Δευτέρα Ισταμένου Ανθεστηριώνος

Αγαθού Δαίμονος

Δεκάς Α

2. Δεύτερη ημέρα της σελήνης
ΑΠΟ ΤΗ ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Ανθεστηριώνος Β΄ (2η)
ΑΤΤΙΚΟΣ ΜΗΝ 8ος

Δεκαήμερο Α΄, το Ιστάμενο
Β΄. Δευτέρα, δευτέρα ισταμένου

Γεγονότα

  • ΙΕΡΗ ΑΓΑΘΟΥ ΔΑΙΜΟΝΟΣ
  • ΙΕΡΗ ΧΘΟΝΙΩΝ ΘΕΩΝ
  • ΔΙΟΝΥΣΟΥ ΕΡΙΦΟΥ ΕΡΧΙΑ
  • ΙΕΡΗ ΗΡΩΩΝ-ΗΡΩΪΔΩΝ

Αναφορές Πηγές για την ημέρα

Τη σημερινή ημέρα εορτάζουμε τη μηνιαία εορτή αφιερωμένη στον Αγαθό Δαίμονα.
Το ιερό θυσιολόγιο του δήμου της Έρχιας περιγράφει μια θυσία στον Διόνυσο για σήμερα.
ΣΤΗΛΗ Γ’, ΣΕΙΡΕΣ 42-47
― Ανθεστηριώνος
δευτέραι
ισταμένο, Διονύσωι
Έρχι,
έριφος προπτόρθι:Π
Εδώ «Έριφος», ονομάζεται ο Διόνυσος αλλά και ο μικρός άϊξ, (νεαρό κατσικι).
«Προπτόρθιο»• εδώ εννοείται το νεαρό κατσικάκι.
Στην ιερή θυσία που πραγματοποιείται προσφέρεται στον Διόνυσο ένα νεαρό κατσικάκι που δεν έχει βγάλει ακόμη τα κέρατα του.
ΗΣΥΧΙΟΣ ΛΕΞΙΚΟ
― Έριφος• ο Διόνυσος. έριφος, ο μικρός άϊξ, ο εν τω έαρι (Άνοιξη), φαινόμενος, ήγουν ο πρώϊμος• χίμαρος δε ο εν τω χειμώνι.
Το επίθετο «Προπτόρθιο» αποδίδεται σε ένα ιερό ζώο και αποτελεί ένδειξη της ηλικίας του, έριφος προπτόρθιος.
Παράγεται από το πτόρθιος, που σημαίνει βλαστός (βλασταίνω) ή εκκολαπτόμενος (νεοεκκολαπτόμενος), όπως νέο βλαστάρι, και έτσι το προπτόρθιος εδώ περιγράφει ένα πάρα πολύ νεαρό κατσικάκι.
Ἡ δεύτερη ἡμέρα τοῦ κάθε μηνὸς ἐθεωρεῖτο ἡ ἡμέρα τοῦ Ἀγαθοῦ Δαίμονος.
Τιμὲς ἀποδίδονται καὶ στοὺς ήρωες και τις ηρωϊδες.
― ἀγαθοῦ δαίμονος πόμα•
τὸ μετὰ τὸ δεῖπνον ἄκρατον πινόμενον παρὰ Ἀθηναίοις•
καὶ τὴν β΄ ἡμέραν οὕτως ἐκάλουν.
ΗΣΥΧΙΟΣ
― ἀγαθοῦ δαίμονος•
καὶ ἡμέραν δὲ τὴν δευτέραν τοῦ μηνὸς οὕτως ἐκάλουν. ΣΟΥΪΔΑΣ
Ὁ Ε.Rodhe (1845-1898) στὸ ἕργο του Ψυχὴ (1890-1894) ἀντιλαμβάνεται τὸν ἀγαθὸ δαίμων ὡς μία χθόνια θεότητα, αὐτὸ ἐνισχύεται καὶ πηγάζει ἀπὸ τὴν ἀναφορὰ τοῦ Πλουτάρχου:
― Καὶ γὰρ Ἕλληνες ἐν τῇ νουμηνίᾳ τοὺς θεοὺς σεβόμενοι τὴν δευτέραν ἥρωσι καὶ δαίμοσιν ἀποδεδώκασι, καὶ τῶν κρατήρων ὁ δεύτερος ἥρωσιν ἔπικίρναται καὶ ἡρωΐσι.
(ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ ΗΘΙΚΑ 272Α).
Στο Ιερό Αττικό Σεληνιακό ημερολόγιο ο Αγαθοδαίμων είναι ο Διόνυσος.
Ὁ Ἀθηναῖος συνδέει τὸν ἀγαθὸ δαίμων μὲ τὸν θεὸ Διόνυσο:
― καὶ διὰ τοῦθ’οἱ Ἕλληνες τῷ μὲν παρὰ δεῖπνον ἀκράτῳ προσδιδομένῳ τὸν ἀγαθὸν ἐπιφωνοῦσι δαίμονα, τιμῶντες τὸν εὑρόντα δαίμονα• ἦν δ’οὗτος ὁ Διόνυσος.
ΑΘΗΝΑΙΟΣ 15.675Β
Ἡ μαρτυρία τοῦ Ἀθηναίου εἶναι πολὺ σημαντικὴ ὡς πρὸς τὸν καθορισμὸ τῆς θεότητος τοῦ Ἀγαθοῦ Δαίμονος διότι βλέπουμε ὅτι τὴν δευτέρα ἱσταμένου τοῦ μηνὸς Ἀνθεστηριῶνος, καταγράφεται μία θυσία στὸ θυσιολόγιο τοῦ Δήμου Ἐρχιᾶς στὸν Διόνυσο.
Ὁ σχολιαστὴς τοῦ Ἀριστοφάνους στὸ ἕργο Νεφέλαι, καθορίζει τὴν δευτέρα ἱσταμένου τοῦ κάθε μηνὸς, ὡς ἡμέρα ποὺ τιμᾶται καὶ ὁ Ποσειδών:
― καὶ γὰρ ἐν τῇ πρώτῃ ἡμέρᾳ τεταγμένον ἦν τὸν Δία τιμᾶν, ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ τὸν Ποσειδῶνα, καὶ τοὺς ἄλλους θεοὺς καθεξῆς.
ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗΣ ΝΕΦΕΛΑΙ 616
Αὐτὸ τὸ σχόλιο, εἶναι λανθασμένο, διότι ἡ ἱερὴ ἡμέρα τοῦ Ποσειδῶνος εἶναι ἡ ὀγδόη ἱσταμένου τοῦ κάθε μηνὸς. Ἡ ἀναφορὰ αὐτὴ τοῦ σχολιαστὴ ἀφορᾶ τὴ Νουμηνία καὶ ἡ δήλωση του :
― καὶ τοὺς ἄλλους θεοὺς καθεξῆς
δηλώνει ὄτι γίνεται μία προσπάθεια νὰ παρουσιάσει ἕνα σύστημα ἡμερολογίου ποὺ δὲν ὑπάρχει στὸ Ἀττικὸ Θρησκευτικὸ Ἡμερολόγιο.
Σὲ γενικὲς γραμμὲς ὁ ἀγαθὸς δαίμων εἶναι ἀρχέγονη Ἑλληνικὴ Θεότητα, ἡ ὁποία ἀντιπροσώπευε γενικὰ τὸ πνεῦμα τῆς γονιμότητας καὶ τῆς εὐφορίας.
Κατὰ τὴν κλασικὴ ἐποχὴ ἀπέκτησε ὑπόσταση καὶ λατρευόταν ὡς φύλακας τῆς οἰκογενειακῆς εὐδαιμονίας καὶ τῆς πόλης, προστάτης τῶν ἀμπελιῶν καὶ τῶν χωραφιῶν, συνήθως μαζὶ μὲ τὴν Ἀγαθὴ Τύχη.
Ταυτιζόταν ἄλλοτε μὲ τὸν Δία καὶ ἄλλοτε μὲ τὸν Διόνυσο. Σύμβολά του ἦταν τὸ φίδι ἢ ὁ φαλλός, καὶ στὴ λατρεία του ἦταν ἀφιερωμένη ἡ μέρα ποὺ δοκίμαζαν τὸ νέο κρασί.
Κατὰ τοὺς ἑλληνιστικοὺς χρόνους, συνδέθηκε μὲ τὴ λατρεία τοῦ αἰγυπτιακοῦ θεοῦ Χνοὺμ (τὸν ὁποῖο οἱ Ἕλληνες ὀνόμαζαν Χνούβι, σύμφωνα μὲ τὸν Στράβωνα) .

Η Επιφάνεια του Διονύσου ως Ερίφιος πραγματοποιείται την Β΄του Ανθεστηριώνος.

Ο Διόνυσος εμφανίζεται ως «ερίφιον». Οι Αθηναίοι τελούν θυσίες εριφίων στον Ερίφιο Διόνυσο, οι Λακεδαιμόνιοι επικαλούνται τον Διόνυσο ως Ερίφιο στην Επιφάνεια του.
Υπό την την μορφή εριφίου, αμέσως μετά την Επιφάνεια του, ο Διόνυσος παραδίδεται στον Ερμήν από τον Δία ο οποίος θέλει να αποτρέψει την ζηλοτυπία της Ήρας.
Στο Μεταπόντιον τελείται εορτή αυτή την ημέρα καθώς υπάρχει η λατρεία της Επιφάνειας του Εριφίου Διονύσου.
Στην Λέσβο, τον Ανθεστηριώνα, ο Διόνυσος Ερίφιος επικαλείται Ωμοφάγης και Κεμέλιος , την εποχή της Σαπφούς και του Αλκαίου, που σημαίνει το νεογνό της Ελαφου.
Αμέσως μετά τον μήνα Ανθεστηριώνα ο Απόλλων κάνει την Επιφάνια του, το Μαντείο των Δελφων τελεί την 7η τουτοπικού μήνα Βυσίου (Ανθεστηριώνα).
Ο Διόνυσος Ειραφιώτης είναι το βρέφος του έραψε ο Ζευς στον μηρό του, παρά το ερράφθαι εν τω μηρώι του Διός (Ησυχιος) και Έριφος είναι το βρέφος Διόνυσος που παρέλαβε ο Ερμής από τον μηρό του Διός.
Οι Βάκχες νεβρίζουν , φέρουν Νεβρίδες , δορές μικρών ελαφιών ως ανάμνηση της θυσίας της Επιφάνιας . Η θυσία αιγός ή εριφίου και η δορά του υποκαθιστά τον διασπαραγμό ενός νεβρού για αυτό οι Βάκχες προσαρμόζουν θυσάνους ερίων πάνω στη αιγίδα για να νοιάζει με νεδρίδα , δορά μικρού ελαφιού.