Η ΕΟΡΤΗ ΤΟΥ ΠΟΣΕΙΔΩΝΟΣ ΟΙ ΕΟΡΤΑΣΜΟΙ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΤΟΝ ΜΗΝΑ ΠΟΣΕΙΔΕΩΝΑ, (ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΩΝ ΤΡΟΠΩΝ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ)

Η ΕΟΡΤΗ ΤΟΥ ΠΟΣΕΙΔΩΝΟΣ ΟΙ ΕΟΡΤΑΣΜΟΙ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΤΟΝ ΜΗΝΑ ΠΟΣΕΙΔΕΩΝΑ, (ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΧΕΙΜΕΡΙΝΩΝ ΤΡΟΠΩΝ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ)

ΕΝΟΤΗΤΑ Α: Οι Αττικοί εορτασμοί – Εισαγωγή – Εορτασμοί των Ιώνων – Τα Αλώϊα της Ελευσίνας – Ποσειδών Προσβατήριος- Ποσειδών Θεμελιούχος – Παννυχίς – Η Νυκτερινή Πυρά των Αλωϊων – Τα Ποσίδεια στην Αττική – Μαραθών – Ιδιωτική θυσία Ποσιδείων στην Αττική.

ΕΝΟΤΗΤΑ Β΄: Οι Εορτασμοί των Ιώνων στα νησιά και εκτός Αττικής – Ποσίδεια στην ιερή νήσο Δήλο – Ποσίδεια στην Μύκονο – Ποσίδεια και Αλώϊα στην Θάσο – Ποσίδεια στην Σμύρνη – Ποσίδεια στην Σινώπη.

ΕΝΟΤΗΤΑ Γ΄: Οι Εορτασμοί των Αιολέων – Τα Πελώρια – Τα Ποσίδεια στη Μυτιλήνη.

ΕΝΟΤΗΤΑ Δ΄: Οι εορτασμοί των Δωριέων – Εορτασμοί στο Άργος – Στην Πελλήνη – Αίθων – Η Ποσειδωνία της Αίγινας – Νήσος Ρόδος – Λίνδος – Ποσειδών Φυτάλμιος – Κάμειρος – Αυγείας – Φόρβας

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ : Γιατί πρέπει να ιερουργούμε στον Ποσειδώνα και την Δήμητρα στον μήνα Ποσειδεώνα, την εποχή των χειμερινών τροπών του ηλίου;

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η ιστορία μας δείχνει ότι ο Ποσειδώνας λατρεύεται, στα χρόνια των προγόνων, σε όλη την Ελλάδα, ως θεός της γενικότερης σημασίας για την κοινότητα. Στην αναλαμπή των Μυκηναϊκών τελετουργικών, που παρέχονται από τα δισκία της Πύλου, ο Ποσειδώνας είναι η επικεφαλής θεότητα, και οι προσφορές, και ίσως και το έθιμο της «διασποράς της κλίνης», δεικνύουν αγροτικούς συσχετισμούς.

Ολόκληρη η Βοιωτία είναι ιερή του Ποσειδώνος, σύμφωνα με τον Αρίσταρχο (ΜΕΓΑ ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΟ).
Σε κάθε μία από τις κύριες περιοχές της ιστορικής Ελλάδος, ο Ποσειδών, έχει ρίζες στην παράδοση. Στην Αρκαδία, σ΄αυτό το αρχαίο τοπίο, είναι γεμάτο από αρχαίες λατρείες του Ποσειδώνος.
Η Ιωνία συγκεντρώνει την λατρεία του Ποσειδώνος Ελικώνιου.
Στη Θεσσαλία που κυριαρχεί με μυθική γενεαλογία.
Σε μια τεκμηριωμένη πόλη, όπως η Αθήνα, ο Ποσειδών έχει ένα πολύ μικρό ποσοστό σε δημόσιους κύριους εορτασμούς. Στην ελληνική λογοτεχνία η εξουσία του είναι μικρή και οι δυνάμεις του αραιές στις αναφορές, που ουσιαστικά περιορίζονται σε σεισμούς και καταιγίδες στη θάλασσα, αφού τσαντίζεται από τον Δία και περιφρονείται από τον Οδυσσέα, και η αποκατάσταση που απαιτείται να κάνει ο Οδυσσέας, είναι η ίδρυση μιας λατρείας στον Ποσειδώνα, μεταξύ των στεριανών, οι οποίοι φέρουν ένα κουπί ως λικνιζόμενο φτερό, το οποίο είναι σκωπτικό και είναι ένας μεταγενέστερος φόρος τιμής της πρώην κυριαρχίας του θεού.
Η Δωρική Πελοπόννησος είναι ιερή του Ποσειδώνος (Διόδ 15.49.4).
Το ιερό του προσκύνημα στη Καλαυρεία, (Πόρος), η έδρα μιας πρώιμης αμφικτιονίας, και μερικά άλλα Μυκηναϊκά ιερά στην υπόλοιπη Ελλάδα.
Ακόμη, ένα μεγάλο μέρος των μαρτυριών αφορούν την αρχαιότητα εκ των υστέρων, εκεί όπου η υπεροχή του Ποσειδώνος είναι περισσότερο μια μνήμη.
Η αρχαία κληρονομιά του Ποσειδώνος, στάθηκε πολλές φορές, το αντικείμενο έρευνας, αλλά τα αποτελέσματα της δεν δείχνουν τόσο στιβαρά.
Δίδεται πολύ προσοχή σε πράγματα σκοτεινά και μη υπολογίσιμα – όπως με την ετυμολογία των ονομάτων και με τα υποτιθέμενα είδη λατρείας, όπως ο χθόνιος ίππος, οι συνήθεις των φυλών και οι απόψεις σε υποθετικές μεταναστεύσεις στις οποίες οι φυλές μεταφέρουν τους θεούς τους, όπως έκανε ο Αινείας, στις αποσκευές τους, σε εκείνα τα στοιχεία της λατρείας που είναι τα πιο παράξενα και τα ασήμαντα.

Εάν θέλουμε να γνωρίσουμε τον Ποσειδώνα, ή οποιαδήποτε άλλη θεότητα, υπάρχει ένας καλύτερος τρόπος, τον οποίο ο Νίλσσον παρουσίασε εδώ και πολύ καιρό στο διαχρονικό και συμπαγές βιβλίο του, τo Griechische Feste. Μπορούμε να μελετήσουμε τι ακριβώς έκαναν οι άνθρωποι όταν έτειναν στον Ποσειδώνα και επικαλούνταν τη δύναμη του. Είναι αληθές ότι η απλή περιγραφή της τελετουργίας του Ποσειδώνος είναι πολύ σπάνια στη βιβλιογραφία ή στα συγγράμματα. Θα πρέπει να βασιζόμαστε σε ανέκδοτα λείψανα, ή αιτιολογικούς μύθους, και πάνω απ’όλα, στη συσσώρευση όλων των παρεπομένων λεπτομερειών που συνθέτουν ένα τελικό πρότυπο. Πράγματι, όλα εξαρτώνται από την εδραίωση ενός προτύπου.
Από τότε πού ο Nilsson έγραψε το Gr.Feste, έχουν γίνει εξαιρετικά ελάχιστα βήματα με αυτόν τον τρόπο.
Η παρούσα μελέτη έχει ως στόχο να ανακατασκευάσει μία εορτή του Ποσειδώνος, που εορτάζεται ευρέως στις αρχές του χειμώνα – ως επί το πλείστον κατά το δεύτερο δεκαήμερο του Ποσειδεώνος, τον μήνα που πήρε το όνομα του από αυτή την εορτή, όπου στην Αθήνα και οπουδήποτε αλλού, ταυτίζεται με τον Δεκέμβριο/Ιανουάριο.
Αυτή η εορτή «πέφτει» κοντά στις χειμερινές τροπές του ηλίου, και το τελετουργικό χαρακτηρίζεται από ευθυμία και ελευθερία, και ανήκει στο γενικό τύπο των εορτασμών των χειμερινών τροπών του ηλίου, που ήταν γνωστές σε όλο τον κόσμο.
Δεν είναι η μοναδική ιεροτελεστία που απευθύνεται στον Ποσειδώνα κατά τη διάρκεια του έτους, ούτε και η μοναδική μεγάλη εορτή του Ποσειδώνος, ο Ποσειδών ομοιάζει με τη Δήμητρα και διαφέρει από κάποιες άλλες θεότητες, που κατέχουν τον κύκλο των εορτών που εκτείνονται στις εποχές.
Στην εορτή του Ποσειδώνος, ωστόσο, η φιλοπαίγμονα συμπεριφορά έχει παραγάγει ένα καθορισμένο σκοπό, ο σκοπός αυτός προκύπτει από το θεμελιώδες αγροτικό υπόβαθρο της Μεσογειακής κοινωνίας, και μπορεί να μας φέρει κοντά με την προέλευση της εορτής στις τροπές του ηλίου.
Η εορτή στις τροπές του ηλίου είναι μια καλή εποχή για ένα ξεκίνημα.
Θα παραθέσουμε τις τελετουργίες ανά γεωγραφική σειρά όπως αναφέρονται ανωτέρω – πρώτα στην Αττική και την Ιωνία, στη συνέχεια, στην Αιολική και Δωρική επικράτεια αντίστοιχα. Τα καλύτερα παραδείγματα, που προσφέρουν την πληρέστερη και την πιο σίγουρη λεπτομέρεια , εμφανίζονται σποραδικά. Η Ελευσίνα, η οποία είναι η πρώτη, δεν είναι αρκετά χαρακτηριστική, αλλά και αλλού υπάρχουν ακόμη κάποιες αμφιβολίες.
Έχει παρατηρηθεί, περισσότερο από κάθε άλλη ελληνική θεότητα, ότι οι εορτές του Ποσειδώνος, εμπίπτουν σε αυτήν ακριβώς την εποχή του χρόνου, και οι αποδείξεις είναι εκτεταμένες. Ο μήνας Ποσειδεών, εκ του οποίου συνεπάγονται τα Ποσίδεια, είναι ένας από τους γνωστότερους Ιωνικούς μήνες, τον συναντάμε και εκτός των Ιώνων, και πάντα καταλαμβάνει, περίπου, την ίδια θέση στο ημερολόγιο, στο μέτρο που εκτιμούμε μέχρι σήμερα. Εκτός από τον μήνα και το όνομα, πιστοποιούνται διάφορες τελετές για τον Ποσειδώνα αυτή την εποχή του έτους σε διάφορες πολιτείες και κοινότητες, στην Αττική και στα Ιόνια νησιά και ακτές, όπως και σε Αιολικές και Δωρικές κοινότητες.
Μέσω των δεδομένων καταγραφών, η έκταση των τελετών είναι εντυπωσιακή.
Η εορτή των Ποσιδείων και μερικές από τις τελετουργίες, υπό έρευνα ακόμη, πολύ συχνά υποστήριζαν τον Ποσειδώνα ως θεό της θάλασσας, αλλά αυτή την εποχή η ναυσιπλοϊα είναι το τελευταίο πράγμα που θα σκεφτεί κανείς, καθώς ακόμη και το ψάρεμα στην ακτή δεν είναι με κανένα τρόπο το επιτακτικό μέλημα. Κάποιες λεπτομέρειες τις προσδιορίζουμε κάπου αλλού, στον Ποσειδώνα τον θεό του γλυκού νερού, των υδροφόρων οριζόντων, που καρποφορεί τους αγρούς της Δήμητρας.

ΕΝΟΤΗΤΑ Α: Οι Αττικοί εορτασμοί

ΕΟΡΤΑΣΜΟΙ ΤΩΝ ΙΩΝΩΝ
ΤΑ ΑΛΩΪΑ ΤΗΣ ΕΛΕΥΣΙΝΑΣ
Εδώ ο Ποσειδών Πατήρ, μοιράζεται έναν ναό με την Αρτέμιδα Προπυλαία (Παυσ. 1.38.6), ο οποίος ακόμη διαφαίνεται στα ερείπια του εδάφους. Ένας ιερέας από το γένος των κηρύκων υπηρετούσε τον Ποσειδώνα υπό δύο , ακόμη, προσωνυμιών του θεού, του Προσβατήριου και του Θεμελιούχου, καθώς επίσης και του Διός Ορίου και της Αθηνάς Ορίας (Clinton, Sacr. Offic. 50-2, σειρ. 16-17, διάταγμα του + 20 / + 19, τιμώντας άλλο μέλος του γένους). Συνεπώς, είναι ενδιαφέρον το γεγονός ότι το ιερό ημερολόγιο του θυσιολογίου της Έρχιας προβλέπει μια προσφορά στον Δία Όριο, την 16η του Ποσειδεώνος (LSCG 18 Ε 28-30), και ότι στην ίδια ημερομηνία, το + 352/1, ορίστηκε η έναρξη των συζητήσεων για τις οριοθετήσεις, τα όρια, της Ελευσίνιας ιεράς οργάδος (IGII2 204). Επιπλέον, θα βρούμε και τους Δηλίους να θυσιάζουν στον Ποσειδώνα Θεμελιούχο στο μήνα Ποσειδεών. Έτσι, στην Ελευσίνα, αυτά τα διαφορετικά προσωνύμια του Ποσειδώνος – Πατήρ, Προσβατήριος, και Θεμελιούχος – πολύ πιθανό να ανήκουν στους εορτασμούς των Αλώϊων. Το προσωνύμιο Πατήρ, μπορεί να αφεθεί κατά μέρος προς το παρόν, και ας εξετάσουμε το Προσβατήριος και το Θεμελιούχος.
Α΄. Τα Αλώϊα, της 26ης του Ποσειδεώνος, περιλάμβαναν πομπή για τον Ποσειδώνα (Παυσ. Aττ. α. 76), αλλά δεδομένου ότι αυτή η Ελευσίνια εορτή, απευθυνόταν, πιο εμφανώς στη Δήμητρα και στο Διόνυσο ([Δημ.] 59 Νεαίρας 116-17, IGII2 949 6-8., 34-5 ως έχει αποκατασταθεί. 1299. 9-10, 22-4), τα ειδικά χαρακτηριστικά της θα είναι δύσκολο να ερμηνευτούν, σε σχέση με τις άλλες εορτές του Ποσειδώνος.
Η εορτή με το όνομα Αλώϊα, δεν μαρτυρείται πουθενά αλλού εκτός από την Ελευσίνα, εδώ τα Αλώϊα παρατίθενται με δύο άλλες εποχιακές εορτές της θεάς Δήμητρος, της Χλοϊας και της Καλαμαίας (IGII2 949), αλλά όσον αφορά άλλους Αττικούς δήμους που τηρούν τις εποχιακές εορτές της θεάς Δήμητρας δεν γνωρίζουν τίποτα για τα Αλώϊα – ούτε όμως μπορούμε να σημειώσουμε κάποια άλλη εορτή που συσχετίζει τη Δήμητρα, τον Διόνυσο, και τον Ποσειδώνα.
Υπό αυτές τις συνθήκες, είναι λογικό να συμπεράνουμε ότι τα Αλώϊα, είναι μια ιδιαίτερη εξέλιξη, λόγω της φήμης της Ελευσίνας, συνδυαζόμενα με συγκεκριμένες τελετές της Δήμητρας στις τοπικές εκδόσεις των δύο εορτών που εορτάζονταν ευρέως κατά το μήνα Ποσειδεώνα, τα Διονύσια εν Αγροίς και τα Ποσίδεια. Από την ύστερη αρχαϊκή περίοδο οι Ελευσίνιες εορτές άρχισαν να επισκιάζουν τις ισοδύναμες τελετές στην Αθήνα και των άλλων περιοχών της Αττικής και είχαν διαμορφωθεί έτσι ώστε να προσφέρουν μια ευρύτερη απήχηση, ένα παράδειγμα είναι τα Ελευσίνια Προηρόσια, που συνδύαζαν μια ικεσία της Δήμητρας στο Ράριο πεδίο με μια ικεσία του Απόλλωνος στο Δαφνί (Ευρ. Ικετ.. 28-31, 1196-1212, IGII2 1363). Ως εκ τούτου, έχουμε το δικαίωμα να συγκρίνουμε τα Αλώϊα με την εορτή του Ποσειδώνος την ίδια εποχή.
Ο Ποσειδώνας συνδέεται και με άλλους τρόπους με το περιβάλλον και την εποχή των Αλώϊων. Οι εορτάζοντες έφεραν θύματα που θυσιάζονταν στην εσχάρα, του περιβόλου της Ελευσίνας (Δημ. 59 Νεαίρας 116), και ένας χορηγός της εορτής ανταμειβόταν με ένα άγαλμα και μια στήλη στον περίβολο του ιερού του (IGII2 1299.28,78).
Δεδομένου ότι η περιφραγμένη περιοχή γύρω από το Τελεστήριο δεν ήταν το κατάλληλο μέρος για τη γενική εορτή των Αλώϊων, ο περίβολος της εορτής ήταν ο εξωτερικός χώρος, εκτός των Μεγάλων Προπυλαίων, και η εσχάρα ήταν μια μεγάλη εστία-βωμός που εξακολουθεί να υπάρχεί και σήμερα μέσω ρωμαϊκών αντιγράφων.
ΠΟΣΕΙΔΩΝ ΠΡΟΣΒΑΤΗΡΙΟΣ – ΠΟΣΕΙΔΩΝ ΘΕΜΕΛΙΟΥΧΟΣ
Όλα τα στοιχεία μας δεικνύουν τα Αλώϊα ως μια ευκαιρία για τη γενική απόλαυση παρόλο που ήταν εορτή γονιμότητος. Σε μια γιορτή του τέλους του τρίτου αιώνα, μια γενική πανήγυρις «όλων των πολιτών» της Ελευσίνας (IG II 2 1299. 11-14), οι γυναίκες, και κυρίως οι εταίρες, αφιέρωναν τον χρόνο τους στην εορτή, χωρίς την ανδρική συντροφιά ([Δημ.] 59 Νεαίρας 116, Λουκ. Διαλ. 1.1, 7.4, Αλκιφ. 2,371, 4.6.3, 4.14.8, 4.18.4, 17). Εκεί πραγματοποιόταν ένας παραδοσιακός διαγωνισμός – «ο πάτριος αγών των Αλώϊων» (IG II 2 1299.29,77) ο οποίος μπορεί να μην ήταν μια επίπονη αθλητική δραστηριότητα αλλά μία ακόμη μικρή περίοδο ευθυμίας και γλεντιού. Οι πληρέστερες λεπτομέρειες της τελετουργίας παρέχονται από ένα σχόλιο στον Λουκιανό (σσ. 279-81 Rabe), όπου γίνονται για να εξυπηρετήσουν μια θεωρητική εξήγηση της εορτής, δηλαδή, ως έναν έπαινο στη αναπαραγωγική ώθηση που μεταδίδεται από τον οίνο και τον Διόνυσο, τα οποία δεν αναιρούνται, και σύμφωνα με τη γενική εικόνα και σε άλλες πηγές, μπορεί να γίνουν αποδεκτά ως μαρτυρία κάποιου αρχαίου φιλοσόφου, ενδεχομένως, του Θεόφραστου, ο οποίος ήταν καλά εξοικειωμένος με την αθηναϊκή ζωή. Το σχόλιο περιγράφει, «τελετή τις. . . γυναικών» -μια ιεροτελεστία των γυναικών-.
Όμως, γιατί είναι σωστό κατά το μήνα Ποσειδεώνα να τελετουργούμε στον Ποσειδώνα των «προσβάσεων» και των «θεμελίων» και στον Δία και την Αθηνά των «ορίων»;
― «Περί τις χειμερινές τροπές του ηλίου», μας λέει ο Βάρρων, «τουλάχιστον για δεκαπέντε ημέρες πριν ή μετά, θα πρέπει να σκάψεις νέες τάφρους, ή να καθαρίσεις τις παλαιές» (Rust. 1,35).
Αυτή είναι πράγματι η εποχή, μετά τις πρώτες βροχές του φθινοπώρου και πριν από τις πιο δυνατές βροχές στα τέλη του χειμώνα και της άνοιξης, όπου η γη είναι στεγνή και κατάλληλη για να σκάψουμε αυλάκια και να κατασκευάσουμε επιχώματα.
Ο Δίας Όριος θα είναι απασχολημένος με έργα που απαιτούν τη συμφωνία ή τη συνεργασία των γειτόνων, το όνομά του βρίσκεται στην κορυφή των νόμων του Πλάτωνος σχετικά με τη γεωργία, όπου έχουν πολλά να πουν για τους οχετούς και τα παρόμοια (Πλ. Νόμ.8, 842ε-846c). Ο Ποσειδών Θεμελιούχος θα προστατεύσει τα αναχώματα και τους αναλημματικούς τοίχους. Ο Ποσειδών Προσβατήριος παίρνει το όνομά του από την «πρόσβαση», υπό αυτή την έννοια, ή από την «πρόσβαση» ή την «αύξηση» των υδάτων, με την κοινή έννοια του προσβαίνω (LSJ s. Προσβαίνω 3. πρόσβασις 1,3). Στο Αργος ο Ποσειδώνας Προσκλύστιος, «των ορμητικών υδάτων», λατρευόταν δίπλα σε ένα ιερό της Δήμητρος Πελασγίδος (Παυσ. 1.2.22.4), και όπως θα δούμε, η ιεροτελεστία των καιόμενων δάδων που πραγματοποιούταν σε αυτό το ιερό ταιριάζει στην εποχή των τροπών του ηλιου..
Οι ίδιες εθιμοτυπίες ίσως να αντανακλώνται σε μια άλλη επώνυμη λατρεία στην Έρχια.
Ο Ζευς εμ Πετρηι λατρευόταν την ίδια μέρα με τον Ζευ Όριο (LSCG 18 Ε 24-7), Πετρεύς σημαίνει το «βραχώδη τόπο», δηλαδή μια πιθανή πηγή οικοδομικού υλικού για πέτρινους τοίχους και ταράτσες.
Η ΠΑΝΝΥΧΙΣ
Οι αρχές της πόλης παρέχουν στις γυναίκες κρασί και άφθονο φαγητό, συμπεριλαμβανομένων κέικ σε σχήμα φαλλού και αιδοίου, στη συνέχεια να αποσύρονται σε μια άλλη συγκέντρωση έξω, η οποία προφανώς είναι οργανωμένη από τους άνδρες.
Παρά την εξήγηση που δίνουν ο Nilsson, ο Deubner και μερικοί άλλοι, οι οποίοι συνδέουν τα Αλώϊα με «καλλιεργημένα χωράφια», μία καλά βεβαιωμένη έννοια της Ιωνικής λέξης «αλωή», ως παράγωγο του αττικού «άλως», για την αττική γιορτή Αλώϊα, δεν μπορεί να σημαίνει τίποτε άλλο παρά «τελετές στα αλώνια». Εδώ το αλώνι δεν τίθεται σε κανονική χρήση, διότι η εορτή πραγματοποιείται έξι μήνες μετά το αλώνισμα. Το αλώνι ήταν το καλύτερο μέρος για τη νυκτερινή πυρκαγιά.
Εκεί οι γυναίκες, απομονώνονται, και κρατούν ψηλά τα ομοιώματα του φαλλού και του αιδοίου (ίσως και τα κέικ ή τα άλλα αντικείμενα αλλά δεν είναι σαφές), και ανταλλάσουν υβριστικά πειράγματα μεταξύ τους ή πειράζονταν με ασύδοτες προτάσεις. Αυτή η τελετή ονομαζόταν Παννυχίς (Alciphr. 4.6.3), και φαίνεται ότι οι γυναίκες τελετουργούσαν όλη τη νύχτα μαζί και στη συνέχεια ,την επόμενη μέρα, ενώνονταν πάλι με τους άνδρες.
Αγγεία που βρέθηκαν πιστεύεται ότι απεικονίζουν τα Αλώϊα, και δείχνουν γυναίκες να τείνουν σε φαλλούς :
Μια άλλη πτυχή της εορτής αποκαλύπτει ένα στοιχείο στις Ελευσίνιες επιγραφές του -329 / 8. – μια πολύ μεγάλη ποσότητα καυσόξυλων και προσαναμμάτων προορίζονται για τα Αλώϊα (IG II² 1672 124-6). Από αυτό το στοιχείο μπορούμε να συμπεράνουμε ότι κατά τη διάρκεια της νύχτας, και ενώ οι γυναίκες δειπνούσαν , έπιναν και αστειεύονταν, οι άντρες ασχολούνταν με το άναμμα μιας μεγάλης πυράς, ή αλλιώς με το άναμμα μεγάλου αριθμού πυρών . Αυτό την κάνει μια εορτή πυράς, μια ιεροτελεστία περί της εποχής των τροπών του ηλίου.
Ένας μεγάλος φαλλός που μεταφέρεται από μια γυμνή γυναίκα (Βερολίνο αρ 3206, ARV2 551,10.), ή ένας άλλος που τοποθετείται κατακόρυφα στο έδαφος από δύο γυναίκες, η μία είναι γυμνή (Ρώμη, το Villa Giulia 50404, ARV2 1565.1), ή σε ένα άλλο αγγείο όπου εκεί τέσσερις φαλλοί στέκονται στο έδαφος και μία γυναίκα πασπαλίζει με κάτι που δεν μας είναι γνωστό (Λονδίνο 819, ARV2 1.137,25).
Η ΝΥΚΤΕΡΙΝΗ ΠΥΡΑ ΤΩΝ ΑΛΩΪΩΝ
Στη Δελφική εορτή-πυράς Σεπτήρια, το ξύλινο «παλάτι» που προορίζονταν για καύση κατασκευάζονταν «γύρω από το αλώνι», (Πλούτ.Περ. Ε. Δελφ.. 15, 418a-b), δηλαδή η κυκλική περιοχή απέναντι από την αθηναϊκή Στοά, η οποία ήταν επίσης η αφετηρία για ορισμένες πομπές. Μία από τις εξηγήσεις των Αλώϊων που προσφέρονται από τον Παυσανία, τον Αττικιστή, η οποία δεν είναι πολύ μακριά από τη σωστή εξήγηση: επεί εν άλωσιν έπαιζον εν τηι εορτήι.
Το έθιμο εξηγεί το μοναδικό όνομα των Αλώϊων. Κοντά στον εξωτερικό περίβολο της Ελευσίνος ο Παυσανίας είδε «το λεγόμενο αλώνι, άλως, του Τριπτόλεμου» (1.38.6).
Δ΄. Σε ένα ιδιωτικό ημερολογιακό θυσιολόγιο της Αθήνας, στη 8η του Ποσειδεώνος είναι χαραγμένο, στις αρχές της Αυτοκρατορικής περιόδου, το όνομα κάποιας μορφής κέικ, το οποίο μοιράζεται με πολλές θεότητες στο ημερολόγιο, και έχει αφιερωθεί για τον Ποσειδώνα χαμαίζηλο. « των χθόνιων δεσμών (υδροφόροι ορίζοντες)», (IG II 2 1367. 16-18).
Αυτή ήταν η Ελευσίνια έκδοση εορτής στην εποχή των τροπών του ηλίου. Η «πομπή» για τον Ποσειδώνα, η οποία πιστοποιείται από τον Παυσανία τον Αττικιστική, έλαβε χώρα στην έναρξη της εορτής, και έφερνε τους πιστούς στον εξωτερικό περίβολο και το ναό του Ποσειδώνα Πατρός. Ο σχολιαστής του Λουκιανού,αρχίζει την περιγραφή του με τα πειράγματα των γυναικών, με τη φράση «μόναι δε γυναίκες εισπορευόμεναι», και ως εκ τούτου προτείνει ότι σε αυτό το στάδιο οι γυναίκες έμπαιναν στον ιερό περίβολο, ενώ οι άνδρες παρέμεναν απ΄έξω. Στη συνέχεια, πραγματοποιόταν η Τελετή των γυναικών ή η Παννυχίδα, και το άναμμα της πυράς στο αλώνι, και την επόμενη μέρα το μικτό ξεφάντωμα των ανδρών και των γυναικών, με τη θυσία και γλέντι.
ΤΑ ΠΟΣΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΤΤΙΚΗ
Β΄. Η εορτή των Ποσιδείων εμφανίζεται σε ένα χρονοδιάγραμμα των θυσιών του πέμπτου αιώνος το οποίο ίσως να προέρχεται από τον Μαραθώνα (IG I³ 255 Α 10), δεν υπάρχει ημερομηνία, αλλά η σειρά μας επιτρέπει να σκεφτούμε το μήνα Ποσειδεώνα.
ΜΑΡΑΘΩΝ
Γ΄. Ακόμη μια περίπτωση μπορεί πιθανώς να αναγνωριστεί σε ένα ημερολόγιο του τετάρτου αιώνος, του Μαραθώνος (IG II² 1358). Κάτω από το μήνα Ποσειδεών θα βρείτε τις εξής προσφορές:
α΄. σε έναν θεό του οποίου το όνομα έχει χαθεί, ένα βόδι (ή ταύρος) αξίας 150 δραχμές- το πιο δαπανηρό θύμα σε ολόκληρο το ημερολόγιο, και ένα πρόβατο.
β΄. σε μία ηρωίδα, ένα πρόβατο (μετά την αποκατάσταση ).
Η εποχή, το κύριο θύμα, και οι δευτερεύουσες θεότητες ταιριάζουν καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον στον Ποσειδώνα.
γ΄. στη Γή εγ γύαις (αγρών), μια έγγυο αγελάδα.
δ΄. και, τέλος, τελετήι: σπύλια, με κόστος 40 δραχμές.
Η τελευταία λέξη είναι άγνωστη κατά τα άλλα, και μπορεί να σημαίνει είτε «για την ιεροτελεστία» ή, λιγότερο πειστικώς, «για τη θεά Τελετή », αλλά το αποτέλεσμα θα είναι το ίδια και στις δύο περιπτώσεις, τα στοιχεία της δαπάνης ανήκουν σε μια πολύ ειδική τελετή, πιθανότατα σ΄ένα μυστικό τελετουργικό. Η «Γή των αγρών” είναι το ίδιο με τη θεά Δήμητρα, το όνομα της οποίας δεν εμφανίζεται στο ημερολόγιο της Τετραπόλεως ,αν και έχουμε τους τίτλους «Ελευσινία», «Αχαία» και «Χλόη».
Ποιος είναι όμως ο άρρην θεός στην κορυφή της σειράς;
ΙΔΙΩΤΙΚΗ ΘΥΣΙΑ ΠΟΣΙΔΕΙΩΝ ΣΤΗΝ ΑΤΤΙΚΗ
Η δεύτερη εξαρτάται από μία δήλωση του Ηρωδιανό, δηλαδή μοιόν μπορεί να σημαίνει το αιδοίον (Rell. 1. 376 Lentz), και έτσι η προκύπτουσα πρόταση δεν είναι απίθανη, αν μας περιγράφει τα Ποσίδεια, που στη Θάσο η εορτή ομοιάζει με τα Αλώϊα. Είναι κρίμα που δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι.

ΕΝΟΤΗΤΑ Β΄: Οι εορτασμοί των Ιώνων στα νησιά και εκτός Αττικής

Περιεχόμενα: ΠΟΣΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΙΕΡΑ ΝΗΣΟ ΔΗΛΟ- ΠΟΣΙΔΕΙΑ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΥΚΟΝΟ-ΠΟΣΙΔΕΙΑ ΚΑΙ ΑΛΩΪΑ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΘΑΣΟ- ΠΟΣΙΔΕΙΑ ΣΤΗ ΣΜΥΡΝΗ- ΠΟΣΙΔΕΙΑ ΣΤΗ ΣΙΝΩΠΗ- ΜΕΡΟΣ Γ΄: ΕΟΡΤΑΣΜΟΙ ΤΩΝ ΑΙΟΛΕΩΝ- ΤΑ ΠΕΛΩΡΙΑ- ΤΑ ΠΟΣΙΔΕΙΑ ΣΤΗ ΜΥΤΙΛΗΝΗ
ΠΟΣΙΔΕΙΑ ΣΤΗΝ ΙΕΡΑ ΝΗΣΟ ΔΗΛΟ

Ε΄. Οι γνώσεις μας για τα Ποσίδεια των Ιώνων προέρχοται κυρίως από τη Δήλο, όπου οι δαπάνες της εορτής είναι χαραγμένες, χρόνο με το χρόνο, για το μήνα Ποσειδεώνα, στις επιγραφές της περιόδου της ανεξαρτησίας, -314, -166.
Τα έξοδα αφορούν την θυσία ενός βοδιού, τις θυσίες κριών και άλλων ζώων, σε ένα δημόσιο συμπόσιο, όπου συμμετείχαν περίπου 1.500 άτομα.
 Η εορτή που πραγματοποιήθηκε στην υπόστυλη αίθουσα, περιείχε ένα διαγωνισμό κάποιου είδους, με μικρά νομισματικά βραβεία. Το ποσό που δαπανόνταν κάθε χρόνο ήταν 600 δραχμές, γεγονός που καθιστά την εορτή βαρυσήμαντη. Τα ζώα προς θυσία μας θυμίζουν αυτά του Μαραθώνος, το συμπόσιο και ο διαγωνισμός αυτά της Ελευσίνος.
Οι τίτλοι του θεού Ποσειδώνος σε αυτή την εορτή ήταν ο Ασφάλειος και ο Ορθόσιος, το πρώτο, με την έννοια του «Σταθερός», είναι πολύ κοινό, και θα μπορούσε να εκφράσει οποιαδήποτε από τις εξουσίες του Ποσειδώνος, αλλά περισσότερο αναφέρεται στο θεό που βρίσκεται κάτω από τη γη και προκαλεί τους σεισμούς, το δεύτερο επιβαρύνεται όχι από τον Ποσειδώνα, αλλά από την Αρτέμιδα, στις κυμαινόμενες μορφές της Ορθοσίας, Ορθίας, Θροσίας, οι οποίες είχαν την ευρύτερη διανομή στη λατρεία και υποδήλωναν την πτυχή της Αρτέμιδος στον αγροτικό χώρο.
Κατά το έτος -246. μια ειδική θυσία ανακηρύσσεται, στο μήνα Ποσειδεώνα για τον Ποσειδώνα Θεμελιούχο (Ι Δήλος 290.116). τον οποίον έχουμε ήδη συναντήσει στην Ελευσίνα.
ΠΟΣΙΔΕΙΑ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΜΥΚΟΝΟ
ΣΤ΄. Στη Μύκονο οι παρακάτω προσφορές περιγράφονται για την 12η του Ποσειδεώνος (SIG³ 1024, 5-15): στον Ποσειδώνα Τεμενίτη:
α΄. ένα κριάρι, στον Ποσειδώνα Φύκιο
β΄. ένα αρνί στη Δήμητρα Χλόη
γ΄. δύο χοιρομάνες, η μία έγγυος.
Κατά τη δεύτερη θυσία, του Φύκιου Ποσειδώνος, οι γυναίκες εξαιρούνται, και το κόστος της καλύπτεται από έναν φόρο επί των αλιευτικών. Το πρώτο επίθετο του Ποσειδώνος είναι ξεχωριστό από το δεύτερο, τον προστάτη των αλιέων, και αναμφίβολα ταιριάζει με τη Δήμητρα Χλόη. Ο Τεμενίτης «θεός του τεμένους» από το οποίο παίρνει το όνομά του βρίσκεται στην ύπαιθρο, και οι θυσίες του κριού δεν πραγματοποιούνται στην πόλη, απ΄όπου η πομπή ξεκινά.
Το θύμα είναι το ίδιο με αυτό του Μαραθώνος και της ιεράς Δήλου.
ΠΟΣΙΔΕΙΑ ΚΑΙ ΑΛΩΪΑ ΣΤΗ ΝΗΣΟ ΘΑΣΟ
Ζ΄. Ένας κατάλογος εορτών στη Θάσο μας δίνει τα Ποσίδεια στην κατάλληλη εποχή του έτους (LSCG Συμπλ. 69.1). Το εν λόγω έγγραφο απαγορεύει την επιβολή επιβαρύνσεων κατά τη διάρκεια των κύριων εορτώ, καταγεγραμμένα κατά χρονολογική σειρά, μεταξύ των Ποσιδείων και των Ανθεστηρίων υπάρχει μια απροσδόκητη χρονική ρήτρα:
― όταν μο. (.), ζωμεν.
Το ρήμα έχει διαβαστεί και ερμηνευθεί ως «μοιρίζωμεν» «όταν έχουμε κατανείμει» οίνο, ή ίσως τον τρύγο (Salviat), έχουν δωθεί και άλλες προτάσεις, όπως:
― «μοιά ίζωμεν» «όταν έχουμε τοποθετήσει φαλλούς» (Sokolowski),
― «μολίζωμεν» «όταν κλαδεύουμε τα δέντρα» (Bousquet),
― «μολύζωμεν», όταν τρώμε σκόρδο » (Sokolowski).
Καμμία όμως από αυτές τις προτάσεις δεν μας δίνει νόημα , τόσο ως προς τον τύπο ως και προς την αίσθηση.
ΠΟΣΙΔΕΙΑ ΣΤΗ ΣΜΥΡΝΗ
Η΄. Στην Σμύρνη μιά εορτή του Ποσειδώνα εορτάζόταν την 12η του Ποσειδεώνος (Αίλ. Ariστ. 47.6)
ΠΟΣΙΔΕΙΑ ΣΤΗ ΣΙΝΩΠΗ
Θ΄. Στη Σινώπη ο ιερέας του Ποσειδώνος Ελικώνιου προσφέρει θυσία σε τρεις διαδοχικές ημέρες στο μήνα Ποσειδεώνα, από την 12η έως την 14η (SIG³ 1.017,10-11).
Μέχρι στιγμής, τα αποδεικτικά στοιχεία από την Αττική και την Ιωνία είναι σαφή και ομοιόμορφα. Παρόμοιες τελετουργίες μπορούμε με ασφάλεια να εκθέσουμε για μία δωδεκάδα Ιωνικών κοινοτήτων όταν ακούμε τον μήνα Ποσειδεώνα:
Κείος, Τήνος, Πάρος, Χίος, Σάμος, Ερυθρές, Τέω, Έφεσος, Μίλητος, Μαγνησία του Μαιάνδρου, Πέρινθος, Κύζικος.
Δύο περαιτέρω περιπτώσεις κατά το μήνα Ποσειδεώνα, στην Ίασο και την Αλικαρνασσό, δείχνουν σχεδόν επιβεβαιωμένη Ιωνική επιρροή.
Σε πολλές περιπτώσεις είναι αποδεδειγμένα ο μήνας του χειμώνα, αλλά και στις υπόλοιπες μπορεί κάλλιστα να είναι έτσι.

ΕΝΟΤΗΤΑ Γ΄ ΕΟΡΤΑΣΜΟΙ ΤΩΝ ΑΙΟΛΕΩΝ

Εδώ, όπως και στο Δωρικό Άργος και Πελλήνη παρακάτω, θα διευρύνουμε τα στοιχεία περί αποδείξεως, έτσι ώστε να επιτρέπουν και την αμφίβολη περίπτωση, όπως τα Θεσσαλικά Πελώρια.
Στην ενότητα αυτή θα ερευνήσουμε τους εορτασμούς των Αιολέων στην εποχή των τροπών του ηλίου .


ΤΑ ΠΕΛΩΡΙΑ
Ι΄. Τώρα το όνομα Πελώρια, «τεράστια (ή ισχυρά) τα πράγματα», είναι πιο φυσικό να λαμβάνεται,κατά κύριο λόγο, ότι ορίζει τις τάβλες που είναι γεμάτες με τρόφιμα, δεδομένου ότι οι τάβλες κατασκευάστηκαν πρώτα, σύμφωνα με το αίτιο, από ένα άτομο που ονομαζόταν Πέλωρος, αυτός που έφερε τα καλά νέα . Η εορτή Πελώρια είναι γνωστή μόνο από τον Βάτωνα της Σινώπης, όπως αναφέρεται από τον Αθήναιο (FGrHist 268 F 5, Αθ. 14.45, 639d-640α).
Όσο για την εποχή, ο Αθήναιος αρχίζει λέγοντας ότι η μαρτυρία του Βάττωνος, για τα Πελώρια «δείχνει σαφώς ότι η εορτή των Σατουρναλίων είναι Ελληνικότατη», αυτό επιτρέπει αλλά δεν απαιτεί το συμπέρασμα ότι τα Πελώρια εορτάζονται την ίδια εποχή του χρόνου όπως τα Saturnalia, το αίτιον της εορτής, για το οποίο μιλά είναι τα ορμητικά νερά, που ταιριάζει στην εποχή του Χειμώνος.
Ακόμη και τα πιο αινιγματικά χαρακτηριστικά της θα καταγράφονταν πολύ καλά εάν αυτή ήταν μια ακόμη εορτή στην εποχή των τροπών του ηλίου , που απευθυνόταν εν μέρει στον θεό Ποσειδώνα.
Από το τελετουργικό μαθαίνουμε ότι κάποιοι ξακουστοί άνδρες, πληροφορημένοι από τον Πελασγό και τους συνεργάτες του, για το αίτιο,πραγματοποίησαν θυσία στον Δία Πελώριο, και παρέθεσαν τάβλες φορτωμένες με τρόφιμα για μια γενική εορτή, κατά την οποία οι ξένοι ήταν ευπρόσδεκτοι, οι κρατούμενοι απελευθερώθηκαν, και οι κύριοι περίμεναν τους υπηρέτες τους. Αυτές οι τελευταίες λεπτομέρειες δεν έχουν και μεγάλη σημασία, τέτοιες αναστροφές και αντιθέσεις της τάξης εξηγούνται όμως εύκολα ως προέκταση ενός μεγάλου ξεφαντώματος και γλεντιού. Δεν είναι σαφές κατά πόσον οι προετοιμασίες για την εορτή παρέμεναν σε ιδιωτικά χέρια ή στα χέρια των αρχών, αν συνέβαινε το πρώτο, τότε μπορούμε να τη συγκρίνουμε την Ποσειδωνία της Αίγινας, που θα δούμε παρακάτω, αν συνέβαινε το δεύτερο, τότε με τα Αλώϊα. Σε όλες τις εκδηλώσεις της εορτής στην Αίγινα έπαιρναν μέρος και οι ξένοι. Τα Πελώρια, γενικά θεωρούνται ως μια γιορτή του Διός, η θυσία υπέρ της αρετής του Διός Πελώριου, αλλά, έχει παρατηρηθεί από άλλους, ότι υπάρχουν κάποιες δυσκολίες: ούτε η τελετουργία ούτε τα μυθικά δεδομένα θέτουν την εορτή ως χαρακτηριστική του Διός.
Στη ενότητα Δ΄ θα ταξιδέψουμε με τους Δωριείς προγόνους μας και θα ερευνήσουμε τους εορτασμούς τους στην εποχή των τροπών του ηλίου . Ας θυμηθούμε ότι η Ιωνική λατρεία του Ποσειδώνος δεν περιοριζόταν μονάχα στο μήνα Ποσειδεώνα. Υπάρχουν αρκετές αποδείξεις για τελετές του Ποσειδώνος και σε άλλες περιόδους του έτους, πράγματι, μία τέτοια εορτή του Ποσειδώνος μας δίνει ο κοινός Ιωνικός μήνας-όνομα, Ταυρέων ή Ταρείων, και ένας ακόμη, ο Ευβοϊκός μήνας-όνομα, Ιππίων, την Πανιώνιο εορτή προς τιμήν του Ποσειδώνος Ελικώνιου, που πρέπει πραγματοποιούταν σε ήπιο καιρό. Σε άλλα μέρη της Ελλάδος θα περίμενε κανείς το αντίστροφο να είναι αληθές όμως, όπου οι λατρείες και οι εορτές του Ποσειδώνος είναι καλά επιβεβαιωμένες, οι τελετές στην εποχή των τροπών του ηλίου αποτελούν μέρος των εορτασμών αυτών. Πουθενά, όπως μαθαίνουμε από τον Παυσανία, δεν βρίσκουμε τόσο «πυκνή» την λατρεία του Ποσειδώνος απ’ ότι στην Πελοπόννησο, και όχι μόνο στην Αρκαδία αλλά στον Ισθμό, στην Αργολίδα, στην Ακτή , στη Λακωνία, Μεσσηνία, και Αχαΐα. Οι λατρείες αυτές, αρχέγονα πρότυπα λατρείας σε ορισμένες μεμονωμένες περιπτώσεις, μας πάνε πίσω σε μια εποχή πριν ακόμη προκύψουν τα διαλεκτικά τμήματα της ιστορικής Ελλάδος. Ωστόσο, οι εποχιακές εορτές του Ποσειδώνος εδώ δεν μπορούν να διαχωριστούν και να χρονολογηθούν όπως οι Ιωνικές, διότι αυτό το είδος της επιγραφικής μαρτυρίας δεν μας έχει παραδωθεί. Μόνο στο Δωρικό νησί της Ρόδου έχουμε ρεκόρ προσφορών στον Ποσειδώνα κοντά στην εποχή των τροπών του ηλίου (παραθέτουμε παρακάτω), και στην Επίδαυρο, όπου εκεί θα βρούμε τον μήνα με το αντίστοιχο όνομα, Ποσίδαιος, να πέφτει ένα μήνα αργότερα από ό, τι στην Αθήνα.
Αν ναι, τότε θα μπορούσαμε να υποθέσουμε ότι ο Δίας αποκτά τη θυσία και το επίθετο γιατί είναι ο θεός που προεδρεύει στις αποθήκες των νοικοκυριών, ή επί των πόρων του συνόλου της κοινότητας.
Ο ρόλος του στην εορτή είναι στη συνέχεια, συμπωματικός, και μπορούμε να δώσουμε τη δέουσα σημασία στο αίτιο, το οποίο έχει ως εξής.
Ενώ οι Πελασγοί διενεργούσαν κοινή θυσία, ο Πελασγός έλαβε χαρούμενες ειδήσεις από έναν άνδρα που τον ονόμαζαν Πέλωρο. Τα βουνά είχαν χωριστεί από τους μεγάλους σεισμούς, και το νερό της λίμνης είχε διαφύγει μέσα από τις ρωγμές, φέρνοντας στο φως μεγάλους και πλούσιους κάμπους.
Ο Πέλωρος ανταμείφθηκε με ένα τραπέζι όπως μπορούμε να υποθέσουμε, που εξακολουθεί να φέρει το όνομά του. Σε άλλες πηγές το σχίσιμο των βουνών και η αποστράγγιση του κάμπου αποδίδεται στον Ποσειδώνα (Ηρ. 7.129. 3-4, 4. 264Α Σχολ. Πίνδ., Π.). Φαίνεται απίθανο ότι μία εορτή που μνημόνευε αυτά τα γεγονότα να παρέλειψε να τιμήσει το θεό των σεισμών και των ποταμών.
ΤΑ ΠΟΣΙΔΕΙΑ ΣΤΗ ΜΥΤΙΛΗΝΗ
Οι μήνες Ποσειδεών και Ποσείδιος βεβαιώνονται για δύο Αιολικές κοινότητες, τη Σαμοθράκη και τον Δάρδανο της Τρωάδας. Αν και τα αποδεικτικά στοιχεία στη Μυτιλήνη, από τη Σαμοθράκη και τον Δάρδανο είναι σχετικά μεταγενέστερα, είναι δυνατόν, αλλά λίγο απίθανο, ότι ο μήνας-όνομα Ποσειδεών και η εορτή είναι δανεικά από την Ιωνία.
ΙΑ΄. Στη Μυτιλήνη μια επιγραφή των πρώϊμων αυτοκρατορικών χρόνων καταγράφει μία χορηγεία στην εορτή των Ποσιδείων (IG 12.271.6), αλλά η εποχή δεν εμφανίζεται.

ΕΝΟΤΗΤΑ Δ΄: Οι εορτασμοί των Δωριέων

Περιεχόμενα: ΕΟΡΤΑΣΜΟΙ ΣΤΟ ΑΡΓΟΣ- ΣΤΗ ΠΕΛΛΗΝΗ- ΑΙΘΩΝ- Η ΠΟΣΕΙΔΩΝΙΑ ΤΗΣ ΑΙΓΙΝΑΣ- ΝΗΣΟΣ ΡΟΔΟΣ – ΛΙΝΔΟΣ- ΠΟΣΕΙΔΩΝ ΦΥΤΑΛΜΙΟΣ-ΚΑΜΕΙΡΟΣ ΑΥΓΕΙΑΣ-ΦΟΡΒΑΣ-ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ- ΓΙΑΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΙΕΡΟΥΡΓΟΥΜΕ ΣΤΟΝ ΠΟΣΕΙΔΩΝΑ ΚΑΙ ΤΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΣΤΙΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΕΣ ΤΡΟΠΕΣ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ;
-ΕΠΙΛΟΓΟΣ
ΕΟΡΤΑΣΜΟΙ ΣΤΟ ΑΡΓΟΣ
Υπήρχε ένα πελασγικό άλσος στη χώρα των Πελασγών της Θεσσαλίας, το οποίο ήταν ιερό της Δήμητρος, εκεί εισέβαλε Ερυσίχθων ή ο Τρίοπας, με σκοπό την κοπή δένδρων (Cal.H Cer. 25-6). Το ιερό στο Άργος θεωρούνταν παρακλάδι του Θεσσαλικού αφού ιδρύθηκε από τον γιο του Πελασγού, Τρίοπα, του οποίου ο τάφος ήταν ακόμη,σχεδόν, εμφανής ( Παυσανίας). Είναι αλήθεια ότι ο σκοπός της εγγραφής του Πελασγού, του Τρίοπα και του πατέρα του Τρίοπα, Φόδρα) στην Αργεία γενεαλογία, συνέβει σε πρώϊμη εποχή (Φερεκύδης, FGrHist 3 F66, Ελλάνικος Fgr Hist 4 F 36α-β), για να εξηγήσει και να ανακατασκευάσει το Ομηρικό Πελασγικό Άργος. Αλλά όταν ήρθαν στο Άργος, ο Τρίοπας και η φρατρία του, κράτησαν τη σχέση τους με τη Δήμητρα.
ΙΒ΄. Στην Αγορά του Άργους, ο Παυσανίας είδε γειτονικά τα ιερά της Δήμητρος Πελασγίδος και του Ποσειδώνος Προσκλύστιου, έκει το έθιμο απαιτούσε να ρίχνουν καιόμενες δάδες σε έναν κοντινό σκάμμα (2.22.1, 3-4). Οι λατρείες και η ιεροτελεστία ταιριάζει με τις εορτές στην εποχή των τροπών του ηλίου .
Επιπλέον, ο μύθος που συνάγεται από το επίθετο της Δήμητρος Πελασγίδος μπορεί να ερμηνευθεί ως ένα πειστικό αίτιο για την εορτή.
Τώρα, το όνομα Αίθων μαρτυρείται για Άργος από την φρατρία του Άργους Αιθωνίδαι, γνωστό από μια μόνο επιγραφή (B.C.E 27 [1903] 270, Σούδα Αιθωνίδης• όνομα κύριον). Για να είμαστε σίγουροι, τα τριάντα αταίριαστα ονόματα φρατρίων που βρέθηκαν στο Άργος είναι ως επί το πλείστον αρκετά ασαφή, καθώς και ποικίλα σε είδος, και δεν μπορεί να θεωρηθούν, κατά μείζονα λόγο, ότι κατάγονται από τη λατρεία. Ωστόσο, το Αίθων είναι πιθανόν να είναι ένα τοπικό και το τοπικό αυτό όνομα είναι πιθανό να προέρχονται από το τελετουργικό, για τους λόγους που ήδη , αν και η φρατρία που διαιωνίζει το όνομα του γένους δεν θα ασχοληθεί με το τελετουργικό.
Kατά τον Παυσανία και τη Μεσσηνιακή Αρχαιολογία, η κόρη του Τριόπα , η Μεσσήνη, εδραιώνει τα μυστήρια της Δήμητρoς στην Ανδανία (Παυσ 4.1.5, 9,4.2.6, 4.26.8), και ο Πελασγός φέρεται ως ο εφευρέτης του ψωμιού (schol.Eur. Or. 932).
Τώρα, το αδίκημα της κοπής των δένδρων στο άλσος της Δήμητρος που καταλογίζεται στον Ερυσίχθων ή στον Τρίοπα, θα προβληματίζει πάντα τους μελετητές, οι οποίοι δικαίως θα ψάχνουν για κάποιο τελετουργικό προέλευσης. Η κοπή των δένδρων είναι ωστόσο μια απαραίτητη προετοιμασία για μια πυρά εορτής, τέτοιας σαν αυτή που φαίνεται να συναντάμε στην Αγορά του Άργους.
Αυτή η ερμηνεία του μύθου και της σημασίας του για την Αργεία λατρεία της Δήμητρας, υποστηρίζεται περαιτέρω από ένα μυθικό όνομα, το όνομα Αίθων «φλογερός», και λέγεται ότι είναι ένα επώνυμο του Ερυσίχθων που αναφέρεται στη «φλογερή» του πείνα ([Ησ. ] fr. 43α 5-8), μερικές φορές χρησιμοποιείται ως όνομα από μόνo του, αντικαθιστώντας το «Ερυσίχθων» ([Ησ.] fr. 43a.37).
Ο ΑΙΘΩΝ
Το προφανές συμπέρασμα, το οποίο έχει συνταχθεί σχεδόν από όλους, είναι ότι ο Αίθων ήταν κάποτε ένα ανεξάρτητο άτομο, ο οποίος ταυτίστηκε με τον Ερυσίχθονα σε αυτή τη πολύπλοκη και κυμαινόμενη ιστορία. Ωστόσο, το όνομα δεν μπορεί να προέρχεται από αυτό που μας λέει η ιστορία. Η «φλογισμένη» πείνα δεν είναι φυσική έννοια της Ελληνικής γλώσσας (Ησ. 363 και Αισχ. 3 Τιμ. 184,).
Το Ελληνικό ιδίωμα ποτέ δεν αναφέρεται στη πείνα ως μια «φωτιά» στη κοιλιά.
Ούτε είναι φυσικό ότι ένα επίθετο πρέπει να μεταφερθεί σε ένα άτομο από ένα πράγμα και να χρησιμοποιηθεί ως ένα προσωπικό όνομα.
Σε μια εκδοχή του μύθου που καταγράφεται στο Λεξικό του Σούδα, το όνομα Αίθων- ίσως να προέρχεται από κάποιον ποιητή της Ελληνιστικής περιόδου, και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να απορριφθεί από ηθελημένη διόρθωση, όπου ο Αίθων είναι ο γιος του Ηλιου, αυτό είναι ένας πολύ ταιριαστός δεσμός, και διπλά «φλογερός» όταν προσωποποιεί τις πυρές στη χειμερινή τροπή του «Ήλιου».
Το Αίθων δεν μπορεί να είναι τίποτα άλλο παρά η προσωποποίηση της πυράς που απορρέει από το τελετουργικό, και το τελετουργικό, επίσης, φαίνεται να κατέστησε ότι αυτός ο άνθρωπος ήταν πολύ πεινασμένος, έτσι ώστε το όνομα θα μπορούσε να παραπεμφθεί στη πείνα.
Η εορτές στην εποχή των τροπών του ηλίου έδινε επίσης την ευκαιρία για ξεφάντωμα και γλέντι και κάποιοι ερευνητές παρατηρούν ότι «Αίθων» ταίριαζε με την ακόρεστη πείνα.
Η ημερομηνία του θανάτου του Αγαμέμνωνος, Γαμηλιών 13η (Δεινίας του Άργους FGrHist 306 F 2), εδραιώνει την επιστροφή του στην πατρίδα λίγο αργότερα από αυτήν των Αιγινητών. Έτσι, η Ποσειδωνία της Αίγινας και τα Ιωνικά Ποσίδεια αντιστοιχούν στο σημείο της εποχής.
Η κόρη του Αίθωνος, η Μήστρα, είναι μια αέναη νύφη – το όνομα της σημαίνει «αυτή που πολιορκείται» – και παρέχει ατελείωτα νυφικά δώρα, βόδια και πρόβατα για να καταναλωθούν από τον πατέρα της. Η Μήστρα υποκύπτει επίσης στο θεό Ποσειδώνα ([Ησ.] fr, 43α. 55-9, 68), το θεό που προεδρεύει στην εορτή, και έτσι παρέχει στη Μήστρα τη δύναμη του μετασχηματισμού που αντανακλάται στην υγρή φύση του.
ΣΤΗΝ ΠΕΛΛΗΝΗ
ΙΓ΄. Κοντά στην Πελλήνη, προς το ιερό της Δήμητρος Μυσίας, που ονομάζεται Μύσαιον, ο Παυσανίας περιγράφει μία εορτή με παρατεταμένο ξεφάντωμα και γλέντι σε μια αγροτική περιοχή (7.27.9-10). Αναφέρει τον Ποσειδώνα καθώς και τη Δήμητρα, και είναι προφανές ότι η εορτή ανήκει στην έρευνα μας. Ίσως ο Ποσειδώνας στην πραγματικότητα να είχε παραληφθεί, εν πάση περιπτώσει, η περίπτωση της εορτής αυτής έχει μεγάλη αντίθεση με την συνηθισμένη λατρεία της Δήμητρος. Εντός του Μυσαίου βρίσκεται ένα άλσος με δέντρα όλων των ειδών καθώς και άφθονα τρεχούμενα νερά πηγών, εδώ λαμβάνει χώρα η εορτή και διαρκεί επτά ημέρες. Την τρίτη μέρα οι άντρες αποκλείονται από το ιερό, και το βράδυ οι γυναίκες εκτελούν μυστικές ιεροτελεστίες, την επόμενη ημέρα οι άνδρες επιστρέφουν και ανταλλάσουν βωμολοχίες με τις γυναίκες.
Αυτή η εορτή δεν πρέπει να ταυτιστεί με τα Θεσμοφόρια, όπως έκανε ο Nilsson.
Ολοκληρη η τελετουργία των Θεσμοφορίων εξαρτάται από την απομόνωση των γυναικών, εδώ όμως οι άνδρες παίζουν μεγάλο ρόλο. Η τοποθεσία απέχει περίπου 14 χλμ. από την Πελλήνη- είναι πολύ πιο αγροτική από τη τοποθεσία του Θεσμοφόριου, το οποίο απέχει πολύ λίγο από την κύρια περιοχή του οικισμού, τόσο ώστε να δώσει χώρο και ιδιωτικότητα.
ΙΔ΄. Αποτελεί μια ανακούφιση να επιστρέφουμε από τις αμφιβολίες και τις εικασίες στην Ποσειδωνία της Αίγινας, μία δημοφιλής εορτή στην οποία «ο Αρίστιππος έλαβε την ευχαρίστηση του και η Φρύνη ποθούνταν από τα πανελλήνια πλήθη» (Πλούτ. 44, 301d-f, Αθ. 13, 55, 558e, 13.59, 590f).
Λέγεται ότι τα Θεσμοφόρια στις Συρακούσες διαρκούσαν δέκα ημέρες , η μεγαλύτερη διάρκεια δεν είναι το εθιμοτυπικό της εορτής των Θεσμοφορίων από ότι άλλες σημαντικές εορτές. Στη Σινώπη ο εορτασμός στον Ποσειδεώνα διαρκούσε τρεις ημέρες, και στην Αίγινα, όπως θα δούμε, η Ποσειδωνία συνεχιζόνταν για ανυπολόγιστο χρόνο. Εδώ πέρα, ακολούθως της παννυχίδας των γυναικών, οι άνδρες και οι γυναίκες την επομένη ξεφάντωναν μαζί, κάτι που μας θυμίζει τα Αλώϊα της Ελευσίνος. Τα άφθονα τρεχούμενα νερά, ήταν το χαρακτηριστικό στοιχείο της τοποθεσίας της εορτής, στοιχείο χαρακτηριστικό του Ποσειδώνος. Έτσι οι εορτασμοί της Πελλήνης προσθέτονται στους εορτασμούς της περιόδου της χειμερινής τροπής του ηλίου.
Η ΠΟΣΕΙΔΩΝΙΑ ΤΗΣ ΑΙΓΙΝΑΣ
Η ημερομηνία της εορτής έχει αγνοηθεί ή είναι εσφαλμένη, αλλά το αίτιο του Πλούταρχου είναι σαφές σε αυτό το σημείο . Όταν μια ομάδα Αιγινητών ηρώων επέστρεψαν από την Τροία, το πλήθος της Αίγινας υποδέχτηκε τους επιζώντες οπλίτες με εύθυμα συμπόσια, τα οποία όμως διεξήχθησαν μακριά από την πόλη, έτσι ώστε να μην προσβάλλουν όσους πενθούσαν τους νεκρούς τους από τον πόλεμο.
Εξ αυτού έπεται ότι ο Ποσειδώνας δεν έχει καμία ειδική θέση ως προστάτης των ομάδων συγγένειας, τα επίθετα όπως Γενέθλιος και Γενέσιος μαρτυρούν το ενδιαφέρον του για την τεκνοποίηση, και όχι της συγγένειας, η οποία έχει ένα διαφορετικό φάσμα τίτλων στη λατρεία. Ούτε υπήρχε κάτι στην εορτή που να θυμίζει τις θρησκευτικές απαγορεύσεις και των Ανθεστηρίων. Το αίτιο μιλά για το πένθος μερικών για να εξηγήσει τις ιδιωτικές αιγίδες του συμποσίου, και όχι να υποδηλώσει ότι η διάθεση της χαράς μετριάζεται κάπως με το άγχος. Ο Πλούταρχος πράγματι γράφει ότι η εορτή τελείται «στη σιωπή», μια λεπτομέρεια που ταιριάζει στο αίτιον καλύτερα από ό, τι η γενική αγαλλίαση της εορτής, χωρίς καμμία αμφιβολία οι θίασοι εόρταζαν σε εσωτερικούς χώρους, όπως το απαιτούσε η εποχή, και έτσι ήταν σιωπηλοί και απομακρυσμένοι από τους άλλους, αν όχι σιωπηλοί μεταξύ τους.
«πολλοί είχαν πεθάνει στη μάχη, αλλά ακόμα περισσότεροι στο ταξείδι τής επιστροφής για τη πατρίδα από τις καταιγίδες».
Από τον Όμηρο και μετά, λέγεται, ότι ο ελληνικός στόλος έπλευσε για το ταξείδι της επιστροφής στη πατρίδα σε εποχή καταιγίδων και φουρτουνιασμένης θάλασσας, πολλά καράβια των Ελλήνων ναυάγησαν και χάθηκαν. Σύμφωνα με μία μαρτυρία η Τροία έπεσε ακριβώς «στη δύση των Πλειάδων» (Αισχ. Αγ. 826), ήτοι κατά την έναρξη πολύ θυελλωδών καιρικών συνθηκών, στο μήνα Πυανεψιώνα.
Σχεδόν τίποτα δεν είναι γνωστό για το ημερολόγιο της Αίγινας, πρέπει όμως να συμπεριλάμβανε το μήνα Ποσίδαιο, όπως αυτό της Επιδαύρου, και την εορτή-όνομα «Ποσειδώνια», που βρίσκουμε στον Αθήναιο μπορεί να είναι η λογοτεχνική απόδοση της δωρική μορφή της εορτής Ποσιδαία ή τα παρόμοια.
Ο Πλούταρχος δίνει κάποιες λεπτομέρειες της των δραστηριοτήτων της εορτής.
Υπάρχουν δεκαέξι ημέρες συμποσίου, «στη συνέχεια, μετά τη θέσπιση των Αφροδισίων διεξήγαγαν την εορτή». Στη φράση «ποιήσαντες» το ουσιαστικό «Αφροδίσια» έχει κοινή δευτερεύουσα αίσθηση ως «σεξουαλική ευχαρίστηση» (LSJ Αφροδίσιος), αν όμως αυτό σήμαινε τις «ιεροτελεστίες της Αφροδίτης», θα επρέπε να δούμε ως «άγοντες Αφροδίσια».
Ένας φόρος τιμής στη θεά Αφροδίτη θα είχε την ίδια σημασία σε αυτό το πλαίσιο. Το ξεφάντωμα οδήγησε στη τελική μέρα ή νύχτα σε μια σεξουαλική ελευθερία ή τουλάχιστον στη μίμηση ή στο λόγο (βωμολοχίες) της σεξουλικής ελευθερίας, όπως στην Ελευσίνα και στη Πελλήνη. Δεκαέξι ημέρες είναι πολύ μεγάλη γιορτή, ο Αθήναιος την καθιστά ακόμη περισσότερο, λέγοντας ότι Αρίστιππος χρονολογεί την Ποσειδωνία για δύο μήνες κάθε χρόνο. Η διάρκεια της είναι ασήμαντη από αρχαιολογικής απόψεως, και απλώς δείχνει ότι η εορτή έγινε όλο και πιο δημοφιλής και αντιστοίχως πιο παρατεταμένη σε διάρκεια , όπως τα ρωμαϊκά Σατουρνάλια.
Μαθαίνουμε επίσης από τον Πλούταρχο ότι το γλέντι πραγματοποιόταν «στη σιωπή», χωρίς την παρουσία δούλων, από τους λεγόμενους «θίασους», τα μέλη ξεχωριστών ομάδων που ήταν γνωστοί ως «μονοφάγοι», «εκείνοι που τρώνε μόνοι τους». Αυτές οι τοποθετήσεις ενέπνευσαν και το μυθικό αίτιο.
Όταν οι στρατιώτες επέστρεψαν από τον πόλεμο και επέζησαν μετά την καταιγίδα, οι απώλειες στις τάξεις τους απαγόρευσαν μια ενιαία συλλογική εορτή, έτσι οι επιζώντες εόρτασαν με τις οικογένειές τους, τους πατέρες, τους συγγενείς τους αδελφούς και τους αγαπημένους τους, έτσι κανένας δεν γινόταν δεκτός εκτός της «οικογένειας».
Όλα αυτά πρέπει να απορριφθούν. Στον Πλούταρχο οι οικογένειες ανήκουν στο μυθική περίσταση, όχι στην τήρηση του εθίμου. Οι θίασοι δεν γράφει ότι είναι συγγενικές ομάδες, πραγματικές ή εικονικές, και δεν υπάρχει καμία πιθανότητα ότι ήταν. Οι αττικό θίασοι ως συστατικά των αττικών φυλών είναι ένα μοναδικοί και βραχύβιοι στην ανάπτυξη τους, σε διάφορες εποχές και τόπους οι θίασοι είναι απλά ομάδες προσκυνητών που εξυπηρετούν μια συγκεκριμένη θεότητα, συχνά σε εορταστικό ύφος, οι θίασοι του Διόνυσου και του Ηρακλέους είναι ευρύτερα γνωστοί.
Οι θίασοι της εορτής, με άλλα λόγια, αντιπροσώπευαν τις οικογενειακές συγκεντρώσεις του μύθου. Η μαρτυρία του Πλουτάρχου έχει γίνει το αντικείμενο μιας επίμονης παρεξήγησης που στρεβλώνει τόσο το τελετουργικό όσο και τη σημασία της.
Καλούμαστε να θεωρήσουμε την Ποσειδωνία ως μια συγκέντρωση ομάδων συγγένειας, συγκρίσιμο, πιο πολύ με τα Απατούρια (Nilsson), και επίσης, με την αρετή, τη χαρά και την κατήφεια, των οικογενειακών εθίμων των Ανθεστηρίων (Halliday).
Είναι πράγματι ένα μέσο για τη διοργάνωση συμποσίων και χορών και των παρομοίων – προφανώς στην Αίγινα. Αν η Ποσειδωνία ήταν μια συλλογή των ομάδων συγγένειας, δεν θα είχε προσελκύσει πλήθη αιτούντων ευχαρίστησης από όλη την Ελλάδα.
ΝΗΣΟΣ ΡΟΔΟΣ – ΛΙΝΔΟΣ- ΠΟΣΕΙΔΩΝ ΦΥΤΑΛΜΙΟΣ
Αλλά για να είναι πειστική μια μελέτη των μύθων, θα πρέπει να συλλέγουν και αναλύουν το υλικό πολύ περισσότερο από ό, τι είναι απολύτως εφικτό εδώ.
ΙΕ΄. Στη Λίνδο, ένα σύντομο αλλά ενημερωτικό κατατοπιστικό θυσίας διευθύνεται κάτω από την ημερομηνία, Θευδαισίου 6η (IG 12.1.905, SIG³ 1030). Το ημερολόγιο της Ρόδου είναι από τα πιο γνωστά έξω εκτός αυτού των Αθηναίων, οι ακολουθίες των μηνών-ονομάτων σε διάφορες επιγραφές και εποχιακές διακυμάνσεις των αριθμών των ημερομηνιών στις λαβές των αμφορέων, επιτρέπει σε τους μήνες να τοποθετηθούν σε σειρά και ανά εποχή, ο μήνας Θευδαίσιος αντιστοιχεί στον αττικό Ποσειδεώνα.
«Ένας ενήλικος χοίρος» προσφέρονταν στον Ποσειδώνα Φυτάλμιο. Στη συνέχεια, καταγράφεται «θοινήται», εορτασία , που δείχνει ότι ένας αριθμός προσκυνητών συγκεντρώνονταν στο ιερό για να μοιραστούν το κρέας.
Το επίθετο Φυτάλμιος του Ποσειδώνος μπορεί να μας πει ακόμα περισσότερα.
Ο Ποσειδών Φυτάλμιος δέχεται τη θυσίες από «σχεδόν όλους τους Έλληνες», λέει ο Πλούταρχος, (5.3.1,675f). Ο Φυτάλμιος Ποσειδών εμφανίζεται και στην Κάμειρο της Ρόδου (Clara Rhodos 6/7.386), στην Τροιζήνα, το ιερό βρισκόταν «έξω από τα τείχη της πόλης» (Παυσ. 2.32.8), στην Αθήνα (IGII² 5051) και στις Ερυθρές (SIG³ 1014 ).
Το θύμα στη Λίνδο και η τοποθεσία στη Τροιζήνας υποδηλώνουν αγροτικό περιβάλλον, και η οποιαδήποτε αμφιβολία σε αυτό απομακρύνεται από τον Πλούταρχο, ο οποίος παραθέτει ότι ο Ποσειδών Φυταλμιος μαζί με τον Δία Όμβριο και τη Δήμητρα Προηροσία είναι οι τυπικές θεότητες της γεωργίας (7.15, 158d, σε Ηθ. 12, 451c).
Έτσι, το επίθετο Φυτάλμιος παρατίθεται σε γενικές γραμμές από τους μελετητές, μαζί με μια πλούσια ποσότητα στοιχείων, όπως βεβαιώνουν, στην ανησυχία του Ποσειδώνος με τη φυσική γονιμότητα, αλλά αυτό δεν εξαντλεί τη σημασία του. Η λέξη επίσης χρησιμοποιείται ως επίθετο στο υψηλό ύφος της τραγωδίας, και αναφέρεται πάντοτε για την ανθρώπινη αναπαραγωγή (Αισχ. Αγαμ.339, Σοφ. Οιδ. Κολ. 151, π. 788, Ευρ. Ρησ. 920). Η χρήση της τραγωδίας μπορεί ή μπορεί να μην, προήλθε απευθείας από τη λατρεία του Ποσειδώνος Φυταλμίου, αλλά σε κάθε περίπτωση δεν είναι ασυμβίβαστη με αυτή τη λατρεία, έτσι καθολική όπως ήταν. Το επίθετο τότε σημαίνει «παραγωγικός» με τη διπλή έννοια, αυτή των καλλιεργειών και αυτή των απογόνων του ανθρώπου – το επίθετο σχηματίζεται από τη λέξη «φύω» , η οποία σημαίνει «δημιουργώ», κάθε είδος ζωής. Ο Φυτάλμιος μας δείχνει πώς να καταλαβαίνουμε λιγότερο γνωστά επίθετα του Ποσειδώνος, όπως – Γενέθλιος και Γενέσιος «γεννάει», Πατήρ, «πατέρας» και Πατρογένειος, «γεννάει σαν πατέρας».
Στη λατρεία του Ποσειδώνος, όπως και σε αυτή της Δήμητρος, η ανθρώπινη γονιμότητα συνδέεται με τη γονιμότητα των αγρών, και πράγματι οι ρόλοι του θεού και της θεάς, και οι προσκυνητές τους , άνδρες και γυναίκες , είναι συμπληρωματικοί.
Το καταστατικό θυσιολόγιο της Λίνδου περιλαμβάνει τα δύο στοιχεία τόσο εμφανή στην Ελευσίνα, Πελλήνη, και Αίγινα – μία εορτή και μια συνεύρεση των δύο φύλων.
ΝΗΣΟΣ ΡΟΔΟΣ-ΚΑΜΕΙΡΟΣ
ΙΣΤ΄. Στη Κάμειρο, το ημερολογιακό θυσιολόγιο περιγράφει τις ακόλουθες προσφορές στον Ποσειδώνα την 1η του Θευδαισίου μηνός:
LSCG Suppl.94. σειρές 1-7
α΄. έναν ταύρο, μεγαλύτερο του ενός έτους.
β΄. έναν κριό του ενός έτους.
γ΄. ένα χοιρίδιο.
Ο ταύρος και ο κριός μας θυμίζουν τις προσφορές στον Μαραθώνα και Δήλο, ο κριός από μόνος του τη Μύκονο, το χοιρίδιο τη προσφορά στη Λίνδο.
Οι παραπάνω περιπτώσεις είναι το μόνο που μπορεί να αναφερθεί επωφελώς. Αναμένουμε, επίσης, από την εορτή να αποτυπώνεται στο μύθο, αφού οι μύθοι είναι κατά κύριο λόγο αιτιολογικοί. Προτάθηκε παραπάνω ότι ο Αίθων, ο γιός του Ήλιου, και η κόρη του, η Μήστρα, ότι είναι αντίκτυπα της εορτής μας,- της εποχής, των πυρών, του ξεφαντώματος, και της τελολογικής ασέλγειας των γυναικών. Υπάρχουν και παρόμοιες περιπτώσεις.
ΑΥΓΕΙΑΣ-ΦΟΡΒΑΣ
Μία γεύση από τη μαγεία της γονιμότητας, κατά την οποία ένας επιλεγμένος άντρας και μια γυναίκα συνουσιάζονται σε ένα οργωμένο χωράφι, παίρνουμε από τον μύθο της Δήμητρος και του Ιασίωνος, και ίσως και από μερικούς άλλους μύθους. Από την ομορφιά και την αθλητική του παράσταση του Ιασίωνος η θεά Δήμητρα τον ερωτεύθηκε και απέκτησε τον γιο της τον Πλούτο. Επειδή όμως ο Ιασίων τόλμησε να δεχθεί, θνητός αυτός, τον έρωτα μιας θεάς, ο Ζεύς τον κατακεραύνωσε.
Ο Αυγείας, ο πλούσιος και αυθάδης βασιλιάς της Ηλείας φέρεται από τις περισσότερες καταγραφές ως γιος του Ήλιου, το όνομά του σημαίνει «Φωτεινός» («ακτίνες του ήλιου« Αυγή), η κόρη του, η Αγαμήδη ή Περιμήδη είναι τόσο παράξενη όσο και η Μήστρα, και επίσης υποκύπτει στον Ποσειδώνα.
Ο Φόρβας επίσης φέρεται ως γιος του Ήλιου (Στεφ.Βυζ. Δεχαμεναί, Αριστ. Αποσπ. 477), και δεδομένου ότι η κόρη του, Αμβρακία, της ομώνυμης πόλης, μπορεί να είναι εξίσου κόρη του Αυγεία (Στεφ.Βυζ. Αμβρακία, Φιλέας ), φέρεται κι αυτή να ήταν μάλλον προικισμένη με μαγικές δυνάμεις, είναι η ίδια ο Φόρβας, εξάλλου, – που ονομάζεται «Θεσπρωτή», όπως το ομώνυμο Αμβραξ, που λέγεται ότι ήταν ο γιος του Θεσπρωτού – που «ασέλγησε στη Δήμητρα και πρόσβαλε τη θεά, χτυπήθηκε από τον Δία με τους κεραυνούς».

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Μπορούμε να συμπεράνουμε με την αναθεώρηση και την αξιολόγηση των κοινών χαρακτηριστικών που αποκαλύπτονται από την έρευνά μας.
Η Χειμερινή εορτή του Ποσειδώνος ασχολείται με την αγροτική γονιμότητα. Η υπαίθρια τοποθεσία, οι τίτλοι του θεού, και πάνω απ ‘όλα το επαναλαμβανόμενο ζεύγος του με τη Δήμητρα, δεν αφήνουν περιθώρια για αμφιβολίες. Το γλέντι, που συχνά περιγράφεται ως πλούσιο και παρατεταμένο, υπερβαίνει κατά πολύ τον κανόνα για τις δημόσιες εορτές, (Ελευσίνα, Δήλο, Θεσσαλία, Πελλήνη, Αίγινα, Λίνδο). Πυρές ανάβουν στην Ελευσίνα και το Άργος, αλλά όχι παντού, σίγουρα όχι στη Δήλο, αλλιώς οι καταγραφές θα ανέφεραν καυσόξυλα, οι πυρές είναι ένα φυσικό, αλλά όχι αναγκαίο παρεπόμενο. Αυτό που είναι το πιο αξιοσημείωτο είναι η ανάμιξη των ανδρών και των γυναικών, και οι προτάσεις της λαγνείας. Στην Ελευσίνα και στη Πελλήνη οι γυναίκες απομονώνονταν εκτός για τη πρώτη νύχτα, ίσως και στον Μαραθώνα, όπου οι 40 δραχμές ορίζονται για την Τελετή.
Στην Ελευσίνα έφεραν ομοιώματα αιδοίου και φαλλού, και, ενδεχομένως, στη Θάσο. Οι γυναίκες εθιμοτυπούσαν με πειράγματα η μία με την άλλη, όπως στην Ελευσίνα, ίσως πειράζονταν μόνο από τις ιέρειες, μετά αντάλλασαν βωμολοχίες με τους άνδρες, όπως στην Πελλήνη και χωρίς αμφιβολία στην Αίγινα, όπου ο Πλούταρχος μιλάει διακριτικά για τα Αφροδίσια. Τέτοιες περιπτώσεις ήταν μια καλή ευκαιρία για έναν άνθρωπο της πόλης να λάβει κάποια διασκέδαση με εταίρες, οι οποίες κατέχουν εξέχουσα θέση στις αναφορές των Αλώϊων και της Ποσειδωνίας της Αίγινας. Φυσικά σε προηγούμενες ημέρες, όταν οι αρχαίοι καλλιεργούσαν τον αγρό, η σύζυγος και η κόρη του γεωργού είχαν το ρόλο τους, αλλά σε μια ευρύτερη κοινότητα, τέτοια απλότητα δεν ήταν ούτε δυνατή ούτε επιθυμητή.
Εν ολίγοις, οι εορταστές εορτάζουν μέχρι κορεσμού, μετά απευθύνουν λάγνα πειράγματα. Τι σκοπό όμως έχει το τελετουργικό αυτής της συμπεριφοράς;
Η εξέλιξη αυτή είναι σιωπηρή σε ένα χωρίο του Αριστοτέλους (7 Pol., 13336b 17-19). Ενώ η χυδαιότητα, «τωθασμός», επικρατεί στο τελετουργικό κάποιων συγκεκριμένων θεοτήτων, «ο νόμος επιτρέπει εκείνους που έχουν φτάσει στην κατάλληλη ηλικία να τιμήσουν τους θεούς για δικό τους λογαριασμό και για λογαριασμό των παιδιών και των συζύγων τους», δηλαδή, όταν τη τελευταία φορά παρακολούθησαν μαζί με τον επικεφαλής του νοικοκυριού, τώρα πρέπει να το διανέμουν. Δεν είναι η κανονική λατρεία της Δήμητρας από τις γυναίκες, που προβλέπεται από το νόμο (εδώ ο άνδρας δεν θα μπορούσε να ενεργήσει για τη σύζυγό του), αλλά μάλλον οι μικτές εκδηλώσεις όπως η δική μας.
ΓΙΑΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΙΕΡΟΥΡΓΟΥΜΕ ΣΤΟΝ ΠΟΣΕΙΔΩΝΑ ΚΑΙ ΤΗ ΔΗΜΗΤΡΑ ΣΤΙΣ ΧΕΙΜΕΡΙΝΕΣ ΤΡΟΠΕΣ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ;
Ταιριάζει προφανώς στη μυθική φήμη του Ποσειδώνος ως τον πιο λάγνο των θεών, που ξεπερνά κατά πολύ τον Απόλλωνα και τον Δία στον αριθμό των δεσμών του και των απογόνων του.
Ο Ποσειδών, είναι σαγηνευτής – γόης , είναι ο θεός των πηγών και των ποταμών, οι γυναίκες του κατά κανόνα υποκύπτουν ενώ κάνουν μπάνιο ή άντλούν νερό, το είδος του θεού του ποταμού είναι ένας αχαλίνωτος ταύρος. Αλλά και το τελετουργικό, αντιμετωπίζει τον Ποσειδώνα ως δύναμη παραγωγική, αυτό μαρτυρούν τα επίθετα, Φυτάλμιος, Γενέσιο, Πατήρ, κ.τ.λ., όπως ερμηνεύθηκαν ανωτέρω.

Οι μύθοι και το τελετουργικό αντικατοπτρίζουν το ίδιο «πιστεύω». Τα ορμητικά νερά είναι η αλαζονική ανδρική εξουσία, όπως ακριβώς και οι αγροί που θα γονιμοποιήσει είναι τα παραγωγικά θηλυκά. Τόσο το νερό όσο και οι αγροί, δηλ. τόσο ο Ποσειδώνας όσο και η Δήμητρα, μπορεί να λειτουργήσει με συμπαθητική μαγική μυστικότητα. Οι τελετές της χειμερινής μας εορτής ξεσηκώνουν τον Ποσειδώνα για να φέρει τα ορμητικά νερά, και εδώ θα ήταν χρήσιμο να εξετάσουμε εν συντομία και τις συμπληρωματικές τελετές στη λατρεία της Δήμητρας.
Το μέρος για αυτό είναι στην εορτή του οργώματος, όπως τα αττικά Προηρόσια, αλλά ήταν σίγουρα πολύ σπάνιο κατά την ιστορική περίοδο.
Μια ιεροτελεστία πολύ πιο κοντά στο πνεύμα το δικό μας αποτελούσε το αποκορύφωμα της συνηθέστερης εορτής της Δήμητρας, τα Θεσμοφόρια, η οποία σηματοδοτούσε, επίσης, το όργωμα και τη σπορά. Εδώ οι γυναίκες σε ηλικία τεκνοποίησης, απομονωμένες από την υπόλοιπη κοινότητα, αφοσίωναν όλες τις προσπάθειές τους στη Μητέρα Γη. Την έγχυναν με νέα γονιμότητα, γεμίζοντας το Μέγαρον με σφαγμένα, αιμορραγούντα χοιρίδια, στη συνέχεια, νήστευαν και κάθονταν στο έδαφος, και, τέλος, στην ιεροτελεστία της Καλλιγένειας, «καλών-απογόνων», γινόταν μια επίδειξη τοκετού. Αυτή η τελευταία ιεροτελεστία, η μίμηση του τοκετό, απεικονίζεται με ειδώλια και περιγράφεται σε ένα Ορφικό ποίημα που έδωσε, στον Κλήμη και τον Αρνόβιο, το καλύτερο παράδειγμα τους για την «άθλια απρέπεια» του τελετουργικού του Ελλήνων (Ορφ. Αποσπ. 52 Kern).Η Βαυβώ, που σημαίνει πολλά για τους εορταστές, υφίσταται την ίδια προετοιμασία μέχρι να είναι έτοιμη να γεννήσει, τότε εκθέτει τα γεννητικά της όργανα, τα ραπίζει με τα χέρια της, μέχρι να σχηματίζει ένα φαινομενικό παιδί, μετά προσποιείται ότι θηλάζει το παιδί. Η συμπαθητική μυστηριακή μαγεία δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει και να το αναπαραστήσει πιο ξεκάθαρα.

Η συλλογική μίμηση των Θεσμοφορίων είναι πιο πολύ, χαρακτηριστικό της ελληνικής τελετουργίας από ότι η επιλεκτική απόδοση στις καλλιεργούμενες εκτάσεις, και δεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι η διαδικασία στην εορτή μας ήταν αυτού του είδους. Όλοι έπαιρναν μέρος, όπως προκύπτει από τα στοιχεία που είναι άφθονα. Εκεί υπήρχαν αστεϊσμοί και πειράγματα, αλλά επίσης, όπως και στα Θεσμοφόρια, μία χειρονομία αποκορύφωσης, η οποία στην προκειμένη περίπτωση ήταν η υποταγή του Ποσειδώνος. Σκεφτείτε τη Φρύνη, που «αφαίρεσε τον χιτώνα της, έλυσε τα μαλλιά της και πορεύθηκε στη θάλασσα» (Αθήναιος για την Ποσειδωνία της Αίγινας), σκεφθείτε την Ιφιμέδεια, τη κόρη του Τρίοπα, «η οποία ερωτεύθηκε τον Ποσειδώνα, και πήγαινε συχνά στη θάλασσα, όπου μάζευε τα κύματα με τα χέρια της και τα έριχνε στην αγκαλιά της (Απολλ. Βιβλ.. 1. [53] 7.4.2).

Αφήστε μια απάντηση