ΣΚΙΡΑ (Σκίρα και Σκίρον), Ο ΤΟΠΟΣ , ΤΟ ΧΩΡΙΟΝ, Η ΚΩΜΗ, ΤΟ ΙΕΡΟ, Ο ΙΔΡΥΤΗΣ, Ο ΗΡΩΣ, ΟΙ ΕΟΡΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΑΛΗΡΟΥ

ΣΚΙΡΑ (Σκίρα και Σκίρον), Ο ΤΟΠΟΣ , ΤΟ ΧΩΡΙΟΝ, Η ΚΩΜΗ, ΤΟ ΙΕΡΟ, Ο ΙΔΡΥΤΗΣ, Ο ΗΡΩΣ, ΟΙ ΕΟΡΤΕΣ ΤΗΣ ΠΟΛΕΩΣ ΤΩΝ ΑΘΗΝΑΙΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥ ΦΑΛΗΡΟΥ

Η Σκίρα ή το Σκίρον είναι Χωρίο και κώμη, προάστειο της πόλεως των Αθηναίων. Δεν είναι δήμος, εκεί τιμάται η Σκιρία Αθηνά. Όπως η κώμη , το προάστειο Λίμναι, στο οποίο τιμάται ο Λιμναίος Διόνυσος. Ο Στράβων ονομάζει την Σκίρα τόπον. Σκιράς, προσθέτει, ελέγετο το πάλαι η Σαλαμίς η νήσος Κυχρεία. Και από τούτου λέγεται και η Αθηνά Σκιριάς, και ο Μήνας Σκιροφοριών, «και επισκίρωσις ιεροποιϊα τις» (θ’, 1,9). Τόπο τον θέλει και ο Παυσανίας (Αττικά, 36,4) και τον ονομάζει Σκίρον.
Στη Μυθολογία τρεις είναι οι ήρωες, που φέρουν το επώνυμο αυτό. Δύο από αυτούς φέρονται ως επώνυμοι των τοπονυμίων αυτών, οι οποίοι ονομάζονται και Σκείρωνες.
α’) Ο λήστής και κακούργος των Σκειρωνίδων.
β’) Ο ήρως της Σαλαμίνος Σκίρος και Σκείρων, υιός του Πύλαντος, βασιλέως των Μεγάρων, ο οποίος έλαβε ως σύζυγο την θυγατέρα του Πανδίονος, βασιλέως των Αθηνών. Αυτός έχτισε ένα Ιερό της Σκιρωνίδας Αθηνάς στην Σαλαμίνα, αυτός φέρεται και ο ιδρυτής του Ιερού της Σκιριάδος Αθηνάς στο Φάληρο.
και γ’) Ο Σκίρων ο Μάντις, του Μαντείου της Δωδώνης, Ηπείρου. Αυτός έχτισε το Ιερό της Σκιροφόρου Αθηνάς, προς τα δυτικά της πόλεως των Αθηναίων.
Για τον δεύτερο ομιλεί ο Ηρόδοτος (Η’,94) και ο Στράβων ( Θ’,1.9).
Για τον τρίτο ο Παυσανίας (Αττικά 1,4). Ο Πλούταρχος συμπληρώνει (Θησεύς, 10) ότι ο Μάντις πολέμησε υπερ των Αθηναίων και εναντίων των Μεγαρέων προς απελευθέρωση της Ιεράς πόλεως των Ελευσινίων, την Ελευσίνα, που είχε καταληφθεί από τους Μεγαρείς. Και όχι κατά την διαμάχη Ελευσινίων κατά του Ερεχθέως, που αναφέρει ο Παυσανίας (Αττ. 36,4). Δεν έχουμε λόγο να αμφισβητήσουμε τον Πλούταρχο καθώς έχει πλήθος τεκμηρίων και πηγών στη διάθεση του μπροστά του εκείνη την εποχή που σήμερα δεν υπάρχουν πλέον.
Ο Σκίρων έπεσε μαχόμενος. Και οι Αθηναίοι τον ονόμασαν επώνυμον της κώμης Σκίρον.
Με το τοπωνύμιο, το Σκίρον και η Σκίρα ετιμώντο δύο τόποι στο Λεκανοπέδιο των Αθηνών. Δύο προάστεια Κώμαι. Η έξω του Διπύλου―των Κεραμεικών―η Καθύπερθεν ας την αναφέρουμε κατά το αρχαίον ιδίωμα και η Υπέρθεν, δηλαδή η παράλιος Κώμη, το προάστειο του Φαλήρου. Και οι δύο έχουν Ιερό της Σκιράδος Αθηνάς. Και στις δύο ετελούντο τα Σκιροφόρια σήμερα, την 12η του Σκιροφοριώνος μηνός, την περίοδο του θέρους , όπου σημειώνονται τα καύματα, τα οποία οι Αθηναίοι πρόγονοί μας ονόμαζαν κυνικά. Την περίοδο αυτή των καυμάτων έφευγαν από τα σπίτια τους και αναζητούσαν λίγη δροσιά στα παραθαλάσσια και στα σύνδενδρα τοπία του Λεκανοπεδίου, συνδιάζοντας την έξοδο αυτή με μνημονευμένα λατρευτικά έθιμα. Τα Σκιροφόρια.
Για αυτή την εορτή μιλούν πολλοί αρχαίοι συγγραφείς, τα τεκμήρια των οποίων μας διέσωσαν ο Αρποκρατίων, ο Πλούταρχος, και ο Σουϊδας. Όλοι την λέξη Σκίρα και Σκίρον εξηγούν με την λέξη σκιάδιον, που φανερώνει την φορεσιά στο κεφάλι ελαφρού σκιαδίου―ψάθινου ή λινού― και στο κορμί φορέματα λινά κ.τ.λ. Ακόμη και το ενδιαίτημα― σπίτι, καλύβα, σκηνή δροσερή κ.τ.λ. Και τα αντικείμενα της λατρείας εναλόγως τα ονόμαζαν. Εξ’ ου και το επίθετο ΣκιράςΑθηνά και Σκιριάς.
Τα Σκιροφόρια, όπως μας διηγούνται οι Ατθιδογράφοι, είναι κατά το τυπικόν δύο ειδών.
Ο Αρποκρατίων (Σκίρον) γράφει: Σκίρα εορτί παρ΄Αθηναίοις, από της οποίας και ο μην Σκιροφοριών. Φάσι δε οι γράψαντες περί των εορτών και μηνών Αιήνησιν, ων εστί και Λυσιμαχίδης, ότι Σκίρον σκιάδειον εστί, μεθ’ ου φερόμενοι εξ Ακροπόλεως εις τινα τόπον καλούμενον Σκίρον πορεύονται, η τε της Αθηνάς Ιέρεια, και ο του Ποσειδώνος Ιερεύς, και ο του Ηλίου. Κομίζουσι δε τούτο Ετεοβουτάδαι. Σύμβολον δε τούτο γίνεται του ιδείν οικοδομείν και σκεπάς ποιείν, ως του χρόνου αρίστου όντος προς οικοδομίαν. Και οι Αθηνάν Σκιριάδα τιμώσιν Αθηναίοι, την οποίαν ο Φιλόχορος από Σκίρου τινός Ελευσινίου μάντεως λέγεται κεκλήσθαι, πραξίων δε εν δευτέρα Μεγαρικών από Σκίρωνος.
Ο κατά πολύ νεώτερος του Αρποκρατίωνος, Σουϊδας στην λέξη Σκίρον επαναλαμβάνει τα του Αρποκρατίωνος, εις τη λέξη Σκίρος προσθέτει : «Σκίρος σκιάδειον. Εορτή τις δε τη Αθηνά, ότε σκιάδειον εφρόντιζον εν ακμή του καύματος. Σκίρα δε τα σκιάδεια. Άλλοιδε όχι από τούτου, αλλά διά την από σκίρων Αθηνάν, την οποίαν Θησεύς εποίησεν, ότε επέστρεψεν (από Κρήτη) αποκτείνας τον Μινώταυρον. Η δε σκίρα γη (χώμα) εστί λευκή ώσπερ ο γύψος».
Ο Πλούταρχος σε ένα από τα πολλά έργα, που έγραψε, στα Γαμικά Παραγγέλματα, υπαγόμενο στα Ηθικά συγγράμματα του, κάνει λόγο και για ένα κοινωνικό έθιμο των Αθηναίων τελούμενο κατά τα Σκιροφόρια του έξω προς τα δυτικά Σκίρου ή Σκίρας μόνον και όχι κατά τα Σκιροφόρια του Φαλήρου. Είναι ένα έθιμο οικογενεικό και σχέσι έχει μάλλον με την Δήμητρα την Θεσμοφόρο παρά με την Αθηνά την Σκιροφόρο, ως έπεται:
α’) Σκιροφόρια Αθηνών. Την 12η του μηνός Σκιροφοριώνος μεταφέρουν τα ιερά σκιάδεια (σκίρα) στο Σκίρον, που εκείτο στην αρχή της καταφύτου Ιεράς Οδού―αρχή Ελαιώνα―. Προγείτο η Ιέρεια της Σκιράδος Αθηνάς, φέρουσα ή βαστάζουσα, τα ιερά σκιάδεια της θεάς. Κατόπιν ακολουθούσε ο Ιερεύς του Ποσειδώνος, με αυτά τα σκίρα στα χέρια, και μετά ο ιερεύς του Απόλλωνος-Ηλίου. Στην Σκίρα-Σκίρον τους περιμένει ο Ιερέας της Δήμητρος.. Και αμέσως γίνονταν το ένα από τα τρία οργώματα της γης, ο ένας από τους τρεις «ιερούς αρότρους» που ορίζουν οι νόμοι του Σόλωνος και περιγράφει ο Πλούταρχος στα Γαμικά Παραγγέλματα 42, με άροτρον.
Η γεωργική αυτή πράξη ήταν μια Ιεροτελεστία, πολύ πιο πρώϊμη από την περίοδο της σποράς. Απέβλεπε στην εφέλκυση της Χάρης ή της Ευλογίας των θεοτήτων της Ελευσίνος. Μια προσεκτικότερη ξέταση των κειμένων πείθει, ότι οι φράσεις αυτές του Πλουτάρχου έχουν προφανώς αλληγορικό ή μεταφορικό χαρακτήρα. Σημαίνουν δηλαδή αλληγορία, αφού πρόκειται περί Γαμικών Παραγγελμάτων και περί του αρότρου του νυμφίου της αροσίμου, η οποία ήταν την ώρα αρόσεως αγούσης την νύμφης της ωρίμου προς τεκνογονία και παιδοποιϊα
Τα Λεξικά της Ελληνικής των Παπέ και Λιντέλ-Σκώτ, περιέχουν την μεταφορική σημασία των λέξεων, του ουσιαστικού άροτρος και επιθέτου αρόσιμος και παραπέμπουν στο αρχαίο κείμενο του Πλάτωνος Κρατύλος (406 β) όπου η αλληγορία καταγράφεται, και όπου η φράση :«παίδων επ’ αρότρων γνησίων, που ήτο συνήθης τύπος εν τοις Αθηναϊκοίς του Γάμου συμβολαίοις».
Έτσι στα Αθηναϊκά Σκιροφόρια προσέρχονται μεταξύ των άλλων λατρευτών και οι νεόνυμφοι Αθηναίοι (και οι Αττικοί) για να λάβουν την Χαρη της Ευκαρπίας των θεών της Ελευσίνος, η οποία είναι η ευτεκνία και η παιδογονία, να λάβουν την καλλιγένεια και την καλλιτεχνία παρά των θεών.

Στα Σκιροφόρια του Φαλήρου συγχρόνως με τα Αθηνα¨κά , τελούνται τα Σκιροφόρια την ημέρα αυτή. Μόνο που οι εορτές ήταν πολυήμερες, όπως φαίνεται. Συνεχίζονται καθ’ όλη την διάρκεια των κυνικών καυμάτων και έφταναν μέχρι τις εορτές των Οσχοφορίων. Όλες είναι εορτές Παναθηναϊκές και έχουν συσταθεί τον Θησέα.
Τα Σκιροφόρια του Φαλήρου αρχίζουν, κατά την παράδοση, την 12η του Σκιροφοριώνα και με κάπως διαφορετικό τυπικό λατρευτικών Ιεροτελεστιών. Δεν υπάρχει αναφορά για μεταφορά των σκίρων από την Ακρόπολη. Διότι εδώ, γράφει ο Σουϊδας, είχε φιλοτεχνήσει ο ίδιος ο Θησεύς άγαλμα της Σκιρίας Αθηνάς, λευκό, όπως καρτυρείται. Ούτε ήταν δυνατή η σύγχρονη μεταφορά των ιερών της Ακροπόλεως. Εδώ προδήλως εορτάζεται αυτό που καταγράφει ο Αρποκρατίων και το οποίο δεν αναφέρεται στο τυπικό των ιεροτελεστιών των Σκιροφορίων των Αθηναίων. Δηλαδή το οικοδομείς και «σκεπάς ποιείν».
Με την έναρξη δηλαδή των κυνικών καυματων οι Αθηναίοι ―οι περισσότεροι― άφηναν τα σπίτια τους κλειδωμένα και ετρέπωντο προς τη θάλασσα του Φαλήρου. Εκεί ποιούσαν ή κατασκεύαζαν σκηνές , καλύβες, και λοιπά «σκιάδεια» με την έννοια των κατασκηνώσεων, όπου διέμεναν «παρά θίν αλός πολυφλοίσβοιο». προς ανάπαυση και αναψυχή μεχρι την εορτή των Οσχοφορίων.


ΟΡΕΣΤΗΣ ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ

Αφήστε μια απάντηση

Close Menu