Ο ΒΩΜΟΣ

Ο ΒΩΜΟΣ

Ὁ βωμὸς χρησιμεύει γιὰ νὰ λαμβάνει τὶς προσφορὲς ἡ θεότητα, καὶ ἐπειδὴ οἱ προσφορὲς εἶναι μία θεμελιώδης μορφὴ τῆς λατρείας γιὰ τοὺς Ἕλληνες, ὁ βωμὸς εἶναι ἕνα βασικὸ συστατικό της φυσικῆς λατρείας. Ἕνας βωμὸς μπορεῖ, στὴν πραγματικότητα, νὰ χρησιμεύσει ὡς ἡ «λυδία λίθος» γιὰ τὴ θρησκευτικὴ λατρεία, ἂν μία θεότητα έχει ἕναν, τότε μποροῦμε νὰ εἴμαστε σίγουροι ὅτι ἡ θεότητα (θεὸς ἤ θεά) λατρευόταν καὶ εἶναι ἕνα μέρος τῆς ἱεροπρακτικῆς τῆς ἑλληνικῆς θρησκείας. Ἂν μία θεότητα δὲν έχει ἕνα βωμό, τότε αὐτὴ ἡ θεότητα εἶναι πιθανότατα δημιουργία τῆς λογοτεχνικῆς παράδοσης ἤ τῆς λαϊκῆς τέχνης καὶ ὄχι τῆς θρησκευτικῆς παράδοσης, καὶ δὲν λλαμβάνει θυσία, ευχή, ἢ ἀφιερώματα.

Μερικὰ ἀφιερώματα ὅπως τὰ ἀγαλματίδια τῶν προσωποποιήσεων τῆς Εἰρήνης καὶ τῆς Ἀγαθῆς Τύχης (Καλὴ τύχη) ἔκαναν μετάβαση ἀπὸ λογοτεχνικὲς θεότητες σὲ θρησκευτικὲς περίπου τὸν τέταρτο αἰώνα, καὶ γίνεται γνωστὸ ὅτι ἡ μετάβαση αὐτὴ στὴν Ἀθήνα ἔγινε τὴ στιγμὴ ποὺ ἄρχισαν νὰ κατασκευάζονται βωμοὶ οἱ ὁποίοι εἶναι ἀφιερωμένοι σὲ αὐτὲς τὶς θεότητες.

Μερικοὶ βωμοὶ εἶναι ἁπλοὶ λάκκοι (βόθροι) ἢ μὲ χαμηλοῦ ὑψομέτρου δομὲς μὲ ἀνοίγματα πρὸς τὸ χῶμα (ἐσχάραι) καὶ προορίζονται γιὰ τὶς χθόνιες θεότητες (πάνω ἤ μέσα στὴ γῆ). Ὑγρὲς προσφορὲς, ὅπως οἶνος, νερό, γάλα, καὶ μέλι χύνονται μέσα στὰ ἀνοίγματα. Αὐτοὶ οἱ βωμοὶ εἶναι γιὰ τὶς θεότητες καὶ τὶς θεϊκὲς μορφὲς ποὺ κατοικοῦν στὴ γῆ ἢ κάτω ἀπὸ τὴ γῆ, καί, κατὰ πάσα πιθανότητα, ἐνομίζετο ὅτι οἱ προσφορὲς διέρρεαν κάτω στὴ γῆ, κατευθείαν στοὺς ἀποδέκτες Θεοὺς.

Οἱ προσφορὲς στὶς θεότητες τοῦ Οὐρανοῦ κατευθύνονται πρὸς τὰ πάνω, πρὸς τὸν οὐρανό. Οἱ βωμοὶ αὐτῶν τῶν θεοτήτων ἀπαιτεῖτο νὰ εἶχαν μία ἐπίπεδη ἐπιφάνεια γιὰ νὰ κρατοῦν τὶς προσφορές, έχουν μία ποικιλία σχημάτων, συνήθως ὀρθογώνιο, ἀλλὰ καὶ μερικὲς φορὲς τετράγωνο ἢ κυλινδρικό. Οἱ Βωμοὶ κυμαίνονται πάρα πολὺ στὸ μέγεθος, συχνὰ ταυτίζονταν σὲ ἀναλογία μὲ τὸ μέγεθος τοῦ ἱεροῦ.

Οἱ ἀπλοὶ βωμοὶ ἦταν λίγο ψηλότεροι ἀπὸ τὸ ὕψος τῆς μέσης, ἕνας συνήθως μαρμάρινος ὀγκόλιθος ἑνὸς τετραγωνικοῦ μέτρου ἢ ἕνας μαρμάρινος κύλινδρος ἐξίσου ὑψηλὸς. Οἱ Μνημειακοὶ βωμοὶ ἦταν συχνὰ χαρακτηριστικὸ πανελλήνιων ἱερῶν.

Ὁ βωμὸς τοῦ Διὸς στὴ Νεμέα, γιὰ παράδειγμα, εἶναι ἕνα ὀρθογώνιο οἰκοδόμημα πάνω ἀπὸ 41,5 μέτρα μῆκος καὶ 2,42 μέτρα πλάτος καὶ αὐτὸς τοῦ Διὸς στὴν Ὀλυμπία εἶναι 38,1 μέτρα περίμετρο στὴ βάση του καὶ 6,7 μέτρα ὕψος. Τέτοιοι βωμοὶ εἶναι ὅμως ἡ ἐξαίρεση. Δεδομένου ὅτι οἱ οὑράνιες θεότητες βρίσκονταν στὸν οὐρανό, οἱ βωμοὶ θὰ ἔπρεπε νὰ εἶναι σὲ ἐξωτερικοὺς χώρους καὶ ὄχι μέσα σὲ ἕνα κτίριο ποὺ νὰ καλύπτεται ἀπὸ μία στέγη, γιὰ νὰ εἶναι ὁρατὲς οἱ προσφορὲς σὲ αὐτοὺς καὶ οἱ ὁσμὲς τῶν ὁλοκαυτωμάτων νὰ καταφτάνουν σὲ αὐτοὺς ἀμέσως. Οἱ βωμοὶ μέσα στοὺς ναοὺς εἶναι κάτι πολὺ σπάνιο. Τέλος, οἱ βωμοὶ τῶν θεοτήτων τοῦ οὐρανοῦ προσανατολίζονται πρὸς τὰ ἀνατολικά. Ὁ ἱερέας, ὅπως κάνει τὶς προσφορὲς ἢ θυσίες, βρίσκεται στὴ δυτικὴ πλευρὰ τοῦ βωμοῦ. Προσφορὲς σὲ οὐράνιες θεότητες γίνονται πρὶν ἀπὸ τὸ μεσημέρι, συχνὰ τὰ ξημερώματα, καὶ τὴν στιγμὴ ποὺ γίνονταν ἡ ἱεροπραξία ὁ ἱερέας θὰ ἔπρεπε νὰ παίρνει τὴ θέση του πρὸς τὴν ἀνατολὴ τοῦ ἡλίου.

Σὲ ἄλλες πόλεις χρησιμοποιοῦσαν καὶ ἀσβεστόλιθο γιὰ τοὺς βωμοὺς, ἀλλὰ στὴν Ἀττικὴ, ὑπῆρχε τὸ μάρμαρο ἀπὸ τὸ Πεντελικὸν Ὅρος. Ὁ βωμὸς έχει χαραγμένο τὸ ὄνομα τοῦ θεοῦ, ἔτσι ὥστε οἱ ἐπισκέπτες νὰ γνωρίζουν γιὰ ποιὰ θεότητα προορίζονταν οἱ προσφορὲς καὶ οἱ θυσίες. Κάθε βωμὸς, μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο , ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρχαν “κοινοὶ” βωμοὶ γιὰ νὰ ἐξυπηρετήσουν ὅλους τους θεούς, εἶχε τὸ ὄνομα τοῦ θεοῦ ἢ μὲ τὸ ὄνομα μίας συγκεκριμένης ὁμάδας τῶν θεῶν.

Ἂν κάποιος ἤθελε νὰ κάνει μία προσφορὰ γιὰ τὴν Ἀθηνᾶ, θὰ ἔπρεπε νὰ προσφέρει στὸ βωμό της. Ἄν, ἤθελε, νὰ εἶναι ἡ προσφορὰ του στὸν Ποσειδῶνα, τότε θὰ ἔπρεπε νὰ γίνει στὸ βωμό του. Μία προσφορὰ τοῦ Ποσειδῶνα στὸ βωμὸ τῆς Ἀθηνᾶς θὰ γίνει ἀποδεκτὴ ἀλλὰ δὲν θὰ ἐπηρεάσει καμμιὰ θεότητα.

MIKALSON D. JON

Αφήστε μια απάντηση