ΕΛΕΥΣΙΝΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ: Ο Δαδούχος (επίσημοι αξιωματούχοι της ιεροσύνης της Δήμητρος και Κόρης στην Ελευσίνα)

ΕΛΕΥΣΙΝΙΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ: Ο Δαδούχος (επίσημοι αξιωματούχοι της ιεροσύνης της Δήμητρος και Κόρης στην Ελευσίνα)

Από όσο γνωρίζουμε και από ότι έχει γίνει γνωστό με τα ως τώρα τεκμήρια και επιγραφικά στοιχεία, οι δαδούχοι επιλέγονται πάντα από το γένος των Κηρύκων. Η καλύτερη μαρτυρία λαμβάνεται από τον Αίλιο Αριστείδη Ελευσίνιος Λόγος 4.

Ηλικία και διάρκεια υπηρεσίας του Δαδούχου

Ο Καλλίας ο Β’, υπηρέτησε ως δαδούχος για τουλάχιστον 44 έτη και ο Καλλίας ο Γ’ για τουλάχιστον 30 έτη. Προς το τέλος του -2ου αιώνος έως  το -20/19 έτος, τρεις δαδούχοι κατείχαν τα καθήκοντά τους και ο τρίτος εξακολουθούσε να υπηρετεί  στο  -20/19 έτος· ως εκ τούτου, ο μέσος όρος τους πρέπει να  ήταν περίπου τα είκοσι χρόνια. Από το τέλος  του 3ου αιώνος έως και το τέλος του 2ου αιώνα, επτά δαδούχοι κατείχαν το αξίωμα, αλλά εδώ το αρχικό όριο υπόκειται σε ένα περιθώριο σφάλματος  είκοσι έως τριάντα έτη.

Αυτά τα δεδομένα μας δείχνουν μια ηλικία μερικές φορές μικρότερη από τα πενήντα έτη κατά τη στιγμή της ανάθεσης του αξιώματος, κάποιες  φορές μας δείχνουν ακόμη ότι ο δαδούχος αναλαμβάνει την θητεία και κάτω από  τα σαράντα έτη.

Η μόνη περίοδος κατά τη διάρκεια της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας για την οποία τα στοιχεία παρέχουν κάποια συμπεράσματα σχετικά με την ηλικία είναι το δεύτερο μισό του δεύτερου αιώνα.

Εκείνη την εποχή ο Πομπήιος ο Δαδούχος (ο 21ος στη σειρά δαδούχος) κατείχε το αξίωμα για τουλάχιστον δέκα έτη.

Ο Αίλιος Πραξαγόρας (ο 23ος στη σειρά δαδούχος) κατείχε το αξίωμα για τουλάχιστον πέντε έτη και πέθανε στην ηλικία περίπου των ογδόντα ετών.

Ο Κλαύδιος Φίλιππος (ο 24ος στη σειρά δαδούχος) κατείχε το αξίωμα για περίπου τρία χρόνια, αλλά στην περίπτωσή του κάποια άλλα στοιχεία φαίνεται να δείχνουν ότι πέθανε νέος·   και ο Πομπήιος (ο 25ος στη σειρά δαδούχος) πρέπει να είχε υπηρετήσει για δέκα έτη.

Τον 4ο αιώνα ο Νικαγόρας κατείχε τα καθήκοντα του για περισσότερα από είκοσι δύο έτη. Δεν υπάρχουν όμως λογοτεχνικές πηγές για την εποχή του . Φαίνεται ότι δεν ήταν τόσο σημαντικός παράγοντας όπως το αξίωμα του ιεροφάντου, και μερικές φορές θα μπορούσε να επιλεγεί ένας δαδούχος που ήταν περίπου σαράντα ετών.

Όλες οι ενδείξεις δείχνουν  ότι  μια Δ α δ ο υ χ ί α ήταν ένα αξίωμα για όλη την διάρκειας ζωής. Δεν υπάρχουν γνωστοί πρώην δαδούχοι, δηλαδή που έληξε η θητεία τους στο αξίωμα και έζησαν ως απλοί πολίτες.

Ο Σοφοκλής ο Γ΄ των Αχαρνών (ο 13ος στη σειρά δαδούχος) και ο Θεμιστοκλής του Αγνούντος (ο 14ος στη σειρά δαδούχος) σίγουρα πέθαναν κατά την διάρκεια του αξιώματός τους.

Το έθιμο της ι ε ρ ω ν υ μ ί α ς , το οποίο οι δαδούχοι  υιοθέτησαν για πρώτη φορά κάποια στιγμή τον -1ο αιώνα, ή το πρώτο μισό του 2ου αιώνα, γίνεται κατανοητό μόνο σε ό, τι αφορά ένα αξίωμα  εφ’ όρου ζωής.

Συζυγική κατάσταση και έγγαμος βίος

 Ο Καλλίας ο Γ’ και ο Σοφοκλής ο Γ’ των Αχαρνών νυμφεύθηκαν κατά την διάρκεια του αξιώματός τους ενώ  πολλοί άλλοι δαδούχοι είχαν παιδιά. Ο γάμος δεν ήταν προφανώς εμπόδιο σε αυτήν την ιεροσύνη.

Διαδικασία διορισμού

 Για μεγάλο χρονικό διάστημα μία ή δύο οικογένειες κυριάρχησαν σε αυτήν την ιεροσύνη. Τον -2ο και τον -1ο αιώνα η δαδουχία περιστράφηκε μεταξύ δύο οικογενειών, με βάση την εναλλαγή  ίσως την ηλικιακή προτεραιότητα  μεταξύ των επιλέξιμων υποψηφίων και από τις δύο οικογένειες.

Στο δεύτερο μισό του +1ου αιώνα  και του πρώτου μισού του +2ου αιώνα η δαδουχία ελέγχεται από μια οικογένεια, τον οίκο του Καυδίου της Μελιτέα. Ωστόσο, τα στοιχεία του -4ου αιώνος  και του +2ου και +3ου αιώνος, δείχνουν ξεκάθαρα ότι η κληρονομικότητα δεν ήταν η μέθοδος του διορισμού των δαδούχων· διότι  εκείνες την εποχή οι οικογένειες που προφανώς δεν είχαν σχέση μεταξύ τους παρείχαν δαδούχους να θητεύσουν στην λατρεία της Δήμητρος και Κόρης.

Επιπλέον, η νέα επιστολή του Μάρκου Αυρηλίου αποκαλύπτει ότι διεξάγονταν σίγουρα εκλογές για τους ιερο-κήρυκες (Κήρυκες), και ένα αποσπασματικό κείμενο που σχετίζεται με έναν δαδούχο στην ίδια επιστολή καταγράφει επίσης τις εκλογές.

Ένα απόσπασμα  του Αριστοτέλους (Αθην. Πολ. θρ. 5) φαίνεται να δηλώνει ότι χρησιμοποιείται η απονομή του αξιώματος.  Αν όντως συνέβαινε τότε θα έπρεπε να είχε χρησιμοποιηθεί πριν από τον -2ο αιώνα. Αλλά το γεγονός ότι τον 5ο αίώνα οι δύο Καλλίες , ο παππούς και ο εγγονός, ήταν δαδούχοι τείνουν να δημιουργηθούν κάποιες αμφιβολίες  ακόμη και για αυτήν την περίοδο, και τάσσεται υπέρ της υπόθεσης ότι, εάν ποτέ  χρησιμοποιήθηκε η κατανομή τους αξιώματος εκείνη την περίοδο τότε χρησιμοποιήθηκε για ένα μικρό αριθμό προεπιλεγμένων υποψηφίων.

Εν πάση περιπτώσει, σίγουρα τον -2ο αιώνα,  οι δαδούχοι εκλέγονταν από τους Κήρυκες, και πολλές φορές κάποιες οικογένειες ήταν τόσο προεξέχουσες και ισχυρές με μεγάλο κύρος που οι υποψήφιοι τους δεν είχαν ποτέ καμμία δυσκολία ή απλώς είχαν μηδαμινές δυσκολίες στην εκλογή τους, παράδειγμα το διάταγμα για τον δαδουχο Θεμιστοκλή (Ελευσινιακά Κουρουνιώτης 1932) ― παρειληφότα την ευγένειαν και την απ’ αυτής ιερεωσύνην παρά…

Ένα τέτοιο επίτευγμα ήταν πηγή υπερηφάνειας, όπως φαίνεται στο διάταγμα που τιμά τον δαδούχο Θεμιστοκλή, όπου η δαδουχία  ονομάζεται (σειρ. 65)· ― η περί την οικίαν γεγονυία επί πολλάς γενεάς αυτώ δαδουχία.

Όταν άρχιζε η κληρονομικότητα μιας οικογένειας σε αυτήν την ιεροσύνη, ήταν πιθανώς αρκετά δύσκολο να σταματήσει η δυναμική της.  Αλλά θα μπορούσε να σταματήσει, όπως συνέβη πολύ ξεκάθαρα στο οίκο του Κλαύδιου του Μελιτέα, και σε αυτήν την περίπτωση πραγματοποιήθηκε ένας σημαντικός αγώνας προτού επανακτήσουν την δαδουχία.

Εγκαθύδριση

Από την στιγμή που εγκαθιδρύεται ο δαδούχος γίνεται «ιερώνυμος» και λαμβάνει το επίθεμα της ιερωνυμίας μέχρι το θάνατό του. Λέγεται ότι πρώτα  υποβάλλεται  σε μια «δοκιμασία», αλλά η πηγή για αυτό δεν είναι η πιο αξιόπιστη (Ευστ. Ιλιάδ. Σ. 492)

Ένδυμα

 Για το ένδυμα του Δαδούχου αλλά και του Ιεροφάντη γράψαμε σε ξεχωριστό Μελέτημα. Όπως ο ιεροφάντης, έτσι και ο δαδούχος φορά ένα Στρόφιον μαζί με έναν Στέφανο μυρρίνης. Το ένδυμά του, πιθανότατα  έχει  χρώμα ημεροκαλλές (το αρχαίο μωβ), και ήταν κάτι που δεν ήταν συνηθισμένο.

Γύρω στα μισά του -5ου αιώνος, προς το τέλος της ζωής του Καλλία του Α’,  έχουμε μια παράσταση της «ιεράς στολής» σε έναν ερυθρόμορφου στάμνου. Ο Δαδούχος σε αυτήν την παράσταση ενδύεται την ιερά στολή. Ο στάμνος τοποθετήθηκε σε έναν τάφο της Ελευσίνας (Βλέπε εικ. από Μουσ. Ακροπόλεως) Ένας γενειοφόρος άνδρας ώριμης ηλικίας φαίνεται να βαδίζει, χωρίς υποδήματα, με επίσημο τρόπο, με έναν φανό σε κάθε χέρι, και ακολουθείται από έναν μύστη, είναι στεφανωμένος με μυρρίνη  και κρατά μια ράβδο ξύλο από μυρτιάς.  Τα μακριά μαλλιά του δαδούχου χύνονται κάτω από την πλάτη του και κεφάλι του τα έχει δεμένα από το Στρόφιο, το οποίο φαίνεται να καλύπτεται από ένα στεφάνι πιθανώς μυρρίνης.  Τα ενδύματά του είναι αρκετά μεγαλοπρεπή. Ένας χιτώνας που φτάνει στα μέσα του γόνατος και του αστραγάλου, με μια σειρά από διακοσμητικές κουκκίδες, πιθανότατα κεντημένες, που περιβάλλουν το ένδυμα λίγο πάνω από το στρίφωμα. Ένα βαρύτερο ένδυμα, προφανώς ένας Επενδύτης, διακοσμημένος με μικρούς κύκλους διάσπαρτους παντού, φοριέται πάνω από τον χιτώνα και φτάνει ακριβώς πάνω από τα γόνατα. Είναι δεμένος  γύρω από τη μέση με διακοσμημένη ζώνη.   Τόσο ο χιτώνας όσο και ο επενδύτης είναι αμάνικοι Ένα κοσμημένο Χλαμύδιον περνάει γύρω από το λαιμό του · τα δύο άκρα του κατεβαίνουν μπροστά από το στήθος του, περνούν κάτω από την ζώνη του και τελειώνουν ακριβώς κάτω από το στρίφωμα του επενδύτη του. Λαμβάνοντας υπόψη το βασιλικό παράστημα και τα υπέροχα κοσμημένα ενδύματα της μορφής, τότε καταλαβαίνουμε την αντίδραση του βαρβάρου στην μάχη του Μαραθώνος όταν είδε μπροστά του τον Δαδούχο Καλλία Β’.

Μισθός και αμοιβές

Δεν υπάρχουν πληροφορίες ειδικά για την ιεροσύνη του δαδούχου· για πληροφορίες σχετικά με τους Ελευσίνους ιερείς γενικά δείτε το Μελέτημα που αναφέρεται στον μισθό του ιεροφάντη.   Ο δαδούχος λαμβάνει ένα διπλό μερίδιο από τις ελευσίνιες δωρεές τα +160/+70 έτη.

 Η Οικία

Ο δαδούχος κατέχει οικία μέσα στο ελευσίνιο ιερό  κατά το -329/8 έτος σύμφωνα με την επιγραφή I.G. ΙΙ² 1672 σειρ. 305, όπου εκεί καταγράφονται τα έξοδα για τα ξύλα  που πρέπει να αγοραστούν για τις «θύρες του δαδούχου και της ιέρειας της Δήμητρος και Κόρης».

Κοινωνική και πολιτική θέση

 Τον -5ο αιώνα, η  οικογένεια των δύο Καλλίων  ήταν μια  από τις σημαντικότερες στην Αθήνα. Το ίδιο ίσχυε επίσης όσον αφορά τις οικογένειες των Αχαρνών και του Αγνούντος που ελέγχουν την δαδουχία τους +2ο  και +1ο, αιώνες.

Γίνεται φανερό από την ομιλία του Ανδοκίδη και τη συμπεριφορά του Καλλία, ότι ο δαδούχος ήταν συνήθως πολύ σεβαστός εκείνη την εποχή.  Κατά την Ρωμαϊκή περίοδο ο δαδούχος κατείχε ένα έδρανο στο Θέατρο του Διονύσου, μια πολύ μεγάλη τιμή και ήταν ένας από τους Αείσιτους.

Για  τον +2ο αιώνα, διαφαίνονται επίσης κάποια σημαντικά στοιχεία για αυτήν την ιεροσύνη.  Αυτή την εποχή πολλοί δαδούχοι κατέχουν πολλά διακεκριμένες πολιτικές υπηρεσίες  και μια σειρά από διαχειρίσεις αστικών τάξεων, τόσο πριν όσο και κατά τη διάρκεια της ιεροσύνης τους, και οι περισσότεροι ήταν Ρωμαίοι πολίτες.

Σε αντίθεση με τους ιεροφάντες, κανείς δεν είναι γνωστό ότι ήταν πρεσβευτές κατά τη Ρωμαϊκή περίοδο, αλλά πολύ πριν από αυτό οι δύο Καλλίες  (ο 1ος και ο 2ος στη σειρά δαδούχοι) λειτουργούσαν με αυτή την ιδιότητα. Ως ομάδα είναι λιγότερο γνωστοί για τη σοφία και την ικανότητα ομιλίας τους· ο Νικαγόρας  (ο 30ος) προφανώς ένας απόγονος του Πλούταρχου, και ο Καλλίας (ο 2ος) είναι οι μόνοι που είναι σίγουρα γνωστοί οι οποίοι ασχολούνται  με λογοτεχνικές ή φιλοσοφικές αναζητήσεις, ενώ ο Θεμιστοκλής (ο 16ος στη σειρά δαδούχος) φαίνεται να έχει κάνει βαθιά έρευνα  στις παραδόσεις της λατρείας και  είχε αρχίσει ένα  σημαντικό και ενθουσιώδη έργο για τη διατήρησή τους.

Καθήκοντα κατά την διάρκεια των Μυστηρίων

Ο δαδούχος, πηγαίνει με τον ιεροφάντη και το ιεροκήρυκα (ή Κήρυξ), να κάνει την «Πρόρρησις» στην Ποικίλη Στοά.  Στην πομπή προς την Ελευσίνα βαδίζει ίσως στην κεφαλή της πομπής δίπλα στον ιεροφάντη. Κατά τη διάρκεια των μυστικών τελετών ο ρόλος του μπορεί να εξακριβωθεί και από την ονομασία του· παρέχει το φως.  Μια πράξη ύψιστης σημασίας στο αποκορύφωμα των μυστικών τελετών.

Πιθανόν να κατέχει και έναν μεγαλύτερο ρόλο στην Εποπτεία από ότι έχει στην Τελετή (Σώπατρος 8― δαδούχος δε τούτων ως επόπτην μάλλον ή μύστην ορώ)

Άλλα καθήκοντα

 Σύμφωνα με τον Σούδα στο λήμμα · διός κώδιον, ο δαδούχος χρησιμοποίεί ένα Διός κώδιον προς τους καθαρμούς,  αλλά αν η σύνδεση του  με τα Μυστήρια είναι αμφισβητούμενη.

Αμφισβητείται επίσης η αξιοπιστία της πηγής που παρείχε  το σχόλιο προς τον Αριστοφάνη Βάτραχοι 479, που δηλώνει ότι ο δαδούχος  τελετουργεί σε κάποιο σημείο στην εορτή των Ληναίων.

Σε αντίθεση με τον ιεροφάντη, ο δαδούχος μπορούσε να κατέχει άλλες ιεροσύνες. Ο 15ος δαδούδος στη σειρά, ο Θεόφραστος,  κατείχε επίσης την ιεροσύνη του Ποσειδώνος Ερεχθέως, ο 29ος δαδούχος στη σειρά, ο Αιράριος Σωσίπατρος, ήταν ταυτόχρονα και  ιερέας του Ασκληπιού, ο 2ος δαδούχος στη σειρά, ο Καλλίας Γ΄,  ήταν ο ιερέας στην φρατρία του. Δύο δαδούχοι στην ελληνιστική περίοδο, ο 7ος, ο Ευρυμέδων και ο 10ος, ο Χαιρήτιος, ήταν ιερείς επί Βωμώ πριν γίνουν δαδούχοι. Ο 22ος, ο Αίλιος Διόνυσος, κατείχε κάποια άλλη ιεροσύνη πριν από την Δαδουχία.

Ο Δαδούχος

Ο πρώτος δαδούχος που καταγράφεται στις επιγραφές είναι ο Καλλίας ο Β’.

1. Καλλίας ο Β’ Ιππονίκου Αλωπεκήθεν

Στη Μάχη του Μαραθώνος, ο Δαδούχος ιερεύς Καλλίας του γένους των Κηρύκων, πολέμησε γενναία «εν τη ιερά στολή» του αξιώματος του, Πλούταρχος Αριστείδης 5, Σχόλια σε Αριστοφάνη Νεφέλες 64.

Αυτός και η οικογένειά του, που περιελάμβανε τον Αριστείδη, τον ξάδελφό του, ήταν εξέχοντες άνθρωποι. Τα αναθήματα που αφιέρωσε στην Ακρόπολη σώζονται ακόμη, ένα από τα οποία ήταν ίσως ένα άγαλμα προς τιμήν των νικών του στους αγώνες της Ολυμπίας.

Η υπηρεσία του στα Μυστήρια ως Δαδούχος δεν στάθηκε εμπόδιο στην ανάληψη αρκετών σημαντικών υπηρεσιών του για το κράτος. Σε μεγαλύτερη ηλικία, συμμετείχε στην πρεσβεία 449/8 στον Βασιλιά Αρταξέρξη, η οποία είχε ως αποτέλεσμα την υποτιθέμενη Ειρήνη του Καλλία, και είναι ένας από τους δύο άντρες που διαπραγματεύτηκαν την Εκεχειρία των Τριάντα ετών με την Σπάρτη το -446/5 (ήταν επίσης Πρόξενος της Σπάρτης). Ήταν ιδιαίτερα γνωστός για τον πλούτο του. Από τους συγχρόνους του θεωρήθηκε «πλουσιώτατος Αθηναίων»· από τους κωμικούς ποιητές πήρε το παρατσούκλι «λακκόπλουτος» Μια εξήγηση για το ψευδώνυμο δίνεται σε μια ανέκδοτη καταγραφή που σχετίζεται με τον Πλούταρχο.

Σύμφωνα με αυτόν, ο Καλλίας ήταν «ωμότατος ανθρώπων και παρανομώτατος», και μετά τη μάχη κάποιος βάρβαρος «τον πέρασε για βασιλιά λόγω των μακριών μαλλιών του (κομή) και της κεφαλής (στρόφιον), και έσκυψε στο έδαφος μπροστά του, τον πήρε από το χέρι και του έδειξε έναν σωρό χρυσού θαμμένο σε ένα λάκκο, τότε φέρεται να σκότωσε αυτόν τον άντρα και πήρε το χρυσό. Αλλά η ιστορία έχει πάρα πολλά κωμικά στοιχεία για να ληφθούν σοβαρά υπόψη.

Ο Πλούταρχος πιθανώς βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό στους κωμικούς σε αυτήν την περίπτωση, και η καταγραφή είναι περαιτέρω ύποπτη για το ότι φαίνεται να θέλει να κάνει μια ωραία αντίθεση μεταξύ του πλούτου και του αντιπάλου του Καλλία και της αρετής και της φτώχειας του ξαδέλφου του Αριστείδη.

Άλλες εκδοχές αναφέρονται μόνο στο ότι βρήκε απλώς μια κρυφή κρύπτη με χρυσό που άφησαν πίσω τους οι Πέρσες.

Ως μάχιμος στη μάχη του Μαραθώνα ήθελε να αποδείξει φορώντας τη θρησκευτική του στολή (ιερά στολή), ότι ήταν εκεί και ως ιερέας, θεωρώντας τον εαυτό του ως υπερασπιστή όχι μόνο της Αθήνας αλλά επίσης, των μυστηρίων και του ιερού της Δήμητρας και της Κόρης, τα οποία συνδέονται με την αθηναϊκή ζωή.

Κατάλογος Δαδούχων στα Ελευσίνια Μυστήρια των Αθηναίων

1. Καλλίας Β’

Γύρω στα μέσα του -5ου αιώνος

-416 έτος, -415 έτος

2. Καλλίας Γ΄

-352 έτος

3. Ιεροκλείδης

-329/8

4. Πυθόδωρος

Τέλη του -3ου αιώνος έως τον -1ο αιώνα.

5. Ερμότιμος

6. Ιεροκλείδης

7. Λεόντιος

8. Αντιφών

9. Φιλιστίδης

10. Σοφοκλής Α’

11. Φιλοξενίδης

-129/8 έτος

12. Ξενοκλής

13. Σοφοκλής Γ

14. Θεμιστοκλής

15. Θεόφραστος

16. Θεμιστοκλής

17. Θεόφραστος

+38/9 έτος

18. Κλαύδιος Λεωνίδης

19. Κλαύδιος Λυσιάδης

20. Κλαύδιος Σώσπις

21. Πομπήιος Δαδούχος

+160, +170 έτη

22. Αίλιος Διονύσιος

23. Αίλιος Πραξαγόρας

24. Κλαύδιος Φίλιππος

Ρωμαϊκή Αυτοκρατορική περίοδος

25. Πομπήιος Δαδούχος

26. Φάβιος Δαδούχος

+217/8 έτος

27. Δαμοτέλης

28. Θισβιανός

29. Αιράριος Σωσίπατρος

30. Νικαγόρας

31. Φλάβιος Πομ. Δαδούχος

Βιβλιογραφία : Department of Classics, Cornell University

Αφήστε μια απάντηση