ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ: Το Καθαρόν και το Μίασμα στα πάτρια

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ: Το Καθαρόν και το Μίασμα στα πάτρια

Οι σχετικές έννοιες της καθαρότητας και του ρύπου αναφέρονται και σε σύγχρονες θρησκευτικές κατηγορίες που όμως δεν εφαρμόζονται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο όπως στα πάτρια των Ελλήνων προγόνων μας. Ως ένα επίπεδο, η θρησκευτική καθαρότητα και η φυσική καθαριότητα ταυτίζονται στενά. Αυτό που είναι Κ α θ α ρ ό ν ή «α γ ν ό» είναι αυτό που έχει καθαρθεί από όλα τα στίγματα του ρύπου, και ο ρύπος φαίνεται να έχει έντονη φυσική, υλική και δευτερεύουσα έννοια.

Ωστόσο, γίνεται σαφές ότι στην κλασική περίοδο, ακόμη και από την Ομηρική εποχή, η μεγάλη ποικιλία των τελετών καθαρμού αντιστοιχεί σε μια τεράστια ποικιλία μορφών ρύπου που μπορούν να γίνουν κατανοητοί μόνο με αναφορά σε μια θρησκευτική κοινή αντίληψη και πεποίθηση.

Το Μ ί α σ μ α (ρύπος) δεν είναι απλή έννοια. Ας δούμε το αίμα, για παράδειγμα. Από τη μία πλευρά, είναι η ίδια η αρχή της ζωής, που κυριαρχεί γύρω από το ανθρώπινο σώμα, και ένα μέσο καθαγιασμού, όπως όταν ρέει πάνω στο βωμό κατά τη διάρκεια μιας θυσίας ζώου. Από την άλλη πλευρά, γίνεται μίασμα και ρύπος όταν χυθεί στο έδαφος ή όταν αναβλύζει από το σώμα ενός ανθρώπου που έπεσε θύμα φόνου. Γιατί όταν αναμιγνύεται με σκόνη και χώμα, το αίμα σημαίνει φόνο και θάνατο.
Το αίμα, επομένως, δεν περιλαμβάνει καμμία έννοια «ακαθαρσίας» από μόνο του, αλλά γίνεται ακάθαρτο κάτω από συγκεκριμένες συνθήκες. Ο ρύπος συνίσταται στη δημιουργία συνδέσμου μεταξύ οντοτήτων που πρέπει να διατηρούνται χωριστές και διακριτές. Η έννοια του ρύπου συνδέεται συχνά με αυτήν του ιερού, και μέσω της προσέγγισης των δύο όρων• εκείνων που συνδέονται με το Ά γ ο ς (μια άλλη λέξη για τον «ρύπο») και εκείνων στο πλαίσιο του α γ ί ο υ, του ι ε ρ ο ύ υπό την έννοια του απαγορευμένου, του επικίνδυνου για τους ανθρώπους.
Αυτό φέρνει τον ρύπο σε σχέση με ένα από τα χαρακτηριστικά του ιερού• τη δύναμή του να εμπνέει την Ε υ σ έ β ε ι α. Η σχέση μεταξύ του «ιερού» και του «μολυσμένου», τα δύο πολικά αντίθετα της καθαρότητας και του ρύπου μπορούν να αλληλεπιδράσουν και να συγχέονται.

Έτσι, οι δυνάμεις του θανάτου, που για την ανθρωπότητα αντιπροσωπεύουν την απόλυτη μορφή ρύπου, περιγράφονται από τον Αισχύλο (Πέρσες 628) ως «Χθόνιοι δαίμονες αγνοί».

Ο ρύπος , με άλλα λόγια, μπορεί να κρύψει μια θετική θρησκευτική ποιότητα, στο πλαίσιο του τελετουργικού πλαισίου και των νόμων που διέπουν τη λειτουργία των τελετουργιών στον κόσμο των ανθρώπων.

Θα δώσω μόνο τρία παραδείγματα:
Πρώτον, τα οστά του Οιδίποδα, η ανίερη ουσία κατ΄υπόστασην, θα μπορούσαν ωστόσο να αποτελέσουν πηγή ευλογίας για την γη που θα τους δίδονταν ως έναν τελικό τόπο ανάπαυσης (Σοφοκλής Οιδίπους επί Κολωνώ 1552).

Δεύτερον, η θυσία ενός χοίρου, του πιο ακάθαρτου ζώου, πραγματοποιεί τον πιο ισχυρό καθαρμό για τους μυημένους των Ελευσίνων Μυστηρίων.

Τρίτον, ο ίδιος θεός Απόλλων, ο οποίος προεδρεύει τόσο στον καθαρμό όσο και στον ρύπο• ο ίδιος είναι ταυτόχρονα ο Αίτιος και ο Ιήτωρ, ο θεραπευτής της ασθένειας (για παράδειγμα, ο λοιμός που υπέστησαν οι Αχαιοί στην Τροία, με τον οποίο ξεκινά το έπος της Ιλιάδος).

Σε κάθε περίπτωση, λοιπόν, είναι μεταξύ του πλαισίου που καθιερώθηκε από την γνήσια ελληνική θρησκευτική σκέψη που πρέπει να ορίσουμε τις δύο έννοιες που συναντάμε και να μελετήσουμε τον τρόπο με τον οποίο η αλληλεπίδραση και ο μετασχηματισμός τους αποτελούν έναν τρόπο συμβολικής έκφρασης υπό των δικών τους λογικών μορφών.

Αφήστε μια απάντηση