ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ : Σπονδές

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ : Σπονδές

Ένα σημαντικό στοιχείο στις τελετουργίες των θυσιών είναι η έκχυση μιας σ π ο ν δ ή ς. Αυτή η τελετουργική πράξη θα μπορούσε να σχετίζεται με τη θυσία των ζώων, αλλά μπορεί επίσης να τελεστεί και ως αυτόνομο τελετουργικό με τον δικό του ιερό σκοπό.
Οι Σπονδές συνοδεύουν τακτικά τις τελετές που τονίζουν την καθημερινή ζωή μας. Ο Ησίοδος, για παράδειγμα (Έργα και Ημέρες 724-6), επικαλείται των σπονδών που εκτελούνται από τους ευσεβείς κάθε πρωί και βράδυ. Οι σπονδές χρησιμεύουν επίσης για να ξεκινήσει ένα γεύμα, και ως χειρονομία κατευνασμού που εκπληρώνει την ίδια την πράξη με την προσφορά «πρώτων καρπών» στη θυσία των ζώων.

Οι σπονδές χρησιμοποιούνται επίσης για να σηματοδοτήσουν μια άφιξη ή μια αναχώρηση, θέτοντας τις οικείες ενέργειες υπό την προστασία των θεών που επικαλούνται έτσι ως μάρτυρες ή βοηθοί.

Η τυπική σκηνή της «αναχώρησης του οπλίτη» απεικονίζεται σε πολλές αττικές αγγειογραφίες της Κλασικής Περιόδου, ένας γενειοφόρος άνδρας και μια γυναίκα που φαίνεται ότι είναι σύζυγος του οπλίτη νέου, στο κέντρο, αποτελούν σκηνή αναχώρησης με την γυναίκα να τελεί σπονδές, αναπαράσταση ενός στάμνου που βρίσκεται τώρα στο Βρετανικό μουσείο:

― Στο κέντρο, ένας οπλισμένος οπλίτης πιάνει το χέρι ενός γενειοφόρου σε μια ταφική χειρονομία αποχαιρετισμού. .. Στα δεξιά, μια γυναίκα κρατά μια οινοχόη και μια ρηχή φιάλη, τελετουργικά αγγεία για την σπονδή που είναι υποχρεωτικά για τη σήμανση της αναχώρησης ή της επιστροφής. Η γυναίκα χέει στην φιάλη λίγο οίνο, ένα μέρος του οποίου θα χυθεί στο έδαφος για τους θεούς, ενώ το υπόλοιπο θα το πιουν με τη σειρά τους οι συμμετέχοντες. Η παράσταση αυτής της σπονδής, η οποία συνδυάζει την προσφορά και την κοινή χρήση, σηματοδοτεί τους δεσμούς που συνδέουν το κάθε μέλος της ομάδος με τους άλλους και επιβεβαιώνει τη σχέση που ενώνει αυτήν την ομάδα με τους θεούς.

Το τελετουργικό της σπονδής αποτελεί επίσης μέρος της ιδιωτικής τελετής που είναι γνωστή ως «Συμπόσιο» («πόσις μαζί»).
Τέλος, διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στις επίσημες πράξεις που αφορούν άμεσα την κοινωνία των πολιτών στο σύνολό της, όπως την έναρξη της Συνέλευσης στην Αθήνα ή τη σύναψη συνθηκών ειρήνης ή συμμαχίας μεταξύ των ελληνικών κρατών.

Οι Έλληνες τελούν Σπονδές στην Έ ν α ρ ξ ι ς και στο Τ έ λ ο ς.
Ο πληθυντικός της λέξης «Σπονδαί» χρησιμοποιείται για να σημαίνει «Εκεχειρία» ή «Συνθήκη».

Το τελετουργικό

Το τελετουργικό της Σπονδής συνίστατο στην έκχυση μέρους κάποιου υγρού σε βωμό ή στο έδαφος, ενώ απαγγέλλεται η Ευχή. Τις περισσότερες φορές, το εν λόγω υγρό είναι μια μείξις οίνου και νερού, όπως οι Έλληνες έπιναν συνήθως (τρία μέρη ύδωρ (πηγής) σε ένα μέρος οίνου, αλλά ανάλογα με το τελετουργικό μπορεί μερικές φορές να είναι καθαρός άκρατος οίνος ή γάλα (αίγας) ή μείξις οίνου, ύδατος και μελιού.

Η σπονδή που απεικονίζεται συνήθως σε αναπαραστάσεις αγγείων (όπως παραπάνω) δείχνει έναν άνδρα ή μια γυναίκα να χέει το υγρό από μια Ο ι ν ο χ ό η, μεσαίου μεγέθους μεταξύ του μεγάλου Κρατήρα μείξης και του Κύλικα κατανάλωσης, σε μια ρηχή κανονικού τελετουργικού σχήματος Φ ι ά λ η και μετά από τη φιάλη πάνω σε ένα βωμό ή στο έδαφος.

Το δεύτερο στάδιο της σπονδής, κανονικά, είναι η κατανάλωση όσου μένει στη φιάλη για να ολοκληρωθεί η σύνδεση με το θείο στο τελετουργικό.

Μερικές φορές, ωστόσο, η σπονδή δεν ακολουθείται από την κατανάλωση του υγρού. Για παράδειγμα, στην περίπτωση του καθαρού άκρατου οίνου που χρησιμοποιείται για να συνοδεύσει την τελετή του Όρκου, όλα το υγρό χύνεται πάνω στη γη. Στην Ιλιάδα (Δ.159), στο πλαίσιο ενός τελετουργικού ’Όρκου ο Αγαμέμνων επικαλείται:
― «το αρνίσιο αίμα κι οι όρκοι κι οι άκρατες μας σπονδές και τ’ άδολα χεροσφιξίματά μας·».
Αυτή η τελετουργική φθορά δημιουργεί μια σύνδεση μεταξύ του κόσμου των ανθρώπων και του επικίνδυνου κόσμου των καταχθόνιων δυνάμεων που είναι πάντα έτοιμες να ξεφύγουν για την καταδίκη των επιόρκων.

Ένα άλλο είδος σπονδής που αφιερώνεται στο σύνολό της, η Χ ο ή (από το χέειν, «χύνει την ποσότητα»), αφιερώνεται ειδικά στους νεκρούς μας. Αυτού του είδους οι σπονδές που τελετουργικώς ονομάζονται Χοές χύνονται πάνω στη γη ή στο ταφικό ανάχωμα με σκοπό να δημιουργηθεί πάλι ένας δεσμός μεταξύ του ζώντος και του νεκρού.
Συνήθως αποκλείεται ο οίνος από αυτές και είναι γνωστές ως «Άοινες ή Νηφάλιες (Χοές) σπονδές.

Ένα φημισμένο παράδειγμα είναι το καθαρό ύδωρ που χύνεται από την Ηλέκτρα στον τάφο του πατέρα της Αγαμέμνονα στην αρχή του έργου των Χοηφόρων του Αισχύλου.
Οι Χοές θα μπορούν επίσης να είναι γάλα (αίγας) και μέλι. Μερικές φορές οι Χοές συσχετίζονται με τις αφιερωμένες προσφορές τροφής που εναποθέτονται σε τάφο, τα Εναγίσματα. Μαζί τους ειδικά τιμούνται και ορισμένες θεότητες : οι Μούσες, οι Νύμφες και οι Ερινύες, ή όπως λέει ο Παυσανίας (5. 15.10), τελούνται μια φορά το μήνα από τους Ηλείους στην Άλτι , το Ιερό Άλσος δηλαδή, στην Ολυμπίας και σύμφωνα με μια παλαιά ιεροτελεστία, θα μπορούσαν να προσφερθούν σπονδές ως μέρος μιας θυσίας σε όλους τους βωμούς ενός ιερού: ― «καίνε δηλαδή πάνω στους βωμούς λιβάνι με σιτάλευρα ζυμωμένα με μέλι, βάζοντας επάνω στον βωμό και κλάδους ελαίας, ενώ για τις σπονδές χρησιμοποιούν και κρασί• σπονδή δεν κάνουν μόνο στις Νύμφες και τας Δέσποινας ούτε όταν θυσιάζουν στον κοινό βωμό όλων των θεών, είναι η πρακτική να μην ρίχνεις κρασί».

Αυτό το τελευταίο παράδειγμα δείχνει καλά την πολυπλοκότητα των τελετών, κάθε στοιχείο του οποίου είχε την ιδιαίτερη σημασία του στη συμβολή στη συνοχή των τελετών στο σύνολό του, καθώς και σε σχέση με τη λειτουργία ή τη φύση των θεών που λατρεύονται.

Αφήστε μια απάντηση