ΕΛΕΥΣΙΝΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ: Το Ένδυμα του Ιεροφάντη και του Δαδούχου

ΕΛΕΥΣΙΝΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ: Το Ένδυμα του Ιεροφάντη και του Δαδούχου

Το ένδυμα: Το ένδυμα του ιεροφάντη και του δαδούχου ονομάζεται «στολή» στον Αθηναίο, I, 21e: ― και Αισχύλος δε ου μόνον εξεύρε την της στολής ευπρέπειαν και σεμνότητα, ην ζηλώσαντες οι ιεροφάνται και δαδούχοι αμφιέννυται.
Άλλες φορές βρίσκουμε στις πηγές ότι μόνο το ένδυμα του ιεροφάντη ονομάζεται «στολή», Πλούταρχος Αλκιβιάδης 22.4 και Ψευδο-Λυσίας Κατά Ανδοκίδη 51.

Στον Αρριανό Επικτήτου Διατριβαί 3, 21, 16, το ένδυμα του ιεροφάντου ονομάζεται «εσθής»

Του δαδούχου μόνο, ονομάζεται «ιερά στολή» σε σχόλιο στον Αριστοφάνη Νεφέλες 64, και στον Ανδοκίδη Περί Μυστηρίων 112, καλείται «σκευή».

Αυτές οι αναφορές δεν μας λένε τίποτα περισσότερο από το ότι τα ενδύματά τους ήταν ασυνήθιστα. Αυτό είναι ιδιαίτερα σαφές όσον αφορά το ένδυμα του δαδούχου. Ωστόσο , στον Ψευδο-Λυσία κατά Ανδοκίδη 51, η κατάρα του Ανδοκίδη περιγράφεται ως εξής:― ιέρειαι και ιερείς στάντες κατηράσαντο προς εσπέραν και φοινικίδας ανέσεισαν, κατά το νόμιμον το παλαιόν και αρχαίον.

Οι εν λόγω ιερείς και ιέρειες, είναι σχεδόν σίγουρο ότι είναι Ελευσίνιοι, καταρώνται τον Ανδοκίδη για το αδίκημα του εναντίον των Μυστηρίων όπως καταράστηκαν τον Αλκιβιάδη• οι Φοινικίδες εμφανίζονται ενδεδυμένοι με βαθιούς πορφυρούς ή βαθύ ημεροκαλλείς (μωβ) μανδύες.
Δεν είναι σαφές εάν το «ημεροκαλλές», το μωβ ύφασμα, είναι το ίδιο ύφασμα ή κάποιο είδος ταινίας υφάσματος, υπάρχει μια περιγραφή αυτού από έναν Ελευσίνιο ιερέα στο Μέγα Ετυμολογικό, σ. 429, ημεροκαλλές. . . φοινικούν έριον διαπεποικιλμένον, ω χρώνται προς τας ιερουργίας Αθήνησιν, ως Θεόδωρος ο παναγής προσαγορευόμενος εν τω πρώτω περί Κηρύκων γένους. λέγει δε ότι καλείται ημεροκαλλές διά το πεπλύσθαι και βεβάφθαι εν μια ημέρα.

Μαλλιά και καλύμματα κεφαλής: Ο Αρριανός Επικτήτου Διατριβαί 3, 21, 16, αναφέρει το «στρόφιον» και «κομή», ως χαρακτηριστικό του ιεροφάντου, ο Πλούταρχος Αριστείδης, 5, 6-7 λέει ουσιαστικά το ίδιο σε σχέση με τον Δαδούχο Καλλία του-5ου αιώνος. Ο Θέων ο Σμυρναίος στο έργο του Τα κατά μαθηματικόν χρήσιμα εις την Πλάτωνος ανάγνωσιν, σελ. 15, περιγράφοντας την ανάληψη ιερέων ως τέταρτο στάδιο συμμετοχής στα Μυστήρια, αναφέρει:― τετάρτη δε, ο δη και τέλος εποπτείας, ανάδεσις και στεμμάτων επίθεσις, ώστε και ετέροις, ας τις παρέλαβε τελετάς, παραδούναι δύνασθαι, δαδουχίας τυχόντα ή ιεροφαντίας ή τινός άλλης ιερωσύνης.

Το βασικό μέρος της επένδυσης ήταν επομένως το δέσιμο και η σχηματοποίσηση των «στέματα», με τα οποία πιθανώς εννοείται το «Στρόφιον» (επίσης και ένα στεφάνι μυρτιάς στην περίπτωση του ιεροφάντη και του δαδούχου και ορισμένων από τους άλλους ιερείς, και ίσως μόνο στεφάνι στην περίπτωση των άλλων ιερέων).
Αυτό το μέρος της επένδυσης αναφέρεται στην επιγραφή IG II² 3592, σειρά 21: ―το στρόφιον παρά τω αυτοκράτορι θεώ Αντωνείνω λαβόντα.

Έτσι γίνεται σαφές ότι το στρόφιον της κεφαλής είναι το πιο σημαντικό στοιχείο της ένδυσης του ιεροφάντη και του δαδούχου.
Είναι ένα προσεκτικά στριμμένο κομμάτι ύφασμα, αλλά η ιερή του χρήση δεν περιορίζεται στον ιεροφάντη και τον δαδούχο (και άλλους ιερείς) της Ελευσίνος.

Ένα στεφάνι Μυρρίνης φοριέται από τον ιεροφάντη, τον δαδούχο, και τους άλλους ιερείς και ιέρειες της λατρείας, όπως επιβεβαιώνεται από τον Ι.G. ΙΙ² 1235, σειρές 14-15 (για τον ιεροφάντη) και ένα θραύσμα του Ίστρου του Καλλιμάχιου 334. 29: ― και τον ιεροφάντην δε και τας ιεροφάντιδας και τον δαιδούχον και τας άλλας ιερείας μυρρίνης έχειν στέφανον.

Από το απόσπασμα Επικτήτου Διατριβαί που είδαμε παραπάνω αναφέρεται ότι ο ιεροφάντης είχε μια «κομή» , δηλαδή, διατηρούσε τα μαλλιά του μακριά. Αλλά αυτό είναι ένα χαρακτηριστικό και πολλών άλλων ιερέων εκτός της Ελευσίνιας λατρείας. Οι ιερείς που χαιρετούν τον Ηρώδη Αττικό κατά την επιστροφή του από την εξορία περιγράφονται σε ένα επίγραμμα I.G. ΙΙ², 3606, σειρά 13) ως: ― ιρήας μεν πρώτα θεών κομόωντας εθείρας.

Στο ανάγλυφο (εικ.) του ιεροφάντη από τον δήμο Αγνούντος είναι ντυμένος με μανδύα που είναι τυλιγμένος γύρω του με τέτοιο τρόπο ώστε σχεδόν ολόκληρο το σώμα του από το λαιμό του μέχρι την κορυφή των μποτών του να είναι σκεπασμένος.
Είναι ένα απλούστερο ένδυμα από αυτό που φορά ο δαδούχος σε μια αγγειογραφία του -5ου αιώνος.
Είναι ενδιαφέρον ότι οι μπότες του δεν είναι ο υψηλός τύπος που φορούν οι υποκριτές της τραγωδίας.


Έτσι, η δήλωση στον Αθηναίο , I, 21e, ότι το ένδυμα του ιεροφάντη και του δαδούχου μοιάζει με αυτό της σκηνής, πιθανότατα γίνεται αυστηρά κατανοητή μόνο ότι ισχύει για το ένδυμα.

Στο κεφάλι του φοράει ένα στρόφιον και από πάνω του ένα στεφάνι, σίγουρα από την (παραδοσιακή) μυρρίνη του ιεροφάντη. Έχει μακριά μαλλιά, την Κομή, αλλά όχι σε Κρωβύλο, ένα χτένισμα που συχνά αποδίδεται στον ιεροφάντη από τους σύγχρονους μελετητές στηριζόμενοι σε μη αττικά έργων τέχνης.

Κρατά ράβδο στο δεξί του χέρι, και στα αριστερά του ένα σωρό μικροσκοπικά άνθη μυρρίνης ή αντικείμενα ή ίσως μόνο τις πτυχές του μανδύα του. Με αυτήν τη συγκεκριμένη αναπαράσταση ενός Ελευσίνιου ιεροφάντη έχουμε τώρα ευτυχώς ένα κριτήριο για τον εντοπισμό άλλων αττικών γλυπτών που μπορεί να αναπαριστούν ιεροφάντες.

Το ανάγλυφο στην εικόνα είναι μέχρι στιγμής η καλύτερη απόδειξη για την ένδυση του ιεροφάντη. Από αυτά τα ανάγλυφα αλλά και τα λογοτεχνικά στοιχεία προκύπτει η ακόλουθη εικόνα.

Το χρώμα του τελετουργικού του ενδύματος είναι βαθύ ημεροκαλλές, δηλαδή το αρχαίο μωβ.

Το πιο σημαντικό μέρος της ένδύσεως του είναι το Στρόφιον, πάνω από το οποίο φορά συνήθως ένα στεφάνι Μυρρίνης (μυρτιάς).

Τα μαλλιά του είναι μακριά κατά παράδοση.
Επιπλέον, ο ιεροφάντης κρατά ράβδο και φοράει μάλλον εμβάδες (μπότες).

Η γενική εντύπωση της «Ευπρέπειας» και της « Σεμνότης» επηρέασαν τον ομιλητή στον Αθηναίο που τους κατηγόρησε ότι μιμούνται τους σκηνικούς υποκριτές.

Αυτή η Δημοσίευση έχει ένα Σχόλιο

Αφήστε μια απάντηση