ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ: Η παρθένος, η νύμφη, η κόρη, η θυγάτηρ, και γυνή κατά τα πάτρια

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΑΤΡΕΙΑ: Η παρθένος, η νύμφη, η κόρη, η θυγάτηρ, και γυνή κατά τα πάτρια

― για αυτό υπάρχει η συνήθεια τα κορίτσια πριν από την γάμο τους να προσφέρουν χοές στο μνημείο της Ιφινόης και να κόβουν και να αφιερώνουν ένα μέρος από τα μαλλιά τους, όπως κάποτε και τα κορίτσια των δηλίων έκοβαν τα μαλλιά  για την Εκάεργη και την Ώπιν.

ΠΑΥΣΑΝΙΑΣ Α. 43. 4

Η Εκάργη (που ο Ηρόδοτος την ονομάζει Άργη) και η Ώπις είναι δύο από τις υπερβόρειες παρθένες που  είχαν πάει από την χώρα των υπερβορείων στην Δήλο και έμειναν εκεί μέχρι τον θάνατό τους. Όλα τα κορίτσια πριν από τον γάμο τους έπρεπε να κόψουν έναν πλόκαμο από τα μαλλιά τους και να τον αφιερώσουν στον τάφο τους· στον ίδιο τάφο (που χαρακτηρίζεται ως «σήμα» με μια ελιά φυτρωμένη πάνω) αφιέρωναν μέρος της κόμης τους και τα αγόρια των δηλίων (Ηρόδ. 4. 34)

Ξεκίνησα αυτό το μικρό μελέτημα με θέμα κυρίως τις τελετές των παρθένων ή των κορών, θα σταματήσω όμως εν συντομία για να περιγράψω τι εννοούμε, κατά τα πάτρια, με  αυτούς τους όρους. Μία π α ρ θ έ ν ο ς, όπως η Ιφινόη, είναι ένα κορίτσι που δεν είναι ακόμη έγγαμη. Παρόλο που αναμένεται να μην είχε ακόμη εμπειρία γενετήσια πράξης, η π α ρ θ ε ν ί α δεν αναφέρεται άμεσα στην φυσική παρθενία ή στο τέλος της με τη ρήξη του υμένος.  Οι πρόγονοι ιατροί και συγγραφείς παραβλέπουν τον υμένα  ή δεν ενδιαφέρονταν για την ύπαρξή του ή δεν θεώρησαν απαραίτητο να βρουν μια θέση στα συγγράμματά τους για να γράψουν  για τη γυναικεία ανατομία.  Η φυσική «παρθενία», η μη ρήξη του υμένος, σε καμία περίπτωση δεν μπορούσε να εξεταστεί (ακούμε περιστασιακά για αποτροπαϊκές φυλακτικές δοκιμασίες) και θα μπορούσε να διατηρηθεί  μόνο από την αδιάλειπτη επαγρύπνηση των γονέων. Παρόλο που η  π α ρ θ ε ν ί α θεωρήθηκε ότι επηρεαζόταν αρνητικά από την πρόωρη εμπειρία γενετήσιας πράξης (η κοπή του ανθού είναι η διακόρευσις), το πραγματικό ζητούμενο κατά τα πάτρια είναι η δυνατότητα του γάμου·  η πραγματική αντίθεση είναι μεταξύ της π α ρ θ έ ν ο υ και της γ υ ν ή ς, δηλαδή της έγγαμης  γυναίκας.  Ο  παρθένος  είναι  μια νύμφη  αλλά  όχι κόρη που ίσως να έχει αποκτήσει την εμπειρία της γενετήσιας πράξης.

Η Κ ό ρ η,   ή η   Κ ο ύ ρ η, είναι το «κορίτσι», και είναι σχεδόν διαφορετική από την π α ρ θ έ ν ο· υπάρχει ακόμη και ένα αντίστοιχο ρήμα για το «διακορεύω», «διακορεύειν».  Ωστόσο, η Κόρη  υποδηλώνει επίσης μια σχέση·  το να είσαι η κόρη κάποιου, η θ υ γ ά τ η ρ.  Η αντίθεσή της με την γ υ ν ή  είναι επομένως μάλλον πιο συγκεκριμένη από εκείνη της παρθένου και η αντίθεση αποκαλύπτει τη μεταβίβαση εξουσίας στη γυναίκα·  τη μια στιγμή  η κόρη του πατέρα της, την επόμενη στιγμή γίνεται πλέον η γυνή του συζύγου της.  

Αυτή είναι η μετάβαση που δεν μπόρεσε να πραγματοποιήσει ο Ιφινόη.

Οι κόραι των Μεγάρων κόβουν τα μαλλιά τους για την νεκρή Παρθένο Ιφινόη.  Ο Παυσανίας, τον +2ο αιώνα,  πρέπει να θεωρήσε την κοπή των μαλλιών πριν από το γάμο ως ένα έθιμο κάπως ασυνήθιστο, και λίγο ξεπερασμένο στην εποχή του, έτσι επικαλείται ένα παλαιό έθιμο από τη Δήλο για να φωτίσει με αυτην πρακτική τους αναγνώστες του.  Ωστόσο, γνωρίζουμε από τον Ευριπίδη ότι όχι πολύ μακριά, στην Τροιζήνα, στην εποχή του υπήρχε το έθιμο για τα κορίτσια πριν τελέσουν γάμο να κόβουν τα μαλλιά τους για τον Ιππόλυτο,  αυτή τη φορά είναι ένας νέος που δεν κατάφερε να φτάσει στην ενηλικίωση,  και γνωρίζουμε από έναν λεξικογράφο ότι οι Αθηναίοι νέοι  ξεκινούν την ε φ η β ε ί α   τους (το τελευταίο στάδιο της μύησης ενός πολεμιστή που υπερασπίζεται την πόλη) αφού πρώτα έκοβαν και τα μαλλιά τους.  Αυτή είναι μια διαβατήρια τελετή, μια ιεροτελεστία με την οποία ένα άτομο ή μια ομάδα εκτελεί τη μετάβαση από τη μία κατάσταση μέσα στην κοινωνία στην άλλη, και συχνή στις μυήσεις για την είσοδο στις κοινότητες των ενηλίκων· 

Τα μαλλιά ενός κοριτσιού κόβονται τη στιγμή του γάμου για να δείξει μια αλλαγή από μια ηλικιακή ομάδα στην άλλη.  Το κόψιμο των μαλλιών είναι η αλλαγή του ατόμου, η κατάργηση της ταυτότητας. Αυτό πράττουν οι Κόραι των Μεγαρέων προτού γίνουν γ υ ν α ί κ ε ς.

 Κάποιος θα περίμενε να προσφερθούν τα κομμένα μαλλιά σε μια θεά, στην Ήρα ίσως ή στην Αθηνά ή, όπως τα μαλλιά που κουρεύονται στην  Κουρεώτιδα (την τρίτη ημέρα των Απατουρίων στην Αττική), ή στην Αρτέμιδα. Αλλά στην περίπτωση των Μεγάρων δεν γίνεται έτσι. Οι κόρες των Μεγάρων  πρέπει να αναζητήσουν τον τάφο της Ιφινόης, για την οποία γνωρίζουμε μόνο δύο γεγονότα: (α) πέθανε ενώ ήταν νύμφη (β) είναι η κόρη του ιδρυτή πατρός,  Αλκαθόου. Αυτές οι λεπτομέρειες αρκούν. Οι κόρες των Μεγαρέων  εναποθέτουν την π α ρ θ ε ν ί α, τους, δηλαδή τον κύκλο του βίου τους από την γέννηση τους γέννησή τους, στον τάφο της νεκρής νύμφης· και η  νύμφη, που είναι κόρη του άρχοντος, αρχέγονου βασιλέως, είναι το πρότυπο της κοινότητας για την πόλη.

Ο τάφος της νύμφης δεν είναι μόνο ένα ιδανικό μέρος για να σηματοδοτήσει το τέλος της παρθενίας·  είναι, στην πραγματικότητα, ο κεντρικός, οργανικός σκοπός του, ο λόγος ύπαρξής του και η προσφορά της Ιφινόης στις κόρες των Μεγαρέων.