ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΜΕ ΤΟ ΜΗΝΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΟΝΟΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΣΕΛΗΝΗΣ

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΜΕΤΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ ΜΕ ΤΟ ΜΗΝΑ ΚΑΙ ΠΕΡΙ ΤΟΥ ΟΝΟΜΑΤΟΣ ΤΗΣ ΣΕΛΗΝΗΣ

Το δεύτερο, (με πρώτο το νυχθήμερο), φυσικό μέτρο της μέτρησης του χρόνου είναι ο μήνας. Η διαίρεση του χρόνου σε μήνες έχει τις βάσεις της στην φυσική κίνηση. Το ορχηστρικό αίτιο αυτού του μέτρου είναι η περιστροφή της Σελήνης γύρω από τη Γή, και αν αυτό είναι το αρχικό θεμέλιο οποιασδήποτε τέτοιας διάκρισης, όπως ο μήνας, τότε προκύπτει ότι ούτε η ιδέα αλλά ούτε το γεγονός αυτής της διάκρισης θα μπορούσε να έχει προέλθει από τον Ήλιο.

Η κοινή πεποίθηση της ανθρωπότητας και το usus lonquendi (χρήση του λέγειν), επιβεβαιώνουν σε κάθε περίπτωση το συμπέρασμα αυτό, ότι δηλαδή η λέξη –μήνας- σε κάθε αρχαία γλώσσα και σύγχρονη που γνωρίζουμε, είτε έμμεσα είτε άμεσα, προέρχεται από την ονομασία της Σελήνης.

Αν όντως έτσι είναι τότε, τόσο το όνομα του –μήνα- όσο και η ιδέα ως μέτρο χρόνου που εμπεριέχεται σε αυτό, έχουν μεταφερθεί στις υποδιαιρέσεις του ηλιακού έτους, και αυτό έγινε σε πρώτο βαθμό, βάσει της αρχής της αναλογίας αυτής.

ΣΤΗΝ ΕΥΡΩΠΗ

Η παραγωγή της ονομασίας –month– του μηνός (δηλαδή της λέξης –μήνας-), ισχύει κυρίως για τις αρχαίες γλώσσες της Ευρώπης και τους σύγχρονους εκπροσώπους της. Η λέξη month προέρχεται από την αγγλοσαξονική –Monath- έτσι λέγεται η σελήνη σε αυτή τη γλώσσα. Στην αρχαία βρετανική όμως, που αντιπροσωπεύεται από την Ουαλική ή την Κάμβρια, η ονομασία του μηνός είναι – mis – ή – mys-, που ο καθένας μας αμέσως καταλαβαίνει ότι είναι η ίδια με την ελληνική -μείς-.

Στη Γαλλία η ονομασία του μηνός διατηρείται ακόμη ως -mois-. Μεταξύ των αρχαίων Βρετανικών, τη σύγχρονη Ουαλική, των αρχαίων Γαλλικών, και τις σύγχρονες διαλέκτους του τμήματος της Γαλλίας που ονομάζεται Bas-Bretagne, δηλαδή, Κάτω Βρετάνη (Αρμορίκη), η συγγένεια ήταν και εξακολουθεί να είναι αρκετά κοντινή.

Όσον αφορά τον όρο -μείς- στα ελληνικά, κατανοούμε ότι είναι η παλαιότερη μορφή της λέξης για τον μήνα στη γλώσσα των προγόνων, παρόλο που σύγχρονοι γραμματικοί μιλούν για μία διαλεκτική μορφή του -μήν-, πιο χαρακτηριστική στην Αιολική, όμως εμφανίζεται στην γλώσσα του Ομήρου αλλά και στα Ανακρεόντεια, όπου κανένα από τα δύο δεν έχει το Αιολικό ύφος, καθώς και στον Ησίοδο και στον Πίνδαρο όπου και οι δύο είναι Έλληνες Αιολείς.

ΣΤΗ ΛΑΤΙΝΙΚΗ και ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Η λατινική λέξη για τον μήνα είναι -Mensis-. Ο Κικέρων ετυμολογεί τη λέξη ως -το διάστημα της μήνης- :

Diana dicta quia noctu quasi diem efficeret. Adhibetur autem ad partus quod ii maturescunt aut septem non numquam aut ut plerumque novem lunaee cursibuw, qui quia mensa spatial conficiunt menses nominantur.

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΦΥΣΕΩΣ ΤΩΝ ΘΕΩΝ 2.27,69

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

Ονομάστηκε Diana επειδή δημιουργούσε μία «μικρή ημέρα» (Die=ημέρα στα λατινικά), μέσα στη νύκτα. Γίνεται επίκληση σε αυτήν για να βοηθήσει στη γέννηση των παιδιών, διότι η περίοδος της κύησης είναι είτε, μερικές φορές επτά, ή περισσότερες συνήθως εννέα, σεληνιακές περιστροφές, και αυτές λέγονται μήνες, επειδή καλύπτουν τα διαστήματα της μήνης.

Η λατινική λέξη -mensis- παρόλα αυτά, είναι πιο λογικό να υποθέσουμε ότι προέρχεται από την ελληνική -μην-. Το -e από τη φύση του είναι μακρό στη λατινική λέξη και εκφράζεται στο ελληνικό χαρακτήρα της ως -μηνσις. Ο επίσκοπος Ισίδωρος της Σεβίλλης μας καταθέτει στις ετυμολογίες του:

mensιs nοmen eςt graecum, de luna nominee tractum. Luna enim μήνη graeco sermone vocatur.

ΙΣΙΔΩΡΟΥ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΕΣ 5.33.41

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

το όνομα μήνας είναι ελληνικό, έτσι ονομάζεται η πορεία του φεγγαριού, το φεγγάρι αναφέρεται μήνη στα ελληνικά.

Η λέξη mensis όμως δεν πηγάζει από τη μήνη, αλλά όπως είδαμε από τη λέξη μήν ή τη λέξη μείς. Τώρα όσον αφορά τη λέξη μήν ή μείς, είναι δύσκολο να υποθέσουμε ότι δεν πρέπει να ήταν η ίδια λέξη. Δεν ξέρουμε, πράγματι, πως ή λέξη μείς κλίνονταν, τη συναντούμε μόνο στην Ονομαστική, όταν ακολουθείται με αναλογία άλλων λέξεων που τελειώνουν σε -εις, όπως Σιμοείς, πυρόεις, εξελίσσεται σε – εντος, ή δημιουργεί δικό της κανόνα, και εξελίσσεται σε -εινος, του οποίου, αν κρίνουμε από την πραγματική κλίση του μήν, μηνός, είναι πιο πιθανό. Πριν την εισαγωγή του -η , το μακρό -ε και το βραχύ -ε ήταν το ίδιο. Αυτή είναι και η καλύτερη εξήγηση για τη μορφή της μήν, μόνον ως εναλλαγής από εκείνης της μείς.

Σύμφωνα με τον Στοβαίο παρόλα αυτά, ο Χρύσιππος, ένας στωικός φιλόσοφος, τις διαχώριζε στην πραγματικότητα, έλεγε ότι η λέξη μήν θα πρέπει να αναφέρεται για ολόκληρο τον σεληνιακό μήνα, από τη μία σύνοδο στην άλλη σύνοδο, και η λέξη μείς θα πρέπει να αναφέρεται για ολόκληρο το μήνα στην διάστημα όμως που ή σελήνη είναι ορατή, μέρος μόνο της σεληνιακής συνοδικής περιόδου, που είναι συμπεριλαμβανομένη ανάμεσα στην πρώτη φάση και την τελευταία και καμμιά φορά ονομάζεται από τους αστρονόμους Φαινομενικός μήνας.

Μήνα δε καλείσθαι την του δρόμου αυτής περίοδον. Μείς δ΄εστί, φησί, το φαινόμενον της σελήνης προς ημάς.

ΣΤΟΒΑΙΟΥ ΕΚΛΟΓΑΙ ΦΥΣΙΚΑΙ,ΤΟΜ. 1. ΚΕΦ.28.1

Ο Θεόφραστος επίσης χρησιμοποιεί τη λέξη μείς για το φεγγάρι των τριών ημερών. [6.1.12 ΠΕΡΙ ΣΗΜΕΙΩΝ]

LUNA-ΜΗΝΗ-ΜΗΝ-ΣΕΛΗΝΗ

Βρίσκουμε αρκετά ευφάνταστες προελεύσεις στις πηγές, τόσο για τη Luna στα Λατινικά όσο και για τη μήν ή μήνη, αλλά και τη σελήνη στα Ελληνικά. Ο Σέρβιος ετυμολογεί τη Luna τη lux alιena:

Unde Lυna lυx alιena dicitυr,a ςοle enim lumen accipit, unde et Graece σελήνη,quod σέλας, ιd est lucem, hadeat άνω, id est superne, hoc est a sole.

ΣΕΡΒΙΟΣ ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΒΙΡΓΙΛΙΟΥ ΑΙΝΕΙΑΔΑΙ 4.80

ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

Εκ τούτου και η σελήνη με το ξένο φως γιατί λαμβάνει το από το ήλιο, εξ΄ού και σελήνη στα Ελληνικά, από το σέλας, δηλαδή το φως, εκ του άνω, δηλαδή από πάνω, από τον ήλιο.

ΛΕΞΙΚΟ ΒΑΡΙΝΟΥ ΦΑΒΩΡΙΝΟΥ μήν
― Μήν. . . ως παρά το κέφαλος κεφαλήν, ούτω και παρά το μείος μειήν, και κατά συγκοπήν μήν, αφ΄ου και μήνη, η σελήνη.

Ο Πλάτων παραδίδει ένα παράδειγμα τέτοιων ετυμολογιών μεταξύ των Ελλήνων, εξηγώντας τη λέξη σελήνη, ωσάν να προέρχεται από τις λέξεις ένη και νέα, η πρώτη με την έννοια του παλαιού και η δεύτερη με την έννοια του νέου, και οι δύο λέξεις εισάγονται στη λέξη με τη μορφή της σελήνης ή της σεληναίας;

Σωκράτης: νέον δέ που καὶ ἕνον ἀεί ἐστι περὶ τὴν σελήνην τοῦτο τὸ φῶς, εἴπερ ἀληθῆ οἱ Ἀναξαγόρειοι λέγουσιν: κύκλῳ γάρ που ἀεὶ αὐτὴν περιιὼν νέον ἀεὶ ἐπιβάλλει, ἕνον δὲ ὑπάρχει τὸ τοῦ προτέρου μηνός.
Ἑρμογένης: πάνυ γε
Σωκράτης: “Σελαναίαν” δέ γε καλοῦσιν αὐτὴν πολλοί.
Ἑρμογένης: πάνυ γε.
Σωκράτης: ὅτι δὲ σέλας νέον καὶ ἕνον ἔχει ἀεί, “Σελα-ενο-νέο-άεια” μὲν δικαιότατ’ ἂν τῶν ὀνομάτων καλοῖτο, συγκεκροτημένον δὲ “Σελαναία” κέκληται.

ΠΛΑΤΩΝ ΚΡΑΤΥΛΟΣ 409c

Σελήνη, παρά το σέλας νέον έχειν. Ή παρά το σέλα αεί εν (διόρθ. ένον ή ένον και νέον), έχειν• όθεν και ένος ο ενιαυτός, ο αεί νεάζων.

ΜΕΓΑ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟ σελήνη

Σελήνη, εκ του σέλας αυτήν νέον έχει αεί.

ΚΛΕΟΜΗΔΗΣ 2.5.135

Την γε σελήνην, παρά το σέλας ονομαζομένην, Άρτεμιν ωνόμασαν, οίον αερότεμιν• άτε δη διά του αέρος ιούσαν, και τούτον τέμνουσαν

ΕΠΙΣΚ. ΘΕΟΔΩΡΗΤΟΣ ΚΥΡΡΟΥ 3.45 ΣΕΛ.124

Η αερώδης (η σελήνη) διό Άρτεμις προς τινών είρηται, αεροτόμος τις ούσα.

ΕΠΙΣΚ. ΚΛΗΜΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΟΣ ΣΤΡ. 5.6.38 ΣΕΛ. 28 1.16

Μήνες προσαγορεύονται από της μήνης, τουτέστι της σελήνης, σελήνη δε παρά το σέλας νέον έχειν.

ΙΩΑΝΝΗΣ ΛΑΥΡΕΝΤΙΟΣ Ο ΛΥΔΟΣ ΠΕΡΙ ΜΗΝΩΝ 3.1 ΣΕΛ.27 1.7

Ο μήνας, αρκετά συχνά, περιγράφεται από τους αρχαίους και ως το σεληνιακό έτος:

Μήσατο δ΄άλλην γαίαν απείραντον ήντε σελήνην
αθάνατοι κλήζουσιν, επιχθόνιοι δε τε μήνην•
. . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
όρφ εν μηνί τρέπη όπερ ήλιος εις ενιαυτόν
………………

ΟΡΦΙΚΑ ΑΠΟΣΠ. 9
ΣΧΟΛ.ΠΡΟΚΛΟΥ ΣΕ ΤΙΜΑΙΟ Δ685, 283β
ΥΓΙΝΟΣ ΑΣΤΡΟΝ. 4 .14

Αφήστε μια απάντηση

Close Menu