ΑΘΗΝΑΪΚΟΝ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ

ΑΡΧΑΙΕΣ ΠΗΓΕΣ - ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ - ΕΡΕΥΝΑ - ΑΡΘΡΑ

Περί Θεών, περί των τόπων εν ω θεραπεύονται, τα θεραπευόμενα, περί θεμάτων Ελληνικής Ιεροπρακτικής και Λατρείας, περί Ωρών εορτασίμων και εορταστών, περί εορτών, περί Πατρίων ηθών και εθίμων.

Στην ενότητα Μελετήματα παρουσιάζονται Μελέτες από Διατριβές, Έρευνες, Διαλέξεις, Συγγράμματα καταξιωμένων κλασσικών ερευνητών πάνω στην Ελληνική θρησκεία καθώς και Άρθρα του Ο. Πυλαρινού πάνω στην Χρονολογία, στις Λατρείες και το ιερό ημερολόγιο των Ελλήνων Αθηναίων.

ΑΛΛΑΓΗ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ ΣΤΗΝ ΔΥΣΗ ΤΟΥ ΗΛΙΟΥ

Σεπτέμβριος 2020
Δ Τ Τ Π Π Σ Κ
 123456
78910111213
14151617181920
21222324252627
282930  

Η Σελήνη περιστρέφεται γύρω από τη Γη και επιστρέφει στην ίδια θέση, βρίσκεται, σε σχέση με το άστρο του ήλιου, κατά μέσον όρο σε 27,32166 ημέρες, και σχηματίζει έναν αστρικό μήνα, αλλά αυτό το διάστημα μπορεί να διαφέρει έως και επτά ώρες, για λόγους που πρέπει να εξεταστούν και θα δούμε παρακάτω. Ωστόσο, στις 27 1/3 ημέρες κατά τις οποίες η Σελήνη κάνει μια πλήρη περιστροφή της εκλειπτικής, η ίδια η Γη κινείται σε σχέση με τον ήλιο, έτσι ώστε όταν η Σελήνη επιστρέψει στη θέση της, ολοκληρώνοντας έναν αστρικό μήνα, θα βρίσκεται σε διαφορετική θέση όσον αφορά τη σχέση Γη-Σελήνη-Ήλιος. Έτσι, στο πέρασμα του ήλιου κατά μήκος της εκλειπτικής, παίρνει στη Σελήνη περίπου δύο μέρες να διανύσει μακρύτερη απόσταση από ό, τι ο αστρικός μήνας έτσι ώστε να προλάβει και πάλι τον ήλιο για να βρίσκεται σε αρμονική σχέση.

Η ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΣΕΛΗΝΗΣ

Η φύση της ημέρας είναι προφανής: είναι μια περίοδος που περιλαμβάνει μια πλήρη περίοδο φυσικού φωτός και μια πλήρους νύχτας. Για λόγους ημερολογίου, ωστόσο, είναι απαραίτητο να επιλεγεί ένα συγκεκριμένο σημείο στην περίοδο για την αλλαγή της ημερομηνίας. Τα σύγχρονα πολιτικά ημερολόγια χρησιμοποιούν τα μεσάνυχτα ως την αρχή μιας ημερολογιακής ημερομηνίας και με τη διαθεσιμότητα ρολογιών αυτή η αλλαγή είναι τέλεια εφικτή. Τα σύγχρονα αστρονομικά ημερολόγια χρησιμοποιούν το μεσημέρι για την αρχή της ημερολογιακής ημερομηνίας και αυτό το σημείο είναι τελείως ικανοποιητικό .
Στην αρχαιότητα, ωστόσο, η παρατήρηση του ήλιου χρησιμοποιήθηκε πολύ συχνότερα για να καθορίσει την αρχή της ημέρας στο ημερολόγιο. Σε γενικές γραμμές, στο Ελληνικό ημερολόγιο η χρονολόγηση ξεκινά με την δύση του ήλιου, όπως συνέβαινε και εξακολουθεί να ισχύει σε πολλά μέρη.

Μηνες
ΗΜΕΡΕΣ
+
ΠΟΛΙΤΕΙΑΚΕΣ ΕΟΡΤΕΣ
0 +
ΟΙΚΙΑΚΕΣ ΙΕΡΟΠΡΑΞΙΕΣ

― ολίγη μεν όταν κεράεσει σελήνη εσπερόθεν φαίνηται, αεξομένοιο διδάσκει μηνός. 
ΑΡΑΤΟΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ 733

Κάθε φαινομενική πρώτη παρατήρηση, δηλαδή πρώτη εμφάνιση της νέας σελήνης ρυθμίζει την αρχή του μηνός στο σεληνιακό φυσικό ημερολόγιο. Έτσι το βράδυ της πρώτης εμφάνισης της σελήνης ρυθμίζει και σηματοδοτεί τον νέο μήνα με τους νόμους της φύσης και την λογική των προγόνων.

― ολίγη μεν όταν κεράεσει σελήνη εσπερόθεν φαίνηται, αεξομένοιο διδάσκει μηνός
ΑΡΑΤΟΣ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ 733

δηλαδή ο μήνας αρχίζει με την εμφάνιση τoυ μηνίσκου της σελήνης την εσπέρα στην Αθήνα αλλά και σε πολλές άλλες πόλεις. Έτσι η ημέρα αρχίζει με την ανατολή της Νέας Σελήνης, της Νουμηνίας, στον Ελληνικό κόσμο.

Το νέο σεληνιακό έτος ή το νέο έτος στην Αθήνα αρχίζει στην πρώτη εμφάνιση του μηνίσκου της σελήνης μετά τις θερινές τροπές του ηλίου ( θερινό ηλιοστάσιο), δηλαδή σε έναν μήνα περίπου, εκείνη την εποχή, εν μεσω θέρους γεννάει η θυννίς , δηλαδή ο τόνος στην Νέα Νουμηνία του νέου έτους των Αθηναίων. Η αγορά των Αθηναίων γεμιζει με φρέσκους τόνους που ερχονται στο ζεστο Αιγαιο να γεννήσουν στην Νεα Νουμηνία.

― θέρους δε περί τον Εκατομβαιώνα θυννίς, περί τροπας θερινάς
ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΙΣΤ,Ζ.543
― επειδαν μέλλη , νέος ενιαυτός μετα θερινάς τροπάς τω επιόντι μηνί γίγνεσθαι
ΠΛΑΤΩΝ ΝΟΜ.
6,767ψ

ΟΙ ΜΗΝΕΣ

Στην πόλη των Αθηναίων, στην πραγματικότητα, υπάρχουν τρία διαφορετικά ημερολόγια σε λειτουργία, ξεχωριστά μεταξύ τους. Α’. Υπάρχει ένα σεληνιακό ρυθμιστικό ημερολόγιο που ελέγχεται από την παρατήρηση της Σελήνης. Β’. Υπάρχει το Αρχοντικό Πολιτειακό που περιλαμβάνει τις εορτές, και χρησιμοποεί τις ίδιες ονομασίες μηνών όπως το σεληνιακό ρυθμιστικό ημερολόγιο, αλλά βρίσκεται υπό τον έλεγχο των Αρχόντων που πολλές φορές το παραβίαζαν και το ημερολόγιο ήταν συχνά  εκτός φάσης και σχέτισης με την Σελήνη. Γ’. Το ημερολόγιο των Πρυτανείων ή το συμβιβαστικό ημερολόγιο που χωρίζει το έτος με τις Πρυτανείες στη Νέα Βουλή που ακολουθεί μετά το Νέο έτος. Το Σεληνιακό και το Εορταστικό ημερολόγιο χρησιμοποιούν τις παρακάτω ονομασίες μηνών στην ακόλουθη σειρά:

ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΑΚΗΣ ΟΚΤΑΕΤΗΡΙΔΟΣ ΤΩΝ ΠΡΟΓΟΝΩΝ ΜΑΣ

Το ημερολογιακό εορτολόγιο βασίζεται στο σεληνιακό έτος των 354 ημερών. Επειδή όμως η διαφορά των 11,1/4 περιπου ημερών από το ηλιακό έτος που υπολογίζεται με 365,1/4 ημέρες προκαλεί με τον καιρό μετατόπιση των εορτών σε άλλη εποχή του έτους, επινοήθηκαν οι λεγόμενοι «εμβόλιμοι» μήνες στα σεληνιακά έτη. Οι κανονικοί 96 σεληνιακοί μήνεςς μαζί με τρείς εμβόλιμους διεσπαρμένους μέσα στην οκταετία (συνολικά 99 σεληνιακοί μήνες) ισοταυτίζουν τα αντίστοιχα ηλιακά έτη (με 2922 συνολικά ημέρες). Από τους 96 σεληνιακούς μηνες οι μισοί αποτελούνται ανά τριάντα ημέρες και οι άλλοι μισοί ανά εικοσιεννέα, δηλαδή συνολικά 2832 ημέρες για οκτώ χρόνια (το ίδιο αν υπολογίσουμε κάθε σεληνιακό έτος με 354 ημέρες· το συνολο των ημερών για τα οχτώ χρόνια είναι 2832). Αν σε αυτές προστεθούν και ενενήντα ημέρες των τριών εμβόλιμων μηνών, συμπληρώνεται ο αριθμός των 2922 ημερών που αντιστοιχούν στα οκτώ ηλιακά έτη. Η ημερομηνία των μεγάλων θρησκευτικών εορτών όπως τα Διονύσια, καθώς και των πανηγύρεων στα πανελλήνια ιερά, προσδιορίζεται με βάση την ημερολογιακή αυτή οκταετηρίδα και τις υποδιαιρέσεις της, δηλαδή μερικές γίνονται κάθε οκτώ χρόνια , άλλες κάθε τεσσαρα χρόνια και άλλες κάθε δύο. Όσες γίνονται κάθε δύο χρόνια , επειδή η ημερομηνία τους συμπίπτει με την αρχή του Γ’ έτους, ονομάζονται «τριετηρικές» · όσες γίνονται μετα την συμπλήωση των τεσσάρων ονομάζονται «πεντετηρικές» και όσες γίνονται μετα την συμπλήρωση των οκτώ ετών ονομάζονται «ενναετηρικές».