ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΠΟΔΗΜΗΣΗΣ ΤΟΥ ΓΕΡΑΝΟΥ, ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΠΤΗΝΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟ ΜΗΝΑ ΜΑΙΜΑΚΤΗΡΙΩΝΑ

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΠΟΔΗΜΗΣΗΣ ΤΟΥ ΓΕΡΑΝΟΥ, ΤΟΥ ΙΕΡΟΥ ΠΤΗΝΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΗΤΡΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟ ΜΗΝΑ ΜΑΙΜΑΚΤΗΡΙΩΝΑ

Στην Ελένη του Ευριπίδου, στίχ. 1478, ο Χορός αναφέρει :

― δι᾽ ἀέρος εἴθε ποτανοὶ
γενοίμεσθ᾽ ᾇ Λιβύας
οἰωνοὶ στοχάδες
ὄμβρον λιποῦσαι χειμέριον
νίσονται πρεσβυτάτᾳ
σύριγγι πειθόμεναι
ποιμένος, ὃς ἄβροχα πεδία καρποφόρα τε γᾶς
ἐπιπετόμενος ἰαχεῖ.
ὦ πταναὶ δολιχαύχενες,
σύννομοι νεφέων δρόμου,
βᾶτε Πλειάδας ὑπὸ μέσας
ὠρίωνά τ᾽ ἐννύχιον:
καρύξατ᾽ ἀγγελίαν,
Εὐρώταν ἐφεζόμεναι,
Μενέλεως ὅτι Δαρδάνου
πόλιν ἑλὼν δόμον ἥξει.

ΑΠΟΔΟΣΗ

Να μπορούσα να πετάξω στον αγέρα
σαν τα λιβυκά πουλιά
που αφήνουν μπόρες χειμωνιάτικες και πάνε,
φτερουγώντας στη σειρά, τον πρωτολάτη
πρόθυμα υπακούοντας, όταν
πάνω από ξερούς ή καρπισμένους
κάμπους τα οδηγάει κι όλο κράζει
αψηλά στον ουρανό πετώντας.
Ω! μακρόλαιμα
πουλιά, στη γρηγοράδα
σύντροφοι του σύννεφου, διαβείτε
μες στη νύχτα κάτω από την Πούλια,
κάτω απ’ τον Ωρίωνα και στις όχθες
όταν θα καθίσετε του Ευρώτα,
το μαντάτο ετούτο διαλαλήστε:
«Ο Μενέλαος που εκούρσεψε την Τροία,
γρήγορα στο σπίτι του θα φτάσει».

Τα πτηνά που αναφέρονται σε αυτό το στίχο από το Χορό είναι οι Γερανοί, και υποτίθεται από τους ομιλητές σε αυτό το απόσπασμα, ότι μόλις αποδημούν από βροχερές και κρύες περιοχές σε περιοχές ζεστές με ήλιο, τα οποία σταμάτησαν στον Ευρώτα,
για να ανακοινώσουν στους Σπαρτιάτες, ότι ο Μενέλαος, ο θριαμβευτής της Τροίας, σύντομα θα αφιχθεί στον οίκο του.

Ο Γερανός εμφανίζεται στην Ελλάδα το χρόνο της σποράς.
Οι πρόγονοι μας παρατήρησαν ότι ο Γερανός είχε τη συνήθεια να αποδημεί δύο φορές το χρόνο, την πρώτη από τα πιο ζεστά κλίματα στα πιο κρύα και τη δεύτερη από τα πιο κρύα και χειμωνιάτικα στα πιο ζεστά και δροσερά.
Οι πρώτες από αυτές τις αποδημήσεις λάμβαναν χώρα την Άνοιξη ή το θερινό τρίμηνο, και οι δεύτερες σε αναφερόμενο χρόνο στο φθινόπωρο.
Αναφορές στα δύο αυτά γεγονότα στη φυσική ιστορία του πτηνού συναντάμεαλλά πιο συχνά αναφέρεται η δεύτερη αποδήμηση.

ΑΡΑΤΟΣ, ΔΙΟΣΗΜΕΙΑ 278
― Καί δ΄αν που οι γέρανοι μαλακής προπάροιθε γαλήνης
ασφαλέως τανύσαιεν ένα δρόμον ήλιθα πάσαι,
ουδέ παλιρρόθιοί κεν υπεύδιοι φορέοιντο.

Ο σχολιαστής του Αράτου παρατηρεί:

ΣΧΟΛΙΑ ΣΕ ΑΡΑΤΟ 356
― Αι γαρ γέρανοι τας των καιρών υπερβολάς ου φέρουσιν, αλλά χειμώνος μεν από Θράκης ως επί τα βορειότερα (εκ διορθ. θερμότερα) φεύγουσι, και εις την Αίγυπτον διατρίβουσι· πάλιν δε ότε χειμών (εκ διορθ. θέρος) τον αυτόν ανύουσι δρόμον.

ΚΛΑΥΔΙΟΣ ΑΙΛΙΑΝΟΣ, ΠΕΡΙ ΖΩΩΝ ΙΔΙΟΤΗΤΟΣ 3.13
― Του μεν γαρ θέρους κατά χώραν μένουσι, φθινοπώρου δε ήδη μεσούντος εις Αίγυπτόν τε και Λιβύην απαίρουσι και Αιθιοπίαν. ώσπερ γαρ ουν γης περίοδον ευδθίαι, και φύσεις αέρων και ωρών διαφοράς, στέλλόνται αι πάσαι , και χειμώνα ηρινόν διαγαγούσαι πάλιν όταν υπεύδια άρξηται, και ειρηναία τα του αερός υποτρέφουσιν οπίσω.

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΕΡΙ ΤΑ ΖΩΑ ΙΣΤΟΡΙΩΝ 8.12.229
― Τα δ΄εκτοπίζει μετά μεν την φθινοπωρινήν ισημερίαν εκ του Πόντου και τοων ψυχρών τόπων, φεύγοντα τον επιόντα χειμώνα, μετά δε την εαρινήν εκ των θερμών, εις τους τόπους τους ψυχρούς, φοβούμενα τα καύματα.

Σχετικά με την αποδήμηση στο αντίθετο τέταρτο του χρόνου, και προς την αντίθετη κατεύθυνση, παρατηρείται ότι στην Ελλάδα λάμβανε χώρα κατά το χρόνο της σποράς στο φυσικό έτος, το μήνα Μαιμακτηριώνα, σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, στο αττικό έτος:

ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΕΡΙ ΤΑ ΖΩΑ ΙΣΤΟΡΙΩΝ 8.12.230
― Ποιείται δ΄αεί τα ασθενέστερα πρώτα την μετάστασιν καθ΄εκατέραν την υπερβολήν, οίον οι μεν σκόμβροι των θύννων, οι δ΄όρτυγες των γερανών· τα μεν γαρ μεταβάλλει του Βοηδρομιώνος, τα δε του Μαιμακτηριώνος.

ΚΛΑΥΔΙΟΣ ΑΙΛΙΑΝΟΣ, ΠΕΡΙ ΖΩΩΝ ΙΔΙΟΤΗΤΟΣ 2.1
―Όταν τα ήθη τα των Θρακών και τους κρυμούς απολιπούσαι τους Θρακίους αι γέρανοι αθροίζονται μεν ες τον Έβρον. . . πειρώνται του μετοικισμού και της επί τον Νείλον ορμής, αλέας τε και της χειμερίου συντροφίας πόθω τω εκείθι. . . σπείροντας δε τους Αιγυπτίους καταλαμβάνουσι, και τράπεζαν ως αν είποις άφθονον, την εν ταις αρούραις, ευρόντες, είτα άκλητοι ξενίων μεταλαγχάνουσιν.

ΔΙΩΝ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΣ 6.208.40
― Τας δε γεράνους επιφοιτάν τω σπόρω χειμώνα μετρίως φερούσας και της τροφής ένεκα.

Και σύμφωνα με το Πορφύριο ο Γερανός είναι το ιερό πτηνό της θεάς Δήμητρος.

ΠΟΡΦΥΡΙΟΣ ΠΕΡΙ ΑΠΟΧΗΣ ΕΜΨΥΧΩΝ 3.5.227
― Ων Διός μεν αετός, Απόλλωνος ιέραξ και κόραξ, Ήρας δε πελαργός, Αθηνάς δε αύ κρέξ* τε και γλαύξ, και Δήμητρος γέρανος, ως άλλων άλλο.
* (Κρεξ η Εξαίρετος)

Οι Πλειάδες και ο Ωρίων μνημονεύονται αυτή την εποχή, το πρώτο όταν αυτά
τα πουλιά είναι στο ταξείδι τους προς την Ελλάδα, η εποχή αυτή των σπόρων συμπίπτει με την Πλειάδων Δύσις.
Τα αποδημητικά πουλιά, και ειδικά πουλιά όπως οι γερανοί, οι αγριόπαπιες, και τα παρόμοια, πετούν τη νύχτα και κατά τη Δύση των Πλειάδων στο αστρικό έτος.

ΟΡΕΣΤΗΣ ΠΥΛΑΡΙΝΟΣ

Αφήστε μια απάντηση

Close Menu