣΥΧΙΟΣ ― αγαθού δαίμονος· και ημέραν δε την δευτέραν του μηνός ούτως εκάλουν. ΣΟΥΪΔΑΣ

Ο Ε.Rodhe (1845-1898) στο έργο του Ψυχή (1890 1894) αντιλαμβάνεται τον αγαθό δαίμονα ως μια χθόνια θεότητα, αυτό ενισχύεται και πηγάζει από την αναφορά του Πλούταρχου:

 ― Και γαρ Έλληνες εν τη νουμηνία τους θεούς σεβόμενοι την δευτέραν ήρωσι και δαίμοσιν αποδεδώκασι, και των κρατήρων ο δεύτερος ήρωσιν έπικίρναται και ηρωΐσι. (ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ ΗΘΙΚΑ 272Α). 

Ο Αθηναίος συνδέει τον αγαθό δαίμων με τον θεό Διόνυσο: 

― και διά τοῦθ’οἱ Έλληνες τω μεν παρά δείπνον ακράτω προσδιδομένω τον αγαθόν επιφωνούσι δαίμονα, τιμώντες τον ευρόντα δαίμονα• ήν δ’οὗτος ο Διόνυσος. ΑΘΗΝΑΙΟΣ 15.675Β 

 Η μαρτυρία του Αθηναίου είναι πολύ σημαντική ως προς τον καθορισμό της θεότητος του Αγαθού Δαίμονος διότι βλέπουμε ότι την δευτέρα ισταμένου του μηνός Ανθεστηριώνος, καταγράφεται μια θυσία στο θυσιολόγιο του Δήμου Ερχιάς στον Διόνυσο. 

Ο σχολιαστής του Αριστοφάνους στο έργο Νεφέλαι, καθορίζει την δευτέρα ισταμένου του κάθε μηνός, ως ημέρα που τιμάται και ο Ποσειδών: ― και γαρ εν τη πρώτη ημέρα τεταγμένον ήν τον Δία τιμάν, εν δε τη δευτέρα τον Ποσειδώνα, και τους άλλους θεούς καθεξής. ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΝΕΦΕΛΑΙ 616 

Αυτό το σχόλιο, είναι λανθασμένο, διότι η ιερή ημέρα του Ποσειδώνος είναι η ογδόη ισταμένου του κάθε μηνός για τους Αθηναίους. 

Η αναφορά αυτή του σχολιαστή αφορά τη Νουμηνία και η δήλωση του :  ― και τους άλλους θεούς καθεξής δηλώνει ότι γίνεται μια προσπάθεια να παρουσιάσει ένα σύστημα ημερολογίου που δεν υπάρχει στο Αττικό Θρησκευτικό Ημερολόγιο. 

Σε γενικές γραμμές ο αγαθός δαίμων είναι αρχέγονη Ελληνική Θεότητα, η οποία αντιπροσώπευε γενικά το πνεύμα της γονιμότητας και της ευφορίας. Κατά την κλασική εποχή απέκτησε υπόσταση και λατρευόταν ως φύλακας της οικογενειακής ευδαιμονίας και της πόλης, προστάτης των αμπελιών και των χωραφιών, συνήθως μαζί με την Αγαθή Τύχη.  

Ταυτιζόταν άλλοτε με τον Δία και άλλοτε με τον Διόνυσο. Σύμβολά του ήταν το φίδι ή ο φαλλός, και στη λατρεία του ήταν αφιερωμένη η μέρα που δοκίμαζαν το νέο κρασί.  Κατά τους ελληνιστικούς χρόνους, συνδέθηκε με τη λατρεία του αιγυπτιακού θεού Χνούμ (τον οποίο οι Έλληνες ονόμαζαν Χνούβι, σύμφωνα με τον Στράβωνα).