TΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΤΑ ΤΑ ΠΑΤΡΙΑ – Η ΤΕΛΕΣΗ – Ο ΠΡΕΠΩΝ ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΩΝ ΣΥΜΠΟΣΙΑΣΤΩΝ – Ο ΤΟΠΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΟΣΙΟΥ- Ο ΤΙΜΩΜΕΝΟΣ ΘΕΟΣ – H ΠΡΟΠΟΣΙΣ – ΤΑ ΣΚΕΥΗ – H ΜΟΥΣΙΚΗ –  Η ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΗ ΚΡΑΣΙΣ ΤΟΥ ΟΙΝΟΥ – Ο ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΣ ΟΙΝΟΣ –  ΠΩΣ ΟΡΓΑΝΩΝΕΤΑΙ ΕΝΑΝ ΠΑΤΡΙΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ –  Ο ΣΤΟΧΟΣ- Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ- Ο ΟΙΚΟΣ  – Ο ΣΥΜΠΟΣΙΑΡΧΟΣ.

TΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ ΓΙΑ ΕΛΛΗΝΕΣ ΚΑΤΑ ΤΑ ΠΑΤΡΙΑ – Η ΤΕΛΕΣΗ – Ο ΠΡΕΠΩΝ ΑΡΙΘΜΟΣ ΤΩΝ ΣΥΜΠΟΣΙΑΣΤΩΝ – Ο ΤΟΠΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΟΣΙΟΥ- Ο ΤΙΜΩΜΕΝΟΣ ΘΕΟΣ – H ΠΡΟΠΟΣΙΣ – ΤΑ ΣΚΕΥΗ – H ΜΟΥΣΙΚΗ – Η ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΗ ΚΡΑΣΙΣ ΤΟΥ ΟΙΝΟΥ – Ο ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΣ ΟΙΝΟΣ – ΠΩΣ ΟΡΓΑΝΩΝΕΤΑΙ ΕΝΑΝ ΠΑΤΡΙΟ ΣΥΜΠΟΣΙΟ – Ο ΣΤΟΧΟΣ- Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗ- Ο ΟΙΚΟΣ – Ο ΣΥΜΠΟΣΙΑΡΧΟΣ.

Το συμπόσιο των προγόνων εξακολουθεί να είναι πολύ δημοφιλές αντικείμενο μελέτης. Διάφορα διεθνή συνέδρια και μονογραφίες για το αρχαίο δείπνο και το είδος του ποτού έχουν εξετάσει αυτήν την πρακτική από μια μεγάλη ποικιλία πτυχών. Αυτές οι διασκέψεις και δημοσιεύσεις έχουν καθιερώσει το συμπόσιο ως βασικό κοινωνικό θεσμό στην αρχαία Ελλάδα και ιδιαίτερα στην Αθήνα. Κατά την διάρκεια της μελέτης κεραμικών αγγείων που αναπαριστούν το συμπόσιο και την εσωτερική αρχιτεκτονική, συνειδητοποίησα ότι η αρχαιολογία έχει ακόμα πολλά περισσότερα να προσφέρει στην κατανόηση της πολιτιστικής του σημασίας. Σε αυτό το Μελέτημα θα εξετάσω τον εσωτερικό αρχιτεκτονικό χώρο του συμποσίου ώστε να δοθεί μια ώθηση στην ευρύτερη προοπτική για τη θέση και το κίνητρο
της πόσης ανά μικρές ιδεολογικές ομάδες ατόμων στον Οίκο. Τα αποδεικτικά στοιχεία που χρησιμοποιούνται για να προκληθεί αυτή η επανεξέταση προέρχονται από τα κεραμικά αγγεία των αρχαιολογικών τεκμηρίων.
Το Μελέτημα έχει δύο βασικά σημεία: πρώτον, το ένα είναι, ότι δεν χρειάζεται ένα αρχιτεκτονικά ξεχωριστό δωμάτιο «Ανδρώνας» για να φιλοξενήσει ένα συμπόσιο, και το δεύτερο είναι, ότι από τα τέλη του -6ου αιώνος το Συμπόσιο στην Αθήνα γνώρισε μια «δημοκρατικότητα» που πιθανόν οδήγησε στην αύξηση, κατά την Κλασική περίοδο, των κατασκευών κατοικιών που χαρακτηρίζονται από «Ανδρώνες» για να τελούνται τα Συμπόσια.

Ο ΟΙΚΟΣ ΚΑΙ Ο ΧΩΡΟΣ ΤΟΥ ΣΥΜΠΟΣΙΟΥ

Για να ξεκινήσουμε πρέπει να ορίσουμε τι εννοούμε με το Συμπόσιο. Κυριολεκτικά, η λέξη απλά σημαίνει «να πίνουμε μαζί», αλλά αυτό συνεπάγεται μια συγκεκριμένη μορφή κοινωνικής πόσης. Κατά την μεταγενέστερη Αρχαϊκή-Κλασική μορφή του, το Συμπόσιο ορίζεται ως μια μικρή ομάδα ανδρών που στεγάζεται στον φιλικό οίκο του ενός εκ των συμποσιαστών για ένα βράδυ πόσης μεταξύ αυτών των ανδρών που έχουν κληθεί στο Συμπόσιο. Το Συμπόσιο μπορεί να περιλαμβάνει ή όχι , ένα δείπνο πριν από το κύριο στοιχείο του, την πόση, αλλά
ακόμα και όταν υπάρχει δείπνο, η πόση κρασιού θεωρείται μια ξεχωριστή δραστηριότητα.

Ο ΚΕΚΡΑΜΕΝΟΣ ΟΙΝΟΣ
Το ποτό της επιλογής είναι ο κεκραμένος οίνος, οίνος αναμεμειγμένος με νερό (κρασί) σε έναν μεγάλο κεραμικό κρατήρα. Αυτό το μείγμα αποτελείται από ένα μέρος, τουλάχιστον, οίνο σε ένα μέρος νερό ή λίγο παραπάνω σε κάποιες άλλες καταγραφές (Ησίοδος, Έργα και Ημέρες 596, Αθηναίος, 10 423-7, Πλούταρχος, 3. 9 , Ηθκά 657), μπορούσε να φτάσει στους 4 ή 5 κρατήρες ανά συμπόσιο (Εύβουλος, Αθηναίος 2. 36, Φιλόχορος , Αθηναίος 2. 38).
Οι συμμετέχοντες στο συμπόσιο ξαπλώνουν και στηρίζονται στους αριστερούς αγκώνες τους, τραγουδούν, λένε ιστορίες, φιλοσοφούν και προσλαμβάνουν ψυχαγωγούς. Αυτοί οι ψυχαγωγοί απαρτίζονται από πολύ ταλαντούχους μουσικούς.
Η Ελληνική Γραμματεία και η Αγγειογραφία συμφωνούν ότι το συμπόσιο κατέληγε σε ένα βράδυ μέθης και αταξίας (Πλάτων, Συμπόσιο).
Το Συμπόσιο είναι ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα της ελληνικής παράδοσης. Ο οίνος, και το κρασί, το μείγμα, θεωρείται ως θεμελιώδες χαρακτηριστικό των πολιτισμένων, της κοινωνίας των Ελλήνων, που σε αντίθεση με τις βάρβαρες ορδές που όταν έπιναν οίνο τον έπιναν ανέρωτο (Ηρόδοτος 6. 84). Κοινοτικές δραστηριότητες κατανάλωσης ποτού είχαν ως στόχο να σφυρηλατήσουν και να δώσουν έμφαση στην ταυτότητα της ομάδας.
Η αμοιβαία κατανομή του κεκραμένου οίνου από ένα κοινό κρατήρα ένωνε τα πρόσωπα μέσω της πράξης της πόσης. Οι ωδές και οι ιστορίες ακολουθούν κατά σειρά, ένας συμποσιαστής θα ξεκινήσει μια Ωδή και μετέπειτα κάθε συμποσιαστής θα συνεχίσει τραγουδώντας ένα στίχο με τη σειρά του. Έτσι η φυσική διάταξη της ομάδας των συμποσιαστών που παρατάσσεται σε μια κύκλια
μορφή χωρίς κάποιος να ξεχωρίζει ως «κεφαλή» , τονίζει την ισότητα όλων των συμμετεχόντων στο συμπόσιο. Το αποτέλεσμα είναι μια εμπειρία που σφυρηλατεί τους δεσμούς και επιτρέπει στους συμποσιαστές να ανακαλύψουν στον διπλανό τους τις απόψεις των άλλων, είτε σοβαρές είτε απλοϊκές.

Ο ΑΝΔΡΩΝ
Το συμπόσιο πραγματοποιείται παραδοσιακά σε ένα ειδικά κατασκευασμένο δωμάτιο στον οίκο, το οποίο ονομάζεται «Ανδρών». Ο Ανδρών είναι η λέξη που χρησιμοποιείται στη αρχαία ελληνική γραμματεία και αναφέρεται σε έναν χώρο του οίκου που σχετίζεται με τους άνδρες ο οποίος συμπεριλαμβάνει τον χώρο όπου πραγματοποιείται το συμπόσιο. Οι αρχαιολόγοι τείνουν να προσδιορίσουν τον Ανδρώνα ως ένα δωμάτιο στον οίκο, σε μια εγχώρια δομή με αρχιτεκτονικά και διακοσμητικά χαρακτηριστικά που σχετίζουν το δωμάτιο με πτυχές του συμποσίου. Τα χαρακτηριστικά αυτά περιλαμβάνουν μια μη κεντρική είσοδο για να φιλοξενούνται οι Κλίναι, οι οποίες είναι καθίσματα καναπέδες πάνω στους οποίους οι συμμετέχοντες ξαπλώνουν, οι Κλίνες εξαπλώνονται κατά μήκος του τοίχου, που χαρακτηρίζεται από ανυψωμένο περιμετρικό δάπεδο για να φιλοξενήσει τις κλίνες, διάφορα διακοσμητικά στοιχεία όπως μωσαϊκό δάπεδο ή έγχρωμοι τοίχοι σχετίζονται με τον πιο δημόσιο χαρακτήρα και επομένως υψηλότερη αριστοκρατική κατάσταση του Ανδρώνα. Ο όρος Ανδρών εφαρμόζεται επίσης συχνά σε ένα δωμάτιο που βρίσκεται στον οίκο ώστε να είναι εύκολα προσβάσιμο από την είσοδο, αλλά πάλι απομονωμένο από τις πιο ιδιωτικές περιοχές μέσα στον οίκο, είτε έχει τα φυσικά χαρακτηριστικά που περιγράψαμε παραπάνω είτε όχι. Αυτή η συμβατική άποψη του χώρου του συμποσίου μπορεί να είναι αληθής σε ορισμένες περιπτώσεις, αλλά όχι πάντοτε. Είναι είναι σημαντικό να αναγνωρίσουμε ότι ένας ιδιοκτήτης οίκου δεν χρειαζόταν απαραίτητα έναν αρχιτεκτονικά χώρο προσδιορισμένο ως Ανδρώνα με στόχο φιλοξενεί ένα συμπόσιο. Τα ελάχιστα στοιχεία που απαιτούνται για ένα συμπόσιο είναι: οι επισκέπτες, ο οίνος, το νερό, ένας κρατήρας μίξης οίνου, σκεύη σερβιρίσματος, κύλικες ατομικά κύπελλα, και ένας χώρος συγκέντρωσης αρκετά μεγάλος για να φιλοξενήσει περίπου έξι έως δεκαέξι επισκέπτες. Αυτός είναι ο κατάλογος για να οργανωθεί ένα συμπόσιο. Κάποιος δεν χρειάζεται διακοσμημένα κύπελλα κύλικες, κλίνες ή έναν αρχιτεκτονικά χαρακτηρισμένο χώρο συμποσίου για να έχει ένα επιτυχημένο βραδινό συμπόσιο, και με το όρο «επιτυχία» εννοείται ένα συμπόσιο στο οποίο να επιτευχθούν κοινωνικοί δεσμοί. Ο Ανδρών ως αποκλειστικός χώρος συμποσίου έχει απασχολήσει αρκετούς μελετητές.
Μια τέτοια αποκλειστική χρήση του οικιακού χώρου είναι αντίθετη με τις ευέλικτες λειτουργίες των άλλων χώρων στο Ελληνικό σπίτι, και ο χώρος που δημιουργείται από τα γένη μέσα στον οίκο δεν είναι τόσο εύκολο να αναγνωριστεί ως σημασιολογικά αντίθετος, των ανδρών και των γυναικών.
Οι μελετητές προτείνουν ότι οι «γυναικείες αίθουσες» δεν είναι χώρος αλλά μια εννοιολογική περιοχή που μπορεί να ποικίλει ανάλογα με τη δραστηριότητα ή την ώρα της ημέρας. Ο Ανδρών πρέπει επίσης να θεωρηθεί ως ένας εννοιολογικός χώρος . Ακόμη και όταν ένα σπίτι είχε ένα αρχιτεκτονικά ξεχωριστό Ανδρώνα, το δωμάτιο μπορεί να ήταν οι «αίθουσες των ανδρών» σε ένα βραδινό συμπόσιο, αλλά στις υπόλοιπες ώρες, κατά την διάρκεια της ημέρας, ο χώρος να είχε άλλες χρήσεις και δεν ήταν απαραίτητα συνυφασμένες με το ανδρικό φύλο.
Οι μελετητές υποστηρίζουν ότι οι καλά φωτισμένοι χώροι των Ανδρώνων ήταν εξαιρετικά μέρη για την γυναικεία εργασία κατά τη διάρκεια της ημέρας.

Μερικές αγγειογραφίες από συμπόσια προτείνουν πιθανές εναλλακτικές λύσεις στον τυπικό αρχιτεκτονικό χώρο ενός Ανδρώνα, εκεί αναπαριστάται να είναι επιπλωμένος με Κλίνες. Τεχνικά, η μη κεντρική είσοδος και το υπερυψωμένο περίγυρο πάτωμα των ταυτολογημένων Ανδρώνων είναι απαραίτητα στοιχεία για να φιλοξενήσουν τις Κλίνες. Εάν δεν χρησιμοποιούνται Κλίνες σε ένα συμπόσιο τότε δεν χρειάζονται αυτές τις αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες. Μια εναλλακτική λύση Κλίνης θα ήταν ένα στρώμα και ένα μαξιλάρι τοποθετημένα κατευθείαν στο έδαφος. Οι αναπαραστάσεις των αγγειογραφιών παρέχουν μερικά στοιχεία. Ωστόσο, λόγω εξοικονόμησης χώρου στην αναπαράσταση της αγγειογραφίας οι ζωγράφοι μερικές φορές εξαλείφουν τα πόδια των Κλινών και επικεντρώνουν στο κύριο θέμα της αναπαράστασης τους. Επομένως, είναι δύσκολο να καταλάβει ο θεατής τα στοιχεία του συμποσίου, εάν δηλαδή να ξαπλώνουν στις Κλίνες ή επάνω σε μαξιλάρια απευθείας στο έδαφος. Στο εξωτερικό ενός κύλικα, που αποδίδεται στον Δούρη, οι πότες ξαπλώνουν σε μαξιλάρια χωρίς καμμία ένδειξη επίπλων, ωστόσο τα αντικείμενα που κρέμονται στον τοίχο πίσω τους δεικνύουν ότι πρόκειται για εσωτερική διακόσμηση ενός χώρου. Σε αυτή την περίπτωση, είναι πιθανό ο ζωγράφος να παρέλειψε τα έπιπλα για να τονίσει και να αναπαραστήσει μεγαλύτερα μεγέθη στις μορφές των εικονιζόμενων, καθώς το κύριο στοιχείο σε αυτόν τον κύλικα είναι η μορφή ενός άνδρα που ξαπλώνει σε μια Κλίνη – τα πόδια του απλωμένα – και κάνει εμετό σε μια λεκάνη λουτρό ποδιών ενώ μια νεαρή γυναίκα του κρατά απαλά το κεφάλι του. Στη κυκλική βάση του κύλικα ο ζωγράφος θεώρησε ότι έπρεπε να εξαλείψει τα έπιπλα. Και οι δύο πλευρές ενός παρόμοιου κύλικα που αποδίδεται στον ζωγράφο Τριπτόλεμο αναπαριστούν πότες που ξαπλώνουν σε μαξιλάρια. Κάποιοι μελετητές το ερμηνεύουν ως μια σκηνή υπαίθριας πόσης κρασιού, αλλά εδώ οι γνώμες είναι διφορούμενες.
Οι μορφές εδώ είναι διατεταγμένες με τρόπο που επικαλύπτονται με τα πόδια κάθε ανθρώπου πίσω από το σώμα του επόμενου, υποδηλώνοντας έναν εγκύκλιο
σχηματισμό σε αντίθεση με τον τετράγωνο εγκύκλιο των Κλινών σε έναν Ανδρώνα. Από την άλλη πλευρά, σε μερικές συμποσιακές αναπαραστάσεις οι μορφές ξαπλώνουν, αναπόφευκτα, σε τοποθετημένα μαξιλάρια που βρίσκονται απευθείας στο έδαφος. Σε έναν κύλικα που αποδίδεται στον Αντιφώντα, κάθε πλευρά δείχνει δύο μορφές που ξαπλώνουν στο έδαφος. Στην πλευρά Β, μία από τις μορφές κλίνει σε ένα ριγωτό μαξιλάρι, αλλά ο σύντροφος του και οι πότες, στην πλευρά Α, ξαπλώνουν σε ασκούς κρασιού. Η χρήση των παραδοσιακών ασκών κρασιού ως μαξιλάρια φαίνεται ασυμβίβαστη με τις τυπικές Κλίνες, και σε καμμια αγγειογραφία , κατά την δική μου γνώση, δεν αναπαριστάται μορφή να ξαπλώνει σε ασκό κρασιού πάνω σε μια Κλίνη. Αν και οι συμποσιαστές του Αντιφώντα βρίσκονται ξαπλωμένοι στο έδαφος παρατηρούμε πάλι ότι διάφορα αντικείμενα αιωρούνται πίσω τους στο παρασκήνιο.
Αυτά τα αντικείμενα μπορεί απλά να προστέθηκαν ως συμποσιακά στοιχεία αλλά είναι πιο πιθανό να υποδηλώνουν ένα αρχιτεκτονικό σκηνικό όπως στον κύλικα του ζωγράφου Δουρή που είδαμε παραπάνω. Οι πότες στον κύλικα του ζωγράφου Αντιφώντα, που δεν χρησιμοποιεί Κλίνες, μπορεί να βρίσκονται σε ένα δωμάτιο μέσα στον οίκο χωρίς τις αρχιτεκτονικές διακρίσεις μιας μη κεντρικής εισόδου ή ανυψωμένων περίγυρων πατωμάτων για τις Κλίνες, καθιστώντας έτσι λιγότερο πιθανό να αναγνωριστεί ως Ανδρώνας ή ακόμα και ως «ανδρική αίθουσα».
Αναπαραστάσεις αγγειογραφιών συμποσιαστών που παρατάσσονται σε στρώματα που τοποθετούνται απευθείας στο έδαφος χαρακτηρίζουν μερικές φορές υπαίθρια στοιχεία, ίσως καλοκαιρινά συμπόσια στην αυλή του οίκου. Σε έναν μελανόμορφο κύλικα, πού αποδίδεται στον ζωγράφο του Μονάχου, οι συμποσιαστές ξαπλώνουν στα στρώματα τους, στο έδαφος, κάτω από μία κληματαριά που κρέμονται τσαμπιά από σταφύλι. Σε αυτή την αναπαράσταση, οι δύο κεντρικές μορφές ξαπλώνουν στο ίδιο μακρύ στρώμα, δίπλα τους εξωτερικά, οι σύντροφοι τους ξαπλώνουν στα δικά τους στρώματα.
Τα στοιχεία εδώ δεν είναι διατεταγμένα στην παραδοσιακή κυκλική μορφή. Οι μελετητές προτείνουν ότι χωρίς προσθήκη των επίπλων οι συμποσιαστές θα μπορούσαν να ξαπλώσουν ομαδικά , σε μια μη συμβατική παράταξη. Πιθανότατα οι πότες της βρίσκονταν ξαπλωμένοι στον δεξιό αγκώνα τους. Η δισδιάστατη δομή της ζωγραφικής με αγγεία παρουσιάζει πολλές χωρικές προκλήσεις για τον ζωγράφο που ήθελε να απεικονίσει έναν κύκλο.
Νομίζω ότι ο ζωγράφος ανοίχτηκε και απλώθηκε κυκλικά για λόγους σαφήνειας, αλλά επέτρεψε επίσης τη συμβατική συμμετρία της ζωγραφικής του αγγείου για να καθοδηγήσει τη σύνθεσή του. Μία αναλογία είναι η διάταξη της Εκκλησίας των θεών την ανατολική ζωφόρο του Παρθενώνος. Εκεί φαίνεται ότι οι θεοί έχουν την πλάτη τους προς την κεντρική δραστηριότητα, αλλά αυτή είναι μια τεχνική σύζευξη για τη μετατροπή της τρισδιάστατη οπτικής, κυκλικής διάταξης των εδρών σε μια δισδιάστατη.
Δεν πρέπει να υποθέσουμε αυτές τις εικόνες ως κυριολεκτική πραγματικότητα. Οι διατάξεις και οι έννοιες της ζωγραφικής του αγγείου είναι περίπλοκες και αψηφούν τις απλοϊκές ερμηνείες. Τα παραπάνω παραδείγματα έχουν δείξει ότι τουλάχιστον ορισμένες ομάδες συμποσιαστών δεν χρησιμοποιούν Κλίνες και η πόση πραγματοποιείται σε εξωτερικό χώρο.
Μια εναλλακτική θέση για το συμπόσιο μπορεί να είναι η οικιακή αυλή. Η αυλή είναι ο μεγαλύτερος χώρος σε μερικούς οίκους, και παρέχει έναν άνετο, αναζωογονητικό χώρο συγκέντρωσης για μια ομάδα, ενδεχομένως ανάμεσα στα αμπέλια των νοικοκυριών. Στην πραγματικότητα, ακόμη και οι φορητές κλίνες θα μπορούσαν να μεταφερθούν προσωρινά στην αυλή. Οι οικιακές κληματαριές του κύλικα μπορεί επίσης να αποδεικνύουν ότι η ομάδα συμποσιαστών έχει συγκεντρωθεί έξω από το σπίτι, σε έναν κοσμημένο με κλήματα κήπο. Η υπαίθριος πόση κρασιού μπορεί, στην πραγματικότητα, να περιλαμβάνει τη φυσική πτυχή του Διονύσου καλύτερα από έναν εσωτερικό Ανδρώνα και ακόμη μπορούσε και ο ίδιος ο Διόνυσος να ξαπλώσει σε ένα στρώμα στο έδαφος κάτω από ένα κλήμα.

ΟΙ «ΣΥΜΠΟΣΙΑΣΤΕΣ»
Υπάρχει η παραδοχή ότι οι πρωταρχικοί συμμετέχοντες στα κλασικά συμπόσια ήταν αριστοκράτες και κλάσεις Οπλιτών. Πράγματι, το συμπόσιο, ως χώρος για κοινό φαγητό και κρασί, είχε τις αρχές του στις αρχαίες Αρχαϊκές κοινωνίες που οργανώνονταν γύρω από την αφοσίωση τους στον τοπικό Άρχοντα. Τότε συνδέθηκε με την αριστοκρατική ολιγαρχία της Αρχαϊκής περιόδου.
Σίγουρα η αρχαία Γραμματεία και πολλές αναπαραστάσεις αγγειογραφιών μεταγενέστερης Αρχαϊκής και πρώϊμης Κλασικής περιόδου αναπαριστούν απεικονίζουν μορφές αριστοκρατικές. Το συχνά αναφερόμενο απόσπασμα από το έργο του Αριστοφάνη, Σφήκες (-422), στο οποίο ο Βδελυκλέων πρέπει να διδάξει στον πατέρα του, τον Φιλοκλέωνα, το πώς να συμπεριφέρεται σε ένα συμπόσιο, χρησιμοποιείται συχνά ως τεκμήριο ότι οι Αθηναίοι κατώτερης κλάσης δεν συμμετείχαν σε συμπόσια. Αλλά η πόσις μέχρι μέθης και η περίσσεια πόσις, δεν ήταν αποκλειστικό χαρακτηριστικό της αριστοκρατίας, όπως αποδεικνύεται στο απόσπασμα από το Φιλοκλέων (Σφήκες 1252-5, Αριστοφάνης). Εγώ πιστεύω ότι πρέπει να διευρύνουμε τον ορισμό – και την επινόηση του συμποσίου, την πόση του κρασιού μαζί με άλλους. Ο όρος «Συμπόσιο» υπονοεί την αποκλειστικότητα των συμμετεχόντων σε αυτό των υψηλά αριστοκρατικών μελών. Η «Κοινωνική πόση» από την άλλη πλευρά, περιλαμβάνει το επίσημο συμπόσιο, αλλά αναγνωρίζει επίσης ανεπίσημες ομάδες συμμετεχόντων από χαμηλά κοινωνικά στρώματα. Αυτό που παραδοσιακά θεωρούμε ως αριστοκρατικό συμπόσιο, με τα εξειδικευμένα του επιτραπέζια σκεύη, τη μισθωμένη ψυχαγωγία, την φιλοσοφική συζήτηση και μία αίθουσα ειδική για αυτήν την λειτουργία, βρίσκεται στο ακραίο μέρος μιας πλευράς της κοινωνικής πόσης. Στο άλλο μέρος θα μπορούσαμε να βρούμε την κοινωνική πόση η οποία ήταν η πιο συνηθισμένη για τον Φιλοκλέωνα, έναν ανθρωπο που δεν ήταν συνηθισμένος στα σκεύη, και ίσως στην φιλοσοφική συζήτηση και στην ψυχαγωγία.
Οι στίχοι του Φιλοκλέωνος στα Σκώλια, στα τραγούδια της πόσης, δείχνουν
ότι αυτός και οι σύντροφοί του ήταν εξοικειωμένοι με τις ομαδικές δραστηριότητες καθορισμού αριστοκρατών και του συμποσίου τους, και μπορεί να τους χλεύασαν όσο τους μιμούνταν στη δική τους κοινωνική πόση (Σφήκες 1226/52). Παρ ‘όλα αυτά, οι κοινωνικές πτυχές της κοινωνικής πόσης σε οποιοδήποτε επίπεδο είναι οι ίδιες- μια κοινή εμπειρία πόσης κρασιού (μέχρι μέθης), και περιπετειών που σχηματίζουν δεσμούς μεταξύ των συμμετεχόντων. Οι κοινές εμπειρίες της κοινωνικής πόσης βρήκαν ένα παράλληλο στοιχείο της δημοκρατικής αθηναϊκής πολιτιστικής αντίληψης, της Ισονομίας, της ισότητας στο Νόμο της πόλεως.
Στα χρόνια μετά τις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις που πραγματοποιήθηκαν στα τέλη του -6ου αιώνος, υπάρχουν τεκμήρια ότι η συμμετοχή σε πιο επίσημα κοινωνικά συμπόσια, στην Αθήνα, αυξήθηκε δραματικά. Στις ανασκαφές της Αθηναϊκής Αγοράς και των περιχώρων της ο αριθμός των κυλίκων στον αρχαιολογικό κατάλογο αυξάνεται δραματικά μετά τις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις. Αυτό σημαίνει ότι αγοράστηκε από τον κόσμο ένας μεγάλος αριθμός κυλίκων στα χρόνια πριν από το -500. Η αυξημένη αγορά των κυλίκων, μια μορφή ποτηριού που σχεδιάστηκε από τους πρόγονους ειδικά και μόνο για χρήση στις κλίνες, καταγράφει μια αυξημένη συμμετοχή σε πιο επίσημα συμπόσια, είτε σε σπίτια είτε σε δημόσιους χώρους. Αυτό δεν σημαίνει ότι αυτοί οι άνθρωποι δεν έπιναν πριν, αλλά τώρα συμμετείχαν σε περισσότερες δομημένες εκδηλώσεις πόσης του οίνου με πιο εξειδικευμένο εξοπλισμό. Στην πραγματικότητα, αυτή η αύξηση στον αριθμό των κυλίκων συνοδεύεται επίσης από μια αύξηση στον αριθμό των παραστάσεων συμποσίων σε ερυθρόμορφα αγγεία.
Οι δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις αύξησαν τον αριθμό των πολιτών που εμπλέκονταν στις κυβερνητικές θέσεις, και έτσι οδήγησε σε μια νέα ξεχωριστή κοινωνική ομάδα στην κοινωνία.
Για αυτούς τους ανθρώπους, το κρασί με τους φίλους και τους συναδέλφους πρέπει να ήταν πάντα ένας τρόπος δημιουργίας άρρηκτα δυνατών σχέσεων, ακόμη και αν συμμετείχαν σε πολύ περιστασιακές κοινωνικές πόσεις. Όταν οι δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις ανάγκασαν τους άνδρες από όλα τα κοινωνικά στρώματα και όλους τους τομείς της Αττικής να συνεργαστούν, τότε ήταν φυσικό να γνωρίσουν καλύτερα αυτούς τους νέους συνεργάτες τους μέσα από βραδιές πόσης. Η αυξημένη επισημότητα της πόσης του κρασιού με κύλικες και του κλίσης τους σώματος στις κλίνες ήταν ο τρόπος με τον οποίο ο άνθρωπος του δημοκρατικού πνεύματος συνειδητοποίησε τις παγίδες των προηγουμένως πολιτικά ισχυρών – των αριστοκρατών.

ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΝΑ ΥΠΑΡΧΕΙ ΕΝΑΣ ΑΝΔΡΩΝΑΣ
ΠΟΤΕ ΔΕΝ ΤΟΝ ΧΡΕΙΑΖΟΜΑΣΤΕ;

Πολύ λίγα αθηναϊκά σπίτια από τα τέλη του -6ου και αρχές του -5ου αιώνα έχουν διασωθεί. Ως εκ τούτου, είναι δύσκολο να γνωρίζουμε πόσες κατοικίες της ύστερης Αρχαϊκής και της πρώιμης Κλασικής περιόδου περιείχαν στην πραγματικότητα
Ανδρώνες κατά τη στιγμή των δημοκρατικών μεταρρυθμίσεων. Υπάρχουν τεκμήρια, από την άλλη πλευρά, για την ενσωμάτωση των Ανδρώνων στους οίκους του Κλασσικού Πειραιά, του λιμανιού της πόλεως των Αθηναίων, και στους τελευταίους κλασικούς οίκους της Αττικής. Φαίνεται ότι από το -400, ένας Ανδρώνας ήταν ένα αναμενόμενο χαρακτηριστικό ενός οίκου.
Η συμπερίληψη ενός αρχιτεκτονικά χαρακτηρισμένου Ανδρώνα στους οίκους του Πειραιά και οπουδήποτε αλλού στην Αττική μπορεί να ήταν αποτέλεσμα της αυξημένης δημοτικότητας των πιο επίσημων συμποσίων μετά τις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις.
Είναι δυνατό ότι όσο και περισσότεροι μέσης τάξεως άνδρες έγιναν μέρος της συμποσιακής ζωής, το αρχιτεκτονικό χαρακτηριστικό ενός Ανδρώνα έγινε ένα ακόμη επιθυμητό χαρακτηριστικό ενός οίκου. Ταυτόχρονα, είναι πιθανόν ότι η Αριστοκρατία αντέδρασε στην όλο και πιο αυξανόμενη πρακτική των συμποσιακών κοινωνικών πόσεων από τον νέο δημοκρατικό πληθυσμό που είχε δημιουργηθεί και αύξησε την επισημότητα των συμποσίων τους με την εισαγωγή ακόμη πιο προφανών δεικτών της αριστοκρατικής κατάστασης. Αυτοί οι δείκτες ενδέχεται να περιελάμβαναν περισσότερα υλικά που εδείκνυαν την αριστοκρατική καλλιέργεια, όπως η χρήση των μεταλλικών σκευών και επεξεργασμένων κεραμικών (Συμπόσι Πλάτωνος 223, Πλούταρχου Αλκιβιάδης 4 5), ή την αυξημένη ενσωμάτωση και την ξεχωριστή αρχιτεκτονική της συγκεκριμένης διακόσμησης του χώρου του συμποσίου και του Ανδρώνα στον οίκο. Ο αρχιτεκτονικός χώρος ενός δομημένου Ανδρώνα επέτρεψε στον οικοδεσπότη να
να αποδείξει τη θέση και την κατάστασή του μέσα από τα αντικείμενα και την διακόσμηση του χώρου. Οι προσκεκλημένοι στον οίκο περιβάλλονταν από μια ατμόσφαιρα που είχε δημιουργηθεί από τον οικοδεσπότη, που προμήνυε για την ταυτότητα του και την ξεχωριστή του θέση στην Πολιτεία.
Η ενσωμάτωση της ξεχωριστής κοινωνικής κατάστασης στο φαινομενικά περιβάλλον του συμποσίου σχετίζεται με την ένταση την δυναμική και την αυτόχθονα φλέβα στην αθηναϊκή κοινωνία. Η έμφαση στην κοινωνική πόση με βάση την ισότητα είναι αντίθετη με τον ανταγωνιστικό χαρακτήρα του ελληνικού πολιτισμού. Δύο βασικά αλλά συγκρουόμενα χαρακτηριστικά της Αθηναϊκής κοινωνίας είναι η ισότητα και το αγωνιστικό πνεύμα. Στην πραγματικότητα, μπορούμε να πούμε ότι ένα βασικό χαρακτηριστικό της ελληνικής παράδοσης είναι ένταση μεταξύ διαφόρων ζευγών εννοιολογικών πόλων, δηλαδή ο ορθολογισμός και ο παραλογισμός, το πεπρωμένο του ανθρώπου και τη θέληση των θεών, του πολιτισμού και των βαρβάρων.
Για τους Αθηναίους, μπορούμε να προσθέσουμε σε αυτόν τον κατάλογο, την ένταση που εμφανίζεται στο συμπόσιο μεταξύ της ισότητας και την επιθυμία για την ατομική αναγνώριση. Στην Αθηναϊκή κοινωνία οι μικρές ιδεολογικές ομάδες της κοινωνίας κυριαρχούσαν στην πολιτική, την θρησκεία και τις επιχειρήσεις. Ακόμη και μετά τις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις, η διακυβέρνηση βασίστηκε σε μεγάλο βαθμό σε μικρές ομάδες επιτροπών. Αυτή η νοοτροπία της ομάδας έρχεται σε αντίθεση με την προσπάθεια για την έκφραση της ατομικής επίτευξης και της Αρετής. Αυτή η κίνηση πρωτίστως διακρίθηκε στον αθλητισμό και την μάχη, αλλά επίσης εισχώρησε και μέσα στα όρια των φαινομενικά οικονομικών μεταρρυθμίσεων της κυβέρνησης της πολιτείας και του Συμποσίου.
Πρέπει να σκεφτούμε μόνο τον Περικλή και τον Αλκιβιάδη που αναγνωρίζουν την ένταση μεταξύ της ομαδικότητας και του ατόμου, στα επιτεύγματα της Πολιτικής. Παρόλο που η δομή και οι δραστηριότητες της επισημοποιημένης κοινωνικής πόσης ήταν σχεδιασμένες για να αποτρέψουν κάθε πιθανότητα ενός ατόμου, χρήσης του χώρου, για το προσωπικό κέρδος, ο οικοδεσπότης ήταν σε θέση να προβάλλει μηνύματα της κατάστασης και της κοινωνικής του θέσης που δεν ήταν διαθέσιμα στον επισκέπτη. Για τον οικοδεσπότη, η πρόσκληση προς τους
φίλους για να εισέλθουν στο σπίτι παρέχει την ευκαιρία να επιδείξει τον προσωπικό πλούτο, την κατάσταση του και τα επιτεύγματά του. Οι φιλοξενούμενοι επίσης διακήρυτταν τη δική τους κατάσταση στην κοινωνία μέσω της πρόσκλησής τους και της συμμετοχής τους στις ακριβές και επιδεικτικές εκδηλώσεις . Το συμπόσιο και οι δραστηριότητές του κατά την περίοδο του Αριστοφάνη και του Πλάτωνος θα μπορούσε ακόμη και να έχει μια αρνητική επιρροή λόγω του αντιληπτού ενδεχομένου να διαφθείρει τα δημοκρατικά ιδεώδη. Το αθηναϊκό κράτος μπορεί να προσπάθησε να αποφύγει αυτές τις ενώσεις με μια ξεχωριστή δημόσια εκδήλωση συμποσίου στο Πρυτανείο ως αντίδραση στα σιωπηρά πολυτελή και μη δημοκρατικά, αριστοκρατικά ιδεώδη που εκφράζονταν από τα ιδιωτικά συμπόσια με τις κλίνες στους οίκους.

Το συμπόσιο πραγματικά αντικατοπτρίζει τη φύση της ελληνικής παράδοσης τον πολιτισμό και την κοινωνία. Σε αυτές τις εκδηλώσεις της κοινοτικής πόσης βλέπουμε έναν αντικατοπτρισμό των χαρακτηριστικών και της εξέλιξης του αθηναϊκού πολιτισμού. Όπως η Πολιτική και η Ιστορία επηρεάζουν τον λαό της Αθήνας, έτσι επηρεάζουν και τον μικρόκοσμο της ζωής στο συμπόσιο. Το συμπόσιο θεωρείται παραδοσιακά ως αριστοκρατική δραστηριότητα, αλλά αυτό το Μελέτημα υποστηρίζει έναν ευρύτερο ορισμό της κοινοτικής πόσης. Δεν έχει σημασία πόσο τυπική ή άτυπη είναι η δραστηριότητα της πόσης του κρασιού, ο στόχος της πόσης του κρασιού ήταν να σχηματίσει δεσμούς μεταξύ μιας μικρής ομάδας ανθρώπων μέσω κοινών εμπειριών. Η πόση δεν απαιτούσε ένα επίσημο δωμάτιο στο σπίτι, θα μπορούσε να λάβει χώρα σχεδόν σε κάθε δωμάτιο και την αυλή ενός οίκου το καλοκαίρι.
Στην αρχαϊκή περίοδο αρχίζει να συμμετέχει μια νέα ομάδα ατόμων σε πιο επίσημες κοινωνικές δραστηριότητες κοινοτικής πόσης. Η τελετουργική και υλική παράδοση των πιο επίσημης «συμποσιακής» πόσης μπορεί να ήταν ένας τρόπος για τους άνδρες της νέας αθηναϊκής δημοκρατίας να μιμηθούν τις δραστηριότητες των αριστοκρατικών αρχαϊκών πολιτικών. Όσο περισσότεροι άντρες συμμετείχαν σε επίσημα συμπόσια, τόσο όλο και περισσότεροι οίκοι χτίζονταν με εξειδικευμένα δωμάτια για την πόση κρασιού, οι Αδρώνες. Η τυπική αίθουσα για την πόση αποκαλύπτει το χαρακτηριστικό της δυναμικής και της έντασης στην αθηναϊκή κοινωνία. Στην περίπτωση αυτή, το περιβάλλον διαλέξεων του συμποσίου, ήταν σχεδιασμένο να επιτύχει την ισότητα, είχε τη δυνατότητα να παρουσιάσει την κοινωνική κατάσταση ενός ατόμου που λάμβανε μέρος καθώς και την κοινωνική κατάσταση του οικοδεσπότη.

Αφήστε μια απάντηση

Close Menu